Αγώνας δρόμου για να σωθεί το Φοινικόδασος στο Βάι

Τις τελευταίες εβδομάδες εξελίσσεται ένας αγώνας δρόμου για να σταματήσει το έργο «Καθαρισμός φοινικόδασους Βάι για την αντιπυρική και φυτοϋγειονομική προστασία του»!

Το έργο ξεκίνησε στα τέλη Οκτωβρίου με ευθύνη της Διεύθυνσης Δασών Λασιθίου και παρά την αρνητική γνωμάτευση της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωροταξικού Σχεδιασμού, του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και του WWF Ελλάς. Οι αντιδράσεις κλιμακώθηκαν μετά από αυτοψία που πραγματοποιήσαμε από κοινού με στελέχη των σχετικών υπηρεσιών και εκπροσώπους του Δήμου Σητείας και της Περιφέρειας Κρήτης, του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης και τοπικών περιβαλλοντικών οργανώσεων.

Στο φοινικόδασος Βαγιού επικρατεί ο οικότοπος «φοινικοδάση Phoenix» που αποτελεί οικότοπο προτεραιότητας για προστασία για την Ε.Ε. και την Ελλάδα (9370*, παράρτημα Ι της Οδηγίας 92/43/ΕΕ). Επιπλέον, ο ίδιος ο κρητικός φοίνικας είναι είδος προτεραιότητας για προστασία για την Ε.Ε. και την Ελλάδα. Εξαιτίας της μεγάλης σημασίας της, ολόκληρη η περιοχή είναι αυστηρά προστατευόμενη και βρίσκεται εντός των ορίων Τόπου Κοινοτικής Σημασίας, Ζώνης Ειδικής Προστασίας, Καταφύγιο Άγριας Ζωής και Περιοχής Απόλυτης Προστασίας της Φύσης του ΣΧΟΟΑΠ Δήμου Ιτάνου ενώ έχει χαρακτηριστεί Αισθητικό Δάσος και Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους.

Οι εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη στο φοινικόδασος έχουν εντελώς κηποτεχνικό και καλλιεργητικό χαρακτήρα και σε καμιά περίπτωση δεν συνάδουν με τη διαχείριση της περιοχής ως φυσικού οικοσυστήματος. Τέτοιες πρακτικές ασκούνται στις καλλιέργειες και τα αστικά πάρκα για να «ευεργετούνται» τα συγκεκριμένα -κατά κανόνα- λίγα είδη φυτών που επιθυμούμε. Όμως το φυσικό περιβάλλον και η άγρια ζωή διατηρούνται (και μας παρέχουν όλες τις γνωστές υπηρεσίες) μόνο εάν υπάρχει βιοποικιλία και αντίστοιχη πολυπλοκότητα στις τροφικές (και όχι μόνο) σχέσεις. Η πλήρης αποψίλωση των φυτών του υποορόφου του φοινικόδασους και το «βαρύ» κλάδεμα των φοινίκων προκαλεί πολύ μεγάλη ζημιά στον οικότοπο διότι μειώνει δραματικά τη βιοποικιλότητα και διαταράσσει εντονότατα ολόκληρο το τροφικό πλέγμα του οικοσυστήματος.

Δεν μπορεί παρά να αγανακτεί κανείς όταν όλα αυτά γίνονται σε μια περιοχή για την προστασία της οποίας έχουν ήδη δαπανηθεί από την Ε.Ε. και το κράτος μας 1.000.000 ευρώ την περίοδο 1999-2002. Τα διαχειριστικά σχέδια  και το σχέδιο προεδρικού διατάγματος που είχαν γίνει τότε είναι ακόμα στα χαρτιά!

Μέχρι σήμερα έχει αποψιλωθεί η βλάστηση και έχουν κλαδευτεί οι φοίνικες σχεδόν στο 70% της έκτασης του φοινικόδασους. Συνεχίζουμε τις αντιδράσεις μας για να σωθεί τουλάχιστον το υπόλοιπο και να μην γίνουν οι διανοίξεις των αποστραγγιστικών καναλιών που θα αλλοιώσουν τον υγροτοπικό χαρακτήρα του φοινικόδασους και θα μεγεθύνουν τα προβλήματα αλμύρινσης του εδάφους, προβλήματα που υπάρχουν στο παράκτιο τμήμα από τότε που ανοίχθηκαν για πρώτη φορά τα κανάλια.

Θα συνεχίσουμε να πιέζουμε ώστε η διαχείριση του σπάνιου όσο και πολύτιμου αυτού φυσικού πόρου να σταματήσει να είναι αποσπασματική και να θεσμοθετηθεί επιτέλους  ένα διαχειριστικό σχέδιο για τη διατήρηση των μοναδικών και προστατευόμενων χαρακτηριστικών του.

Όλα τα παραπάνω θα παρουσιαστούν αναλυτικά και θα συζητηθούν σε ανοικτή εκδήλωση που συνδιοργανώνουμε με το Δήμο Σητείας το Σάββατο 28 Ιανουαρίου (Πολύκεντρο Σητείας στις 7 μ.μ.)

Φωτογραφίες Κ.Παραγκαμιάν/WWF Ελλάς

Δείτε επίσης

Τη γνωμάτευση του WWF Ελλάς για τη μελέτη

Τη σχετική ανακοίνωση του WWF Ελλάς

Ο Καρτερός, το ελαιόλαδο και ο κατσίγαρος

Η κατάσταση στην εκβολή του Καρτερού μάς έχει απασχολήσει αρκετά τον τελευταίο καιρό και ακόμη εκκρεμούν απαντήσεις από τις αρμόδιες υπηρεσίες σχετικά με πράξεις υποβάθμισης. Ένα από τα ρέματα που καταλήγουν στον Καρτερό είναι αυτό που διέρχεται από το Κουναβιανό Φαράγγι το οποίο προτείνεται συχνά και ως πεζοπορική διαδρομή για τους περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένους επισκέπτες του νησιού.

Μέλη του Δικτύου για την Παρακολούθηση της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης βρέθηκαν στο Κουναβιανό Φαράγγι στις αρχές Δεκεμβρίου και δυστυχώς απογοητεύτηκαν εξαιτίας της ρύπανσης των νερών του. Τα μαύρα νερά και η έντονη οσμή από λιόζουμα (κατσίγαρο) ήταν ξεκάθαρη ένδειξη αποβλήτων ελαιοτριβείων τα οποία υπάρχουν στην περιοχή. Δεν ήταν εφικτό να βρεθεί ποιος ήταν ο υπεύθυνος ή μάλλον ο ανεύθυνος που προκάλεσε τη ρύπανση στο φαράγγι, αλλά ενημερώσαμε τις αρμόδιες υπηρεσίες και αναμένουμε τα αποτελέσματα της αυτοψίας.

Το Κουναβιανό Φαράγγι δεν είναι η μόνη περιοχή που αντιμετωπίζει ρύπανση από ελαιοτριβεία. Δυστυχώς, ο κατσίγαρος είναι ένα από τα σημαντικότερα απόβλητα της γεωργικής βιομηχανίας και υποβαθμίζει νερό και έδαφος σε πολλές περιοχές στην Ελλάδα. Ευαισθητοποιημένοι πολίτες  αντιδρούν στη ρύπανση και απαιτούν την αλλαγή πολιτικής και την εφαρμογή αυστηρών ελέγχων στα ελαιοτριβεία, κι αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να ελαχιστοποιηθεί το πρόβλημα.

Γράμμα από την Κέρκυρα

Τι κάνουμε όταν έχουμε μαζικούς εκβρασμούς θαλάσσιων θηλαστικών; Πώς γίνεται μια κανονική επιτόπια εξέταση σε ακραίες καιρικές συνθήκες; Και πόσοι εμπλέκονται στη διαδικασία της έρευνας; Συμμετείχε στην αυτοψία και μας περιγράφει την εμπειρία της η απεσταλμένη του Προγράμματος «Θάλασσα» Μαρία Λιβανού.

Το Σαββατοκύριακο 3-4 Δεκεμβρίου βρέθηκα στην Κέρκυρα μαζί με δύο συνεργάτες από το Ινστιτούτο Κητολογικών Ερευνών Πέλαγος και τρεις κτηνιάτρους, ειδικευμένους στα κητώδη, από το Πανεπιστήμιο Ιστορίας και Παθολογίας των Λας Πάλμας, τον Μανόλο, την Εύα και τον Χοσέο. Αφορμή στάθηκε ο μαζικός εκβρασμός 3 ζιφιών (κητώδη μεσαίου μεγέθους, για όποιον θέλει να μάθει περισσότερα: www.thalassa-project.gr) στις 30 Νοεμβρίου στις βορειοδυτικές ακτές της Κέρκυρας, και άλλων 2 ζώων στις «απέναντι» ιταλικές ακτές. Μετά από μεγάλο κόπο είχαμε καταφέρει να σώσουμε από τη χωματερή τα δύο από τα τρία ζώα.

Το «περίεργο» είναι ότι τα συγκεκριμένα κήτη δεν εκβράζονται μαζικά, την ίδια χρονική στιγμή και στην ίδια παραλία (κάτι που είναι σύνηθες με τα άλλα θαλάσσια θηλαστικά). Ναι μεν εκβράζονται μαζικά και την ίδια χρονική στιγμή αλλά σε διαφορετικές περιοχές!

Οι τρεις κτηνίατροι από τις Λας Πάλμας ανήκουν σε μια από τις καλύτερες ομάδες ανά την Ευρώπη (πρέπει να είναι γύρω στις 5 συνολικά) που έχουν ειδίκευση σε παρόμοια περιστατικά.

Το Σάββατο ο καιρός στην παραλία του Κοντογιαλού ήταν για μπάνιο. Το ζώο, ένα νεαρό αρσενικό, το είχαν βγάλει από το νερό τα μέλη της Ελληνικής Ομάδας Διάσωσης και ήταν σε πολύ καλή κατάσταση.

Στον τόπο του εγκλήματος, αφού αποχώρησαν σιγά σιγά οι πρωινοί επισκέπτες (οι οποίοι φυσικά είχαν χιλιάδες απορίες και έκαναν και τις δικές τους εκτιμήσεις για τα ζώα, όπως, για παράδειγμα, ότι μάλλον πρόκειται για ζευγάρι), οι τρεις ατάραχοι κτηνίατροι έβγαλαν τα απαραίτητα (ένα σετ απίστευτων μαχαιριών, λεπίδων, πριόνια, σφυράκια κλπ.), φόρεσαν τη χειρουργική στολή και για περίπου 6-7 ώρες ασχολήθηκαν με το ζώο. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες, θα σας πω μόνο ότι λειτούργησαν με δεξιοτεχνία έμπειρου χειρούργου κάνοντας μια πρώτη εξονυχιστική εξερεύνηση όλων των οργάνων του ζώου και παίρνοντας αντίστοιχα δείγματα από όλα τα όργανα σε μπουκαλάκια, σωληνάκια, κουτάκια και διάφορα αντίστοιχα είδη συσκευασίας.

Δεν μπορούμε να αποφανθούμε με σιγουριά για την αιτία θανάτου του κήτους, όχι τουλάχιστον προτού οι φίλοι μας οι Ισπανοί εξετάσουν τα δείγματα που πήραν στα μικροσκόπιά τους.

Την Κυριακή βρεθήκαμε στην παραλία Αρίλλας, στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού, όπου είχε εκβραστεί το δεύτερο ζώο ─ επίσης αρσενικό και λίγο μεγαλύτερης ηλικίας. Η φοβερή κακοκαιρία όμως, που ανέτρεψε το καλοκαιρινό σκηνικό της προηγούμενης μέρας, και ο περιορισμένος χρόνος, δεν επέτρεπαν να γίνει αντίστοιχη δουλειά, και, όπως είπε ο αρχηγός της ισπανικής αποστολής, «θα κάνουμε μια νεκροψία εξπρές!». Ωστόσο κανείς δεν πτοήθηκε − τη μία τρέχαμε κάτω από υπόστεγα γιατί έριχνε καρέκλες και την άλλη ξεμυτούσαμε να συνεχίσουμε με τους καλούς ντόπιους να μας κρατάνε ομπρέλες παραλίας και να βοηθούν στο δύσκολο έργο τους ατάραχους κτηνιάτρους. Το ζώο ήταν σε προχωρημένη σήψη. Παρ’ όλα αυτά θα υπάρξουν κάποιες εκτιμήσεις μετά την ιστολογική εξέταση.

Να σας πω ότι τα ζώα αυτά είναι καταπληκτικοί δύτες, αφού καταδύονται μέχρι τα 2.000 ίσως και 3.000 μέτρα! Είναι επίσης τρομερά δυσπρόσιτα, δεν έχουμε πολλές πληροφορίες για αυτά και δυστυχώς, σύμφωνα με τον κητολόγο Δρ. Αλέξανδρο Φραντζή, δεν πρέπει να έχουν απομείνει και πάρα πολλά! Τέλος να σας πω ότι ο κόσμος των ζώων αυτών (όπως και όλων των θηλαστικών) αποτελείται από ήχους! Έχουν ένα ιδιαιτέρως εξελιγμένο ηχοεντοπιστικό σύστημα με το οποίο επικοινωνούν μεταξύ τους και προσανατολίζονται.

Όπως και να έχει περιμένουμε να μας πούνε και οι Ιταλοί για τα ζώα που ξεβράστηκαν στις δικές τους ακτές και να δούμε πώς θα προχωρήσουμε.

Οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στις τοπικές αρχές, στο Λιμενικό Σώμα, στην «Ελληνική Ομάδα Διάσωσης», και στους ανθρώπους του νησιού για την άψογη συνεργασία τους και τη θαλπωρή που μας προσέφεραν.

Ο Ασπροπάρης δίχως μύθο

Μικρότερος από τους άλλους γύπες, ασπρόμαυρος και με ένα ξαφνικό κίτρινο στο πρόσωπο, ο Ασπροπάρης μάς γοητεύει με την αινιγματική εμφάνισή του. Τι κι αν ο μύθος τον τοποθέτησε ψηλά στον κύκλο των συμβόλων, σήμερα η ύπαρξή του απειλείται από πολύ καθημερινές και συνηθισμένες αιτίες. Κι ενώ η εξυπνάδα του μας εκπλήσσει, το μόνο που μπορεί να τον σώσει είναι η δική μας φροντίδα.

Για αιώνες διαδίδονταν από στόμα σε στόμα μύθοι που απέδιδαν στον Ασπροπάρη κάποια ιερή ιδιότητα. Στην αρχαία Αίγυπτο φαίνεται πως το πουλί αποτελούσε σύμβολο της βασιλείας του Φαραώ. Σύμφωνα με μια άλλη εικασία, ο ξεχωριστός αυτός γύπας ενσάρκωνε τον θρυλικό Φοίνικα που αναγεννιέται από τις στάχτες του.

Πέρα από το μύθο είναι αξιομνημόνευτη η ίδια η εξυπνάδα του Ασπροπάρη, από τα λίγα πουλιά που χρησιμοποιούν πέτρες σαν εργαλείο για να σπάσουν αβγά. Όταν ένα αβγό είναι μεγάλο, όπως της στρουθοκαμήλου, το πουλί το πλησιάζει κρατώντας μια πέτρα στο ράμφος του και την πετάει από μικρή απόσταση προς το αβγό. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται μέχρι το αβγό θα σπάσει.

Οι πληθυσμοί του Ασπροπάρη τελευταία έχουν μειωθεί δραματικά κατά το μεγαλύτερο μέρος της Ευρωπαϊκής και Αφρικανικής κατανομής τους, κυρίως λόγω του κυνηγιού, των δηλητηριασμένων δολωμάτων και της μείωσης της κτηνοτροφίας. Κατά συνέπεια, ο Ασπροπάρης έχει ταξινομηθεί ως διεθνώς απειλούμενο είδος από την IUCN.

Στην Ελλάδα, ο πληθυσμός του Ασπροπάρη εκτιμάται περίπου σε 20 με 25 ζευγάρια, και μεταξύ των ποταμών Νέστου και Έβρου βρίσκεται η υψηλότερη συγκέντρωση των επικρατείων του. Το Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου, και η γειτονική περιοχή, αποτελεί ένα από τα τελευταία καταφύγια του είδους στη χώρα.

Φέτος πραγματοποιήθηκε η παρακολούθηση πληθυσμού του Ασπροπάρη στους νομούς Έβρου και Ροδόπης. Συνολικά κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης ελέγχθηκαν περίπου 18 πιθανές επικράτειες του Ασπροπάρη (γνωστές, πιθανές και εγκαταλειμμένες της τελευταίας δεκαετίας) και επιβεβαιώθηκαν 9 ενεργές από την παρουσία και δραστηριότητα των ζευγαριών. Στη συνέχεια 6 ζευγάρια καταλήξανε να φωλιάσουν για να αναπαραχθούν. Δυστυχώς ένα ζευγάρι απέτυχε στη φάση της επώασης, αλλά τα άλλα κατάφεραν να εκκολάψουν 7 νεοσσούς οι οποίοι αναπτύχθηκαν φυσιολογικά και πέταξαν μαζί με τους γονείς τους στο πρώτο τους ταξίδι στην Αφρική. Ας ελπίσουμε ότι τα πουλιά θα περάσουν ήσυχα και χωρίς προβλήματα το χειμώνα εκεί και την Άνοιξη θα τα ξαναδούμε στα μέρη μας.

 Φωτογραφίες: Πέτρος Μπαμπάκας / WWF Ελλάς

Στους υγρότοπους του Μιραμβέλλου

Παράδειγμα τυπικού μεσογειακού τοπίου αποτελεί η περιοχή του Μιραμβέλλου κοντά στον Άγιο Νικόλαο στην Κρήτη. Στους λόφους αναβαθμίδες με ελαιώνες σε συνδυασμό με μακία βλάστηση, ενώ σε απάνεμες θέσεις κήποι με εποχιακές καλλιέργειες. Στα όρια των χωραφιών συκιές και κάποιοι φυτοφράκτες, πρόχειρη βοσκή για τα ζώα της οικογένειας. Επιπλέον, τα λίγα σπίτια πλήρως προσαρμοσμένα στο μεσογειακό περιβάλλον δεν διασπούν τη γαλήνη που υπάρχει στο τοπίο. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση του νερού στις περιοχές αυτές, αφού τα μικρά αποθέματα οδήγησαν τον άνθρωπο στην ανάπτυξη τεχνικών αειφορικής διαχείρισης με τη δημιουργία μικρών δεξαμενών και πηγαδιών σε περιοχές όπου υπήρχαν εποχιακά τέλματα· δηλαδή εκεί όπου η γη «κρατούσε» νερό.

Εικόνα 1. Εποχικό τέλμα Κουρούνες (KRI070). Διακρίνεται η πετρόχτιστη κατασκευή για την συγκέντρωση νερού (Φωτ. Θ.Γιαννακάκης/WWF Ελλάς)

Εικόνα 2. Πετρόχτιστη κατασκευή για τη συγκέντρωση νερού (Φωτ. Θ.Γιαννακάκης/WWF Ελλάς).

Η πρακτική αυτή, σε συνδυασμό με τις προσαρμοσμένες καλλιέργειες στο μεσογειακό περιβάλλον, αλλά και τη λογική «δεν πετάω τίποτα», έδωσε τη δυνατότητα να μην εξαντλούνται τα φυσικά αποθέματα. Ίσως να μην το έχουμε σκεφτεί, αλλά οι μεγαλύτεροι σε ηλικία κάτοικοι αυτών των περιοχών ξέρουν τον τρόπο να επιβιώσουν στην οικονομική κρίση και μπορούν να προτείνουν όχι οικονομικοτεχνικά μοντέλα αλλά παραδοσιακές πρακτικές που συμβαδίζουν με το φυσικό περιβάλλον και κάνουν καλό και στην τσέπη μας.

Εικόνα 3. Τα μέλη της ομάδας μαζί με μία ηλικιωμένη κυρία που καλλιεργεί κηπευτικά στον πετρόχτιστο κήπο της (Φωτ. Σ. Καψοριτάκη/Οικολογική Κίνηση Μιραμβέλλου)

Οι σκέψεις αυτές προέκυψαν μετά την επίσκεψή μας στην περιοχή μαζί με τα μέλη της Οικολογικής Κίνησης Μιραμβέλλου στο πλαίσιο των δράσεων του Δικτύου Παρακολούθησης της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης. Σκοπός μας, να περιηγηθούμε στους μικρούς υγρότοπους (εποχιακά τέλματα) που υπάρχουν στην περιοχή και τους οποίους θα αναλάβουν υπό την προστασία τους τα μέλη της Οικολογικής Κίνησης. Ο καλός καιρός και η εξαιρετική παρέα βοήθησαν να επισκεφτούμε πέντε εποχιακά τέλματα και να θαυμάσουμε την ομορφιά της φύσης το φθινόπωρο.

Κλείνουμε το επόμενο ραντεβού με τα παιδιά από την Οικολογική Κίνηση κάπου την άνοιξη για να πάμε στη Λυγερή Κριτσάς, τον πανέμορφο υγρότοπο της περιοχής που δεν προλάβαμε να επισκεφτούμε. Είναι άλλωστε μια πολύ καλή ευκαιρία να απαντήσουμε ξανά και να συνδυάσουμε το τερπνόν (γνώση) μετά του ωφελίμου (καλή ρακί).  Έχει κι αυτά τα καλά το να συμμετέχεις στο Δίκτυο Παρακολούθησης των Υγρότοπων της Κρήτης.

Οι νυχτερινοί επισκέπτες των βράχων

Ορνιθολόγοι στη Βουλγαρία και την Ελλάδα παρακολουθούν και καταγράφουν τον πληθυσμό των όρνεων σε μια μεγάλη διασυνοριακή περιοχή. 

Το Όρνιο (Gyps fulvus) Φωτο: Πέτρος Μπαμπάκας

Το Σάββατο 19 Νοεμβρίου ήταν μια ωραία μέρα στο δάσος της Δαδιάς. Είχε ηλιοφάνεια και τέλεια ορατότητα χωρίς να φυσάει. Ιδανική μέρα για παρατηρήσεις. Στηθήκαμε με τα τηλεσκόπια απέναντι από διάφορα βράχια που συνήθως κουρνιάζουν τα Όρνια και περιμέναμε. Την ίδια ώρα στα βουλγαρικά εδάφη συνάδελφοί μας έκαναν το ίδιο. Περίπου τρεις ώρες πριν το σούρουπο αρχίσαμε να καταγράφουμε τους πρώτους επισκέπτες που κατέφθαναν για να κουρνιάσουν και να περάσουν τη νύχτα τους.

Ένας Σέρβος επισκέπτης στην ταΐστρα της Δαδιάς. Φωτο: Πέτρος Μπαμπάκας

Άρχισε να σκοτεινιάζει κι έπεφτε σιγά-σιγά η παγωνιά. Όταν βράδιασε ήταν ώρα να γυρίσουμε. Άλλοι στάθηκαν περισσότερο τυχεροί καταφέρνοντας να εντοπίσουν και να καταγράψουν αρκετά όρνια και άλλοι όχι κυκλώνοντας επί 3 ώρες βράχια σε απόσταση πέντε χιλιομέτρων για να καταγράψουν μόλις ένα ή δύο.

Ο φετινός απολογισμός έληξε με 219 καταγεγραμμένα πουλιά και στις δύο χώρες, Ελλάδα και Βουλγαρία, το μεγαλύτερο αριθμό που έχει έως τώρα καταγραφεί. Ανάμεσά τους και μαρκαρισμένα άτομα από άλλες βαλκανικές χώρες, αφού τα σύνορα είναι πάντα ανοιχτά για τους φτερωτούς επισκέπτες των βράχων.

Τα Όρνια προτιμούν να κουρνιάζουν στα βράχια που φωλιάζουν την άνοιξη και το καλοκαίρι, ενώ σε βράχια που χρησιμοποιούσαν για φώλιασμα προηγούμενα χρόνια και τώρα τα έχουν εγκαταλείψει, συνήθως δεν κουρνιάζουν. Με τη βοήθεια της ετήσιας παρακολούθησης των φωλιών τους, μπορούμε να γνωρίζουμε αυτές τις θέσεις.

Δύσκολος ο εντοπισμός των Όρνιων στα βράχια χωρίς τη χρήση του τηλεσκοπίου. Το χρώμα των φτερών τους μοιάζει με το φόντο των βράχων όπου φωλιάζουν ή κουρνιάζουν. Φωτο: Ela Kret

Γνωρίζουμε ότι στην οροσειρά της Ροδόπης τα όρνια μετακινούνται για να βρουν τροφή σε μια μεγάλη περιοχή που για την ελληνική πλευρά ορίζεται από τον Έβρο έως το Νέστο και πολλές φορές και δυτικότερα. Σε αυτά προστίθενται και ανώριμα όρνια από άλλες βαλκανικές χώρες όπως Κροατία, Σερβία, FYROM κ.α. που ταξιδεύουν μακριά από τις αποικίες που γεννήθηκαν έως ότου ωριμάσουν σεξουαλικά για να ζευγαρώσουν, συνήθως στο τέταρτο με πέμπτο έτος της ηλικίας τους. Οι μετακινήσεις των Όρνεων στη Βαλκανική χερσόνησο είναι καταγεγραμμένες με τη βοήθεια της δακτυλίωσης των πουλιών και της τηλεμετρίας.

Η κοινή διασυνοριακή καταγραφή στους χώρους κουρνιάσματος οργανώνεται τα τελευταία χρόνια από τη Βουλγαρική Ορνιθολογική Εταιρία (BSPB-BirdLife Int.) και σε αυτή την κοινή προσπάθεια που στόχο έχει να μετρήσουμε το σύνολο των Όρνεων στη Ροδόπη, συμμετέχουμε πολλές οργανώσεις (WWF Ελλάς, ΕΟΕ, Green Balkans, FWFF, BPPS). Η ομάδα του WWF Ελλάς καταγράφει κάθε χρόνο τα όρνια που αναπαράγονται στο Εθνικό Πάρκο του δάσους Δαδιάς, καθώς και εκείνα που αναπαράγονται στην Κίρκη και τους Άγιους Θεόδωρους.

Κάνοντας χώρο για τις βελανιδιές

Στον Έβρο, στις πιο δύσβατες περιοχές του δάσους εμφανίζονται μετά την πυρκαγιά ανάμεσα στα πεύκα  πανέμορφες βελανιδιές και άλλα πλατύφυλλα δέντρα. Το WWF συνεργάζεται με το Δασαρχείο Σουφλίου για την υποστήριξη της φυσικής αυτής διαδικασίας. Πρωταγωνιστές της δράσης, οι εθελοντές του προγράμματος EVS για τους οποίους είμαστε υπερήφανοι.

Χρόνια και χρόνια, στο στόμα όλων επαναλαμβάνεται η κουβέντα ότι μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά θα κάψει πολλές εκτάσεις του Εθνικού Πάρκου Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου. Όμως για πολλά χρόνια οι πυρκαγιές έκαιγαν μικρές εκτάσεις διότι είτε από φυσικά αίτια είτε από ανθρώπινα λάθη, η εστία ήταν μόνον μια και η φωτιά ετίθετο σε έλεγχο στις πλείστες των περιπτώσεων αυθημερόν. Φωτιές από δόλο δεν έχουν καταγραφτεί ποτέ τις τελευταίες δύο δεκαετίες στην περιοχή. Όμως φέτος οι 11 εστίες πυρκαγιάς δεξιά και αριστερά του επαρχιακού δρόμου της Λευκίμης, ξέσπασαν τις πρώτες κιόλας ώρες σε μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά που μαινόταν για τέσσερις ημέρες και έκαψε έκταση περίπου 60 χιλιάδων στρεμμάτων, το 43% αυτής αναδασώσεις με πεύκα.

Πολλές ώρες περάσαμε και περνάμε στα καμένα δύο μήνες μετά την πυρκαγιά και σε κάθε κοιλάδα δείχνουμε με το δάχτυλο: «Το βλέπεις το πράσινο μέρος μέσα στη ρεματιά;», «Τις βλέπεις τις πράσινες βελανιδιές στην πλαγιά;», «Βλέπεις πώς κάηκαν οι αναδασώσεις και εκεί που συνορεύουν με βελανιδιές η φωτιά σταμάτησε;». Πώς βρέθηκαν οι βελανιδιές και τα άλλα πλατύφυλλα είδη δέντρων μέσα στις αναδασώσεις; Μα πρόκειται για τις πιο δύσβατες περιοχές όπου δεν μπόρεσαν τα μηχανήματα να ξεριζώσουν τις βελανιδιές και να φτιάξουν αναβαθμίδες για τη φύτευση των πεύκων ή πρόκειται για τις περιοχές που οι βελανιδιές αντιστάθηκαν και επικράτησαν του πεύκου. Η αντικατάσταση των αιωνόβιων δασών βελανιδιάς με πεύκα ήταν ο αναπτυξιακός προγραμματισμός του Έβρου τις δεκαετίες του 1960-1970 και απόρροια αυτού η «μετάλλαξη» πολλών κτηνοτρόφων σε υλοτόμους. Τριάντα και σαράντα χρόνια μετά, εκτεταμένα δάση πεύκων καλύπτουν την περιοχή με μοναδικά ανοίγματα κάποια χωράφια που μετά βίας συνεχίζουν να οργώνονται, ενώ τα περισσότερα κλείνουν και αυτά με φυτείες ακακιών. Πυκνά και δύσβατα πευκοδάση λόγω έλλειψης βοσκής, αλλά και λόγω υλοτομίας με στόχο την επικράτηση του πεύκου, ως προσοδοφόρου είδους για την απόληψη ξυλείας. Το αποτέλεσμα; Πυριγενή δάση έτοιμα να γίνουν στάχτη.

Σήμερα, αναγνωρίζοντας τις αστοχίες του παρελθόντος, με ωριμότητα και συναίσθηση, η δασική υπηρεσία τίθεται υπέρ της φυσικής αναγέννησης του δάσους και αναμένεται οι βελανιδιές και άλλα πλατύφυλλα είδη να επανέλθουν. Και για εκείνες τις πλαγιές που το δάσος δεν θα μπορέσει να ανακάμψει από μόνο του, η δασική υπηρεσία θα προωθήσει την αναδάσωση με πλατύφυλλα είδη, όπως βελανιδιές, φράξους και άλλα είδη.

Το WWF Ελλάς συμμετέχει εθελοντικά σε αυτό το έργο, βοηθώντας το Δασαρχείο Σουφλίου στις εργασίες έναρξης δημιουργίας ενός φυτωρίου με βελανιδιές και άλλα είδη πλατύφυλλων δέντρων στο χώρο του Δασικού Φυτωρίου Δαδιάς. Το τελευταίο μήνα οι εθελοντές μας (EVS) υπό την εποπτεία του Δασαρχείου Σουφλίου συλλέγουν βελανίδια από δύο από τα τέσσερα είδη βελανιδιάς της περιοχής μας, την χνοώδη δρυ Quercus pubescens και την ευθύφλοιο δρυ ή κοινώς τσέρο Quercus cerris. Φέτος τα άλλα δυο είδη βελανιδιάς δεν είχαν καρπούς. Παράλληλα με τη συλλογή βοηθούν τους υπαλλήλους του Δασικού Φυτωρίου στη φύτευση των σπόρων αφού προηγηθεί διαχωρισμός των κατάλληλων καρπών.

Οι ντόπιοι λένε τη βελανιδιά Δέντρο, ενώ τα άλλα είδη με το όνομά τους. Για αυτούς ένα είναι το Δέντρο.

Η όλη ενασχόληση με τη συλλογή των βελανιδιών μας έδωσε την ευκαιρία να ψάξουμε για ώριμα δέντρα και διαπιστώσαμε για άλλη μια φορά την αγκαλιά που απλώνει μια βελανιδιά για να χαρίσει τη σκιά και τους καρπούς της σε ανθρώπους και ζώα. Την αγκαλιάσαμε και εμείς για να ακούσουμε την καρδιά της και ίσως έναν ψίθυρο που να ομολογεί την ηλικία της.

Μέλος του Panda Club, ο Λέων Πετρινός, επισκέφτηκε τη Δαδιά και βοήθησε στη συλλογή των βελανιδιών μαζί με τους εθελοντές μας

:

Ημερίδα για τον εθελοντισμό στα Ιωάννινα

Εθελοντές στα βουνά της Πίνδου το καλοκαίρι του 2011. Φωτογραφία: Andrea Bonetti / WWF Ελλάς

Στις 8 Νοεμβρίου 2011 το γραφείο διασύνδεσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς  διοργάνωσε την ημερίδα  με θέμα: «Εθελοντής, ενεργός πολίτης στη δική σου πόλη» στο συνεδριακό κέντρο «Κάρολος Παπούλιας».

Στην ημερίδα συμμετείχαμε και ως γραφείο τοπικών δράσεων του WWF Ελλάς  στη Βόρεια Πίνδο στο εργαστήριο με θέμα «Εθελοντής για την προστασία του περιβάλλοντος και στην πολιτική προστασία: δυνατότητες συμμετοχής, αποτελέσματα, οφέλη», όπου σε συνεργασία με το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου παρουσιάσαμε το εθελοντικό πρόγραμμα πυροπροστασίας που διοργανώνουμε από το 2007 στη Βοβούσα.

Στο χώρο της ημερίδας ενημερώναμε τον κόσμο και τους φοιτητές για τη δράση του WWF Ελλάς στη Βόρεια Πίνδο, καθώς και για τα εθελοντικά καλοκαιρινά προγράμματα στην Ελλάδα.

Η ημερίδα περιελάμβανε επίσης  ομιλία με θέμα το ευρωπαϊκό έτος εθελοντισμού, συζήτηση για τη συμμετοχή και τα αποτελέσματα των εθελοντικών δράσεων καθώς και ένα εργαστήριο για τον εθελοντισμό και τη φοιτητική ζωή.

Ήταν μια αξιόλογη πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου και ίσως αποτελέσει την αφορμή για μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση του εθελοντισμού στη περιοχή, κάτι που το ευχήθηκαν όλοι οι παριστάμενοι.

Επιμένοντας στον ορίζοντα

Το γκρι του γραφείου, του καιρού, του άλλου καιρού, το συνηθίσαμε. Σε βαθμό που να μας λείπουν ή να ξεχνάμε τα άλλα χρώματα. Εκεί έξω όμως υπάρχει ακόμα ορίζοντας. Μας το θύμισε το πρωινό ταχυδρομείο από την Κρήτη, και το μοιραζόμαστε μαζί σας.

 Οι φθινοπωρινές εικόνες που μας έστειλαν τα μέλη του Δικτύου Παρακολούθησης της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης που επιβλέπουν το εποχικό λιμνίο στο οροπέδιο του Ομαλού Βιάννου ήρθαν για να μας ξεσηκώσουν ακόμα περισσότερο.

Το λιμνίο στον Ομαλό Βιάννου είναι ένα Eποχικό Τέλμα Γλυκού Νερού στα 1.325 μ. υψόμετρο, νότια του νομού Ηρακλείου, κοντά στον οικισμό Κεφαλόβρυση, μέγιστης έκτασης 433 στρεμμάτων. Απολαύστε το φωτογραφικό οδοιπορικό, αλλά μη σταθείτε μόνο εκεί. Στην πρώτη ευκαιρία δραπετεύστε για λίγο αναζητώντας τα χρώματα του φθινοπώρου…

Φωτογραφίες:  Αριάδνη Φαλελάκη / WWF Ελλάς

Τo εθελοντικό πρόγραμμα για την Παρακολούθηση της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης έχει βασικό σκοπό την προστασία των φυσικών υγρότοπων του νησιού, μέσω συχνών επισκέψεων των μελών του Δικτύου σε αυτές. Περισσότερες πληροφορίες για το εθελοντικό πρόγραμμα: m.noidou@wwf.gr  

Διαβάζοντας Παπαδιαμάντη στη λίμνη Σκιάθου

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης  (1892). ΟΛΟΓΥΡΑ ΣΤΗ ΛΙΜΝΗ. 120 χρόνια μετά

Από τον Γιώργο Κατσαδωράκη

Η λίμνη Σκιάθου ή λίμνη τ’ Αη Γιώργη είναι μια μικρή λιμνοθάλασσα που βρίσκεται ακριβώς δίπλα στο λιμάνι, στα όρια της χώρας της Σκιάθου. Τελευταία άρχισαν να τη λένε κάποιοι και λίμνη του αεροδρομίου, μια και ένα μεγάλο μέρος της λίμνης μετατράπηκε σε διάδρομο προσγείωσης για το αεροδρόμιο που κατασκευάστηκε τη δεκαετία του ’70.

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (ΑΠ) έγραψε το 1892 ένα μικρό διήγημα με τίτλο «Ολόγυρα στη λίμνη», γεμάτο  με υπέροχες περιγραφές αυτής της λίμνης και του περιβάλλοντός της. Το μικρό αυτό διήγημα θεωρείται από κάποιους ένα από τα αριστουργήματα του Παπαδιαμάντη. Οι περιγραφές και τα στοιχεία που παραθέτει ο ΑΠ για τους χαρακτήρες, την κοινωνία και τη φύση είναι αρκετά λεπτομερείς και σε συνδυασμό με την ακριβολογία του έχουν εμπνεύσει πολλούς κυρίως Σκιαθίτες ώστε να συγκεντρώσουν σχετικό υλικό, κυρίως παλιές φωτογραφίες και σχετικές μαρτυρίες. Μέσα στα πλαίσια του προγράμματος των νησιωτικών υγρότοπων επισκεφτήκαμε και το νησί της Σκιάθου και απογράψαμε και τη λίμνη τ΄Άη Γιώργη (SKI002). Η επαφή με τη λίμνη μας έδωσε την ιδέα να ξαναδιαβάσουμε το διήγημα, να συγκρίνουμε επιλεγμένα αποσπάσματα από το κείμενο του Παπαδιαμάντη με την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στη λίμνη και να τα σχολιάσουμε υπό το πρίσμα των σημερινών μας παρατηρήσεων και των σύγχρονων επιστημονικών γνώσεων. Ανοίξτε τον Παπαδιαμάντη, βρέστε το «Ολόγυρα στη λίμνη» και απολαύστε το. Μετά διαβάστε τα παρακάτω.

 

Επί της αντίπερα όχθης, ήμισυ μίλιον μακράν, όπισθεν των καλαμιώνων…

Ο ΑΠ εκτιμά το μεγάλο μήκος της λίμνης, από τη θάλασσα προς τα πίσω, ήμισυ μίλιον, δηλαδή κάτι από περίπου 805 ως 926 μέτρα ανάλογα αν το μίλι είναι αγγλικό (1609) ή ναυτικό (1852 μέτρα). Κατά πάσα πιθανότητα όμως εννοεί ναυτικό, δηλαδή περίπου 900 μέτρα. Σήμερα η διάσταση αυτή είναι δυστυχώς μόνο 340μ. Δηλαδή το συνολικό της μήκος μετά την κατασκευή του αεροδρομίου, αλλά και διάφορων άλλων κτιρίων και εμπορικών εγκαταστάσεων (μάντρες υλικών) έχει συρρικνωθεί κατά 65% περίπου.

Εχωρίζετο η λίμνη από της θαλάσσης διά πλατείας λωρίδος γης αμμώδους και κισηρώδους, της οποίας μέρος ήτο το ναυπηγείον της πόλεως και μέρος ήτο ο σικυών του Παρρήση. Κατά την δυτικήν όμως γωνίαν της λωρίδος αυτής, όπου ήρχιζε ν’ απλούται το μήκος του λιμένος, η λωρίς αύτη έβαινε στενουμένη έως του Αργύρη του Μπαρμπαπαναγιώτη τον ανεμόμυλον, …/