Τις τελευταίες εβδομάδες εξελίσσεται ένας αγώνας δρόμου για να σταματήσει το έργο «Καθαρισμός φοινικόδασους Βάι για την αντιπυρική και φυτοϋγειονομική προστασία του»!

Το έργο ξεκίνησε στα τέλη Οκτωβρίου με ευθύνη της Διεύθυνσης Δασών Λασιθίου και παρά την αρνητική γνωμάτευση της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωροταξικού Σχεδιασμού, του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και του WWF Ελλάς. Οι αντιδράσεις κλιμακώθηκαν μετά από αυτοψία που πραγματοποιήσαμε από κοινού με στελέχη των σχετικών υπηρεσιών και εκπροσώπους του Δήμου Σητείας και της Περιφέρειας Κρήτης, του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης και τοπικών περιβαλλοντικών οργανώσεων.

Στο φοινικόδασος Βαγιού επικρατεί ο οικότοπος «φοινικοδάση Phoenix» που αποτελεί οικότοπο προτεραιότητας για προστασία για την Ε.Ε. και την Ελλάδα (9370*, παράρτημα Ι της Οδηγίας 92/43/ΕΕ). Επιπλέον, ο ίδιος ο κρητικός φοίνικας είναι είδος προτεραιότητας για προστασία για την Ε.Ε. και την Ελλάδα. Εξαιτίας της μεγάλης σημασίας της, ολόκληρη η περιοχή είναι αυστηρά προστατευόμενη και βρίσκεται εντός των ορίων Τόπου Κοινοτικής Σημασίας, Ζώνης Ειδικής Προστασίας, Καταφύγιο Άγριας Ζωής και Περιοχής Απόλυτης Προστασίας της Φύσης του ΣΧΟΟΑΠ Δήμου Ιτάνου ενώ έχει χαρακτηριστεί Αισθητικό Δάσος και Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους.

Οι εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη στο φοινικόδασος έχουν εντελώς κηποτεχνικό και καλλιεργητικό χαρακτήρα και σε καμιά περίπτωση δεν συνάδουν με τη διαχείριση της περιοχής ως φυσικού οικοσυστήματος. Τέτοιες πρακτικές ασκούνται στις καλλιέργειες και τα αστικά πάρκα για να «ευεργετούνται» τα συγκεκριμένα -κατά κανόνα- λίγα είδη φυτών που επιθυμούμε. Όμως το φυσικό περιβάλλον και η άγρια ζωή διατηρούνται (και μας παρέχουν όλες τις γνωστές υπηρεσίες) μόνο εάν υπάρχει βιοποικιλία και αντίστοιχη πολυπλοκότητα στις τροφικές (και όχι μόνο) σχέσεις. Η πλήρης αποψίλωση των φυτών του υποορόφου του φοινικόδασους και το «βαρύ» κλάδεμα των φοινίκων προκαλεί πολύ μεγάλη ζημιά στον οικότοπο διότι μειώνει δραματικά τη βιοποικιλότητα και διαταράσσει εντονότατα ολόκληρο το τροφικό πλέγμα του οικοσυστήματος.

Δεν μπορεί παρά να αγανακτεί κανείς όταν όλα αυτά γίνονται σε μια περιοχή για την προστασία της οποίας έχουν ήδη δαπανηθεί από την Ε.Ε. και το κράτος μας 1.000.000 ευρώ την περίοδο 1999-2002. Τα διαχειριστικά σχέδια  και το σχέδιο προεδρικού διατάγματος που είχαν γίνει τότε είναι ακόμα στα χαρτιά!

Μέχρι σήμερα έχει αποψιλωθεί η βλάστηση και έχουν κλαδευτεί οι φοίνικες σχεδόν στο 70% της έκτασης του φοινικόδασους. Συνεχίζουμε τις αντιδράσεις μας για να σωθεί τουλάχιστον το υπόλοιπο και να μην γίνουν οι διανοίξεις των αποστραγγιστικών καναλιών που θα αλλοιώσουν τον υγροτοπικό χαρακτήρα του φοινικόδασους και θα μεγεθύνουν τα προβλήματα αλμύρινσης του εδάφους, προβλήματα που υπάρχουν στο παράκτιο τμήμα από τότε που ανοίχθηκαν για πρώτη φορά τα κανάλια.

Θα συνεχίσουμε να πιέζουμε ώστε η διαχείριση του σπάνιου όσο και πολύτιμου αυτού φυσικού πόρου να σταματήσει να είναι αποσπασματική και να θεσμοθετηθεί επιτέλους  ένα διαχειριστικό σχέδιο για τη διατήρηση των μοναδικών και προστατευόμενων χαρακτηριστικών του.

Όλα τα παραπάνω θα παρουσιαστούν αναλυτικά και θα συζητηθούν σε ανοικτή εκδήλωση που συνδιοργανώνουμε με το Δήμο Σητείας το Σάββατο 28 Ιανουαρίου (Πολύκεντρο Σητείας στις 7 μ.μ.)

Φωτογραφίες Κ.Παραγκαμιάν/WWF Ελλάς

Δείτε επίσης

Τη γνωμάτευση του WWF Ελλάς για τη μελέτη

Τη σχετική ανακοίνωση του WWF Ελλάς

Μέλη του Δικτύου για την Παρακολούθηση της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης βρέθηκαν στο Κουναβιανό Φαράγγι στις αρχές Δεκεμβρίου και δυστυχώς απογοητεύτηκαν εξαιτίας της ρύπανσης των νερών του. Τα μαύρα νερά και η έντονη οσμή από λιόζουμα (κατσίγαρο) ήταν ξεκάθαρη ένδειξη αποβλήτων ελαιοτριβείων τα οποία υπάρχουν στην περιοχή. Δεν ήταν εφικτό να βρεθεί ποιος ήταν ο υπεύθυνος ή μάλλον ο ανεύθυνος που προκάλεσε τη ρύπανση στο φαράγγι, αλλά ενημερώσαμε τις αρμόδιες υπηρεσίες και αναμένουμε τα αποτελέσματα της αυτοψίας.

Το Κουναβιανό Φαράγγι δεν είναι η μόνη περιοχή που αντιμετωπίζει ρύπανση από ελαιοτριβεία. Δυστυχώς, ο κατσίγαρος είναι ένα από τα σημαντικότερα απόβλητα της γεωργικής βιομηχανίας και υποβαθμίζει νερό και έδαφος σε πολλές περιοχές στην Ελλάδα. Ευαισθητοποιημένοι πολίτες  αντιδρούν στη ρύπανση και απαιτούν την αλλαγή πολιτικής και την εφαρμογή αυστηρών ελέγχων στα ελαιοτριβεία, κι αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να ελαχιστοποιηθεί το πρόβλημα.

Το Σαββατοκύριακο 3-4 Δεκεμβρίου βρέθηκα στην Κέρκυρα μαζί με δύο συνεργάτες από το Ινστιτούτο Κητολογικών Ερευνών Πέλαγος και τρεις κτηνιάτρους, ειδικευμένους στα κητώδη, από το Πανεπιστήμιο Ιστορίας και Παθολογίας των Λας Πάλμας, τον Μανόλο, την Εύα και τον Χοσέο. Αφορμή στάθηκε ο μαζικός εκβρασμός 3 ζιφιών (κητώδη μεσαίου μεγέθους, για όποιον θέλει να μάθει περισσότερα: www.thalassa-project.gr) στις 30 Νοεμβρίου στις βορειοδυτικές ακτές της Κέρκυρας, και άλλων 2 ζώων στις «απέναντι» ιταλικές ακτές. Μετά από μεγάλο κόπο είχαμε καταφέρει να σώσουμε από τη χωματερή τα δύο από τα τρία ζώα.

Το «περίεργο» είναι ότι τα συγκεκριμένα κήτη δεν εκβράζονται μαζικά, την ίδια χρονική στιγμή και στην ίδια παραλία (κάτι που είναι σύνηθες με τα άλλα θαλάσσια θηλαστικά). Ναι μεν εκβράζονται μαζικά και την ίδια χρονική στιγμή αλλά σε διαφορετικές περιοχές!

Οι τρεις κτηνίατροι από τις Λας Πάλμας ανήκουν σε μια από τις καλύτερες ομάδες ανά την Ευρώπη (πρέπει να είναι γύρω στις 5 συνολικά) που έχουν ειδίκευση σε παρόμοια περιστατικά.

Το Σάββατο ο καιρός στην παραλία του Κοντογιαλού ήταν για μπάνιο. Το ζώο, ένα νεαρό αρσενικό, το είχαν βγάλει από το νερό τα μέλη της Ελληνικής Ομάδας Διάσωσης και ήταν σε πολύ καλή κατάσταση.

Στον τόπο του εγκλήματος, αφού αποχώρησαν σιγά σιγά οι πρωινοί επισκέπτες (οι οποίοι φυσικά είχαν χιλιάδες απορίες και έκαναν και τις δικές τους εκτιμήσεις για τα ζώα, όπως, για παράδειγμα, ότι μάλλον πρόκειται για ζευγάρι), οι τρεις ατάραχοι κτηνίατροι έβγαλαν τα απαραίτητα (ένα σετ απίστευτων μαχαιριών, λεπίδων, πριόνια, σφυράκια κλπ.), φόρεσαν τη χειρουργική στολή και για περίπου 6-7 ώρες ασχολήθηκαν με το ζώο. Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες, θα σας πω μόνο ότι λειτούργησαν με δεξιοτεχνία έμπειρου χειρούργου κάνοντας μια πρώτη εξονυχιστική εξερεύνηση όλων των οργάνων του ζώου και παίρνοντας αντίστοιχα δείγματα από όλα τα όργανα σε μπουκαλάκια, σωληνάκια, κουτάκια και διάφορα αντίστοιχα είδη συσκευασίας.

Δεν μπορούμε να αποφανθούμε με σιγουριά για την αιτία θανάτου του κήτους, όχι τουλάχιστον προτού οι φίλοι μας οι Ισπανοί εξετάσουν τα δείγματα που πήραν στα μικροσκόπιά τους.

Την Κυριακή βρεθήκαμε στην παραλία Αρίλλας, στη βορειοδυτική πλευρά του νησιού, όπου είχε εκβραστεί το δεύτερο ζώο ─ επίσης αρσενικό και λίγο μεγαλύτερης ηλικίας. Η φοβερή κακοκαιρία όμως, που ανέτρεψε το καλοκαιρινό σκηνικό της προηγούμενης μέρας, και ο περιορισμένος χρόνος, δεν επέτρεπαν να γίνει αντίστοιχη δουλειά, και, όπως είπε ο αρχηγός της ισπανικής αποστολής, «θα κάνουμε μια νεκροψία εξπρές!». Ωστόσο κανείς δεν πτοήθηκε − τη μία τρέχαμε κάτω από υπόστεγα γιατί έριχνε καρέκλες και την άλλη ξεμυτούσαμε να συνεχίσουμε με τους καλούς ντόπιους να μας κρατάνε ομπρέλες παραλίας και να βοηθούν στο δύσκολο έργο τους ατάραχους κτηνιάτρους. Το ζώο ήταν σε προχωρημένη σήψη. Παρ’ όλα αυτά θα υπάρξουν κάποιες εκτιμήσεις μετά την ιστολογική εξέταση.

Να σας πω ότι τα ζώα αυτά είναι καταπληκτικοί δύτες, αφού καταδύονται μέχρι τα 2.000 ίσως και 3.000 μέτρα! Είναι επίσης τρομερά δυσπρόσιτα, δεν έχουμε πολλές πληροφορίες για αυτά και δυστυχώς, σύμφωνα με τον κητολόγο Δρ. Αλέξανδρο Φραντζή, δεν πρέπει να έχουν απομείνει και πάρα πολλά! Τέλος να σας πω ότι ο κόσμος των ζώων αυτών (όπως και όλων των θηλαστικών) αποτελείται από ήχους! Έχουν ένα ιδιαιτέρως εξελιγμένο ηχοεντοπιστικό σύστημα με το οποίο επικοινωνούν μεταξύ τους και προσανατολίζονται.

Όπως και να έχει περιμένουμε να μας πούνε και οι Ιταλοί για τα ζώα που ξεβράστηκαν στις δικές τους ακτές και να δούμε πώς θα προχωρήσουμε.

Οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στις τοπικές αρχές, στο Λιμενικό Σώμα, στην «Ελληνική Ομάδα Διάσωσης», και στους ανθρώπους του νησιού για την άψογη συνεργασία τους και τη θαλπωρή που μας προσέφεραν.

Για αιώνες διαδίδονταν από στόμα σε στόμα μύθοι που απέδιδαν στον Ασπροπάρη κάποια ιερή ιδιότητα. Στην αρχαία Αίγυπτο φαίνεται πως το πουλί αποτελούσε σύμβολο της βασιλείας του Φαραώ. Σύμφωνα με μια άλλη εικασία, ο ξεχωριστός αυτός γύπας ενσάρκωνε τον θρυλικό Φοίνικα που αναγεννιέται από τις στάχτες του.

Πέρα από το μύθο είναι αξιομνημόνευτη η ίδια η εξυπνάδα του Ασπροπάρη, από τα λίγα πουλιά που χρησιμοποιούν πέτρες σαν εργαλείο για να σπάσουν αβγά. Όταν ένα αβγό είναι μεγάλο, όπως της στρουθοκαμήλου, το πουλί το πλησιάζει κρατώντας μια πέτρα στο ράμφος του και την πετάει από μικρή απόσταση προς το αβγό. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται μέχρι το αβγό θα σπάσει.

Οι πληθυσμοί του Ασπροπάρη τελευταία έχουν μειωθεί δραματικά κατά το μεγαλύτερο μέρος της Ευρωπαϊκής και Αφρικανικής κατανομής τους, κυρίως λόγω του κυνηγιού, των δηλητηριασμένων δολωμάτων και της μείωσης της κτηνοτροφίας. Κατά συνέπεια, ο Ασπροπάρης έχει ταξινομηθεί ως διεθνώς απειλούμενο είδος από την IUCN.

Στην Ελλάδα, ο πληθυσμός του Ασπροπάρη εκτιμάται περίπου σε 20 με 25 ζευγάρια, και μεταξύ των ποταμών Νέστου και Έβρου βρίσκεται η υψηλότερη συγκέντρωση των επικρατείων του. Το Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου, και η γειτονική περιοχή, αποτελεί ένα από τα τελευταία καταφύγια του είδους στη χώρα.

Φέτος πραγματοποιήθηκε η παρακολούθηση πληθυσμού του Ασπροπάρη στους νομούς Έβρου και Ροδόπης. Συνολικά κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης ελέγχθηκαν περίπου 18 πιθανές επικράτειες του Ασπροπάρη (γνωστές, πιθανές και εγκαταλειμμένες της τελευταίας δεκαετίας) και επιβεβαιώθηκαν 9 ενεργές από την παρουσία και δραστηριότητα των ζευγαριών. Στη συνέχεια 6 ζευγάρια καταλήξανε να φωλιάσουν για να αναπαραχθούν. Δυστυχώς ένα ζευγάρι απέτυχε στη φάση της επώασης, αλλά τα άλλα κατάφεραν να εκκολάψουν 7 νεοσσούς οι οποίοι αναπτύχθηκαν φυσιολογικά και πέταξαν μαζί με τους γονείς τους στο πρώτο τους ταξίδι στην Αφρική. Ας ελπίσουμε ότι τα πουλιά θα περάσουν ήσυχα και χωρίς προβλήματα το χειμώνα εκεί και την Άνοιξη θα τα ξαναδούμε στα μέρη μας.

 Φωτογραφίες: Πέτρος Μπαμπάκας / WWF Ελλάς

Εικόνα 1. Εποχικό τέλμα Κουρούνες (KRI070). Διακρίνεται η πετρόχτιστη κατασκευή για την συγκέντρωση νερού (Φωτ. Θ.Γιαννακάκης/WWF Ελλάς)

Εικόνα 2. Πετρόχτιστη κατασκευή για τη συγκέντρωση νερού (Φωτ. Θ.Γιαννακάκης/WWF Ελλάς).

Η πρακτική αυτή, σε συνδυασμό με τις προσαρμοσμένες καλλιέργειες στο μεσογειακό περιβάλλον, αλλά και τη λογική «δεν πετάω τίποτα», έδωσε τη δυνατότητα να μην εξαντλούνται τα φυσικά αποθέματα. Ίσως να μην το έχουμε σκεφτεί, αλλά οι μεγαλύτεροι σε ηλικία κάτοικοι αυτών των περιοχών ξέρουν τον τρόπο να επιβιώσουν στην οικονομική κρίση και μπορούν να προτείνουν όχι οικονομικοτεχνικά μοντέλα αλλά παραδοσιακές πρακτικές που συμβαδίζουν με το φυσικό περιβάλλον και κάνουν καλό και στην τσέπη μας.

Εικόνα 3. Τα μέλη της ομάδας μαζί με μία ηλικιωμένη κυρία που καλλιεργεί κηπευτικά στον πετρόχτιστο κήπο της (Φωτ. Σ. Καψοριτάκη/Οικολογική Κίνηση Μιραμβέλλου)

Οι σκέψεις αυτές προέκυψαν μετά την επίσκεψή μας στην περιοχή μαζί με τα μέλη της Οικολογικής Κίνησης Μιραμβέλλου στο πλαίσιο των δράσεων του Δικτύου Παρακολούθησης της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης. Σκοπός μας, να περιηγηθούμε στους μικρούς υγρότοπους (εποχιακά τέλματα) που υπάρχουν στην περιοχή και τους οποίους θα αναλάβουν υπό την προστασία τους τα μέλη της Οικολογικής Κίνησης. Ο καλός καιρός και η εξαιρετική παρέα βοήθησαν να επισκεφτούμε πέντε εποχιακά τέλματα και να θαυμάσουμε την ομορφιά της φύσης το φθινόπωρο.

Κλείνουμε το επόμενο ραντεβού με τα παιδιά από την Οικολογική Κίνηση κάπου την άνοιξη για να πάμε στη Λυγερή Κριτσάς, τον πανέμορφο υγρότοπο της περιοχής που δεν προλάβαμε να επισκεφτούμε. Είναι άλλωστε μια πολύ καλή ευκαιρία να απαντήσουμε ξανά και να συνδυάσουμε το τερπνόν (γνώση) μετά του ωφελίμου (καλή ρακί).  Έχει κι αυτά τα καλά το να συμμετέχεις στο Δίκτυο Παρακολούθησης των Υγρότοπων της Κρήτης.

Το Όρνιο (Gyps fulvus) Φωτο: Πέτρος Μπαμπάκας

Το Σάββατο 19 Νοεμβρίου ήταν μια ωραία μέρα στο δάσος της Δαδιάς. Είχε ηλιοφάνεια και τέλεια ορατότητα χωρίς να φυσάει. Ιδανική μέρα για παρατηρήσεις. Στηθήκαμε με τα τηλεσκόπια απέναντι από διάφορα βράχια που συνήθως κουρνιάζουν τα Όρνια και περιμέναμε. Την ίδια ώρα στα βουλγαρικά εδάφη συνάδελφοί μας έκαναν το ίδιο. Περίπου τρεις ώρες πριν το σούρουπο αρχίσαμε να καταγράφουμε τους πρώτους επισκέπτες που κατέφθαναν για να κουρνιάσουν και να περάσουν τη νύχτα τους.

Ένας Σέρβος επισκέπτης στην ταΐστρα της Δαδιάς. Φωτο: Πέτρος Μπαμπάκας

Άρχισε να σκοτεινιάζει κι έπεφτε σιγά-σιγά η παγωνιά. Όταν βράδιασε ήταν ώρα να γυρίσουμε. Άλλοι στάθηκαν περισσότερο τυχεροί καταφέρνοντας να εντοπίσουν και να καταγράψουν αρκετά όρνια και άλλοι όχι κυκλώνοντας επί 3 ώρες βράχια σε απόσταση πέντε χιλιομέτρων για να καταγράψουν μόλις ένα ή δύο.

Ο φετινός απολογισμός έληξε με 219 καταγεγραμμένα πουλιά και στις δύο χώρες, Ελλάδα και Βουλγαρία, το μεγαλύτερο αριθμό που έχει έως τώρα καταγραφεί. Ανάμεσά τους και μαρκαρισμένα άτομα από άλλες βαλκανικές χώρες, αφού τα σύνορα είναι πάντα ανοιχτά για τους φτερωτούς επισκέπτες των βράχων.

Τα Όρνια προτιμούν να κουρνιάζουν στα βράχια που φωλιάζουν την άνοιξη και το καλοκαίρι, ενώ σε βράχια που χρησιμοποιούσαν για φώλιασμα προηγούμενα χρόνια και τώρα τα έχουν εγκαταλείψει, συνήθως δεν κουρνιάζουν. Με τη βοήθεια της ετήσιας παρακολούθησης των φωλιών τους, μπορούμε να γνωρίζουμε αυτές τις θέσεις.

Δύσκολος ο εντοπισμός των Όρνιων στα βράχια χωρίς τη χρήση του τηλεσκοπίου. Το χρώμα των φτερών τους μοιάζει με το φόντο των βράχων όπου φωλιάζουν ή κουρνιάζουν. Φωτο: Ela Kret

Γνωρίζουμε ότι στην οροσειρά της Ροδόπης τα όρνια μετακινούνται για να βρουν τροφή σε μια μεγάλη περιοχή που για την ελληνική πλευρά ορίζεται από τον Έβρο έως το Νέστο και πολλές φορές και δυτικότερα. Σε αυτά προστίθενται και ανώριμα όρνια από άλλες βαλκανικές χώρες όπως Κροατία, Σερβία, FYROM κ.α. που ταξιδεύουν μακριά από τις αποικίες που γεννήθηκαν έως ότου ωριμάσουν σεξουαλικά για να ζευγαρώσουν, συνήθως στο τέταρτο με πέμπτο έτος της ηλικίας τους. Οι μετακινήσεις των Όρνεων στη Βαλκανική χερσόνησο είναι καταγεγραμμένες με τη βοήθεια της δακτυλίωσης των πουλιών και της τηλεμετρίας.

Η κοινή διασυνοριακή καταγραφή στους χώρους κουρνιάσματος οργανώνεται τα τελευταία χρόνια από τη Βουλγαρική Ορνιθολογική Εταιρία (BSPB-BirdLife Int.) και σε αυτή την κοινή προσπάθεια που στόχο έχει να μετρήσουμε το σύνολο των Όρνεων στη Ροδόπη, συμμετέχουμε πολλές οργανώσεις (WWF Ελλάς, ΕΟΕ, Green Balkans, FWFF, BPPS). Η ομάδα του WWF Ελλάς καταγράφει κάθε χρόνο τα όρνια που αναπαράγονται στο Εθνικό Πάρκο του δάσους Δαδιάς, καθώς και εκείνα που αναπαράγονται στην Κίρκη και τους Άγιους Θεόδωρους.

Χρόνια και χρόνια, στο στόμα όλων επαναλαμβάνεται η κουβέντα ότι μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά θα κάψει πολλές εκτάσεις του Εθνικού Πάρκου Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου. Όμως για πολλά χρόνια οι πυρκαγιές έκαιγαν μικρές εκτάσεις διότι είτε από φυσικά αίτια είτε από ανθρώπινα λάθη, η εστία ήταν μόνον μια και η φωτιά ετίθετο σε έλεγχο στις πλείστες των περιπτώσεων αυθημερόν. Φωτιές από δόλο δεν έχουν καταγραφτεί ποτέ τις τελευταίες δύο δεκαετίες στην περιοχή. Όμως φέτος οι 11 εστίες πυρκαγιάς δεξιά και αριστερά του επαρχιακού δρόμου της Λευκίμης, ξέσπασαν τις πρώτες κιόλας ώρες σε μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά που μαινόταν για τέσσερις ημέρες και έκαψε έκταση περίπου 60 χιλιάδων στρεμμάτων, το 43% αυτής αναδασώσεις με πεύκα.

Πολλές ώρες περάσαμε και περνάμε στα καμένα δύο μήνες μετά την πυρκαγιά και σε κάθε κοιλάδα δείχνουμε με το δάχτυλο: «Το βλέπεις το πράσινο μέρος μέσα στη ρεματιά;», «Τις βλέπεις τις πράσινες βελανιδιές στην πλαγιά;», «Βλέπεις πώς κάηκαν οι αναδασώσεις και εκεί που συνορεύουν με βελανιδιές η φωτιά σταμάτησε;». Πώς βρέθηκαν οι βελανιδιές και τα άλλα πλατύφυλλα είδη δέντρων μέσα στις αναδασώσεις; Μα πρόκειται για τις πιο δύσβατες περιοχές όπου δεν μπόρεσαν τα μηχανήματα να ξεριζώσουν τις βελανιδιές και να φτιάξουν αναβαθμίδες για τη φύτευση των πεύκων ή πρόκειται για τις περιοχές που οι βελανιδιές αντιστάθηκαν και επικράτησαν του πεύκου. Η αντικατάσταση των αιωνόβιων δασών βελανιδιάς με πεύκα ήταν ο αναπτυξιακός προγραμματισμός του Έβρου τις δεκαετίες του 1960-1970 και απόρροια αυτού η «μετάλλαξη» πολλών κτηνοτρόφων σε υλοτόμους. Τριάντα και σαράντα χρόνια μετά, εκτεταμένα δάση πεύκων καλύπτουν την περιοχή με μοναδικά ανοίγματα κάποια χωράφια που μετά βίας συνεχίζουν να οργώνονται, ενώ τα περισσότερα κλείνουν και αυτά με φυτείες ακακιών. Πυκνά και δύσβατα πευκοδάση λόγω έλλειψης βοσκής, αλλά και λόγω υλοτομίας με στόχο την επικράτηση του πεύκου, ως προσοδοφόρου είδους για την απόληψη ξυλείας. Το αποτέλεσμα; Πυριγενή δάση έτοιμα να γίνουν στάχτη.

Σήμερα, αναγνωρίζοντας τις αστοχίες του παρελθόντος, με ωριμότητα και συναίσθηση, η δασική υπηρεσία τίθεται υπέρ της φυσικής αναγέννησης του δάσους και αναμένεται οι βελανιδιές και άλλα πλατύφυλλα είδη να επανέλθουν. Και για εκείνες τις πλαγιές που το δάσος δεν θα μπορέσει να ανακάμψει από μόνο του, η δασική υπηρεσία θα προωθήσει την αναδάσωση με πλατύφυλλα είδη, όπως βελανιδιές, φράξους και άλλα είδη.

Το WWF Ελλάς συμμετέχει εθελοντικά σε αυτό το έργο, βοηθώντας το Δασαρχείο Σουφλίου στις εργασίες έναρξης δημιουργίας ενός φυτωρίου με βελανιδιές και άλλα είδη πλατύφυλλων δέντρων στο χώρο του Δασικού Φυτωρίου Δαδιάς. Το τελευταίο μήνα οι εθελοντές μας (EVS) υπό την εποπτεία του Δασαρχείου Σουφλίου συλλέγουν βελανίδια από δύο από τα τέσσερα είδη βελανιδιάς της περιοχής μας, την χνοώδη δρυ Quercus pubescens και την ευθύφλοιο δρυ ή κοινώς τσέρο Quercus cerris. Φέτος τα άλλα δυο είδη βελανιδιάς δεν είχαν καρπούς. Παράλληλα με τη συλλογή βοηθούν τους υπαλλήλους του Δασικού Φυτωρίου στη φύτευση των σπόρων αφού προηγηθεί διαχωρισμός των κατάλληλων καρπών.

Οι ντόπιοι λένε τη βελανιδιά Δέντρο, ενώ τα άλλα είδη με το όνομά τους. Για αυτούς ένα είναι το Δέντρο.

Η όλη ενασχόληση με τη συλλογή των βελανιδιών μας έδωσε την ευκαιρία να ψάξουμε για ώριμα δέντρα και διαπιστώσαμε για άλλη μια φορά την αγκαλιά που απλώνει μια βελανιδιά για να χαρίσει τη σκιά και τους καρπούς της σε ανθρώπους και ζώα. Την αγκαλιάσαμε και εμείς για να ακούσουμε την καρδιά της και ίσως έναν ψίθυρο που να ομολογεί την ηλικία της.

Μέλος του Panda Club, ο Λέων Πετρινός, επισκέφτηκε τη Δαδιά και βοήθησε στη συλλογή των βελανιδιών μαζί με τους εθελοντές μας

:

Εθελοντές στα βουνά της Πίνδου το καλοκαίρι του 2011. Φωτογραφία: Andrea Bonetti / WWF Ελλάς

Στις 8 Νοεμβρίου 2011 το γραφείο διασύνδεσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς  διοργάνωσε την ημερίδα  με θέμα: «Εθελοντής, ενεργός πολίτης στη δική σου πόλη» στο συνεδριακό κέντρο «Κάρολος Παπούλιας».

Στην ημερίδα συμμετείχαμε και ως γραφείο τοπικών δράσεων του WWF Ελλάς  στη Βόρεια Πίνδο στο εργαστήριο με θέμα «Εθελοντής για την προστασία του περιβάλλοντος και στην πολιτική προστασία: δυνατότητες συμμετοχής, αποτελέσματα, οφέλη», όπου σε συνεργασία με το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου παρουσιάσαμε το εθελοντικό πρόγραμμα πυροπροστασίας που διοργανώνουμε από το 2007 στη Βοβούσα.

Στο χώρο της ημερίδας ενημερώναμε τον κόσμο και τους φοιτητές για τη δράση του WWF Ελλάς στη Βόρεια Πίνδο, καθώς και για τα εθελοντικά καλοκαιρινά προγράμματα στην Ελλάδα.

Η ημερίδα περιελάμβανε επίσης  ομιλία με θέμα το ευρωπαϊκό έτος εθελοντισμού, συζήτηση για τη συμμετοχή και τα αποτελέσματα των εθελοντικών δράσεων καθώς και ένα εργαστήριο για τον εθελοντισμό και τη φοιτητική ζωή.

Ήταν μια αξιόλογη πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου και ίσως αποτελέσει την αφορμή για μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση του εθελοντισμού στη περιοχή, κάτι που το ευχήθηκαν όλοι οι παριστάμενοι.

 Οι φθινοπωρινές εικόνες που μας έστειλαν τα μέλη του Δικτύου Παρακολούθησης της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης που επιβλέπουν το εποχικό λιμνίο στο οροπέδιο του Ομαλού Βιάννου ήρθαν για να μας ξεσηκώσουν ακόμα περισσότερο.

Το λιμνίο στον Ομαλό Βιάννου είναι ένα Eποχικό Τέλμα Γλυκού Νερού στα 1.325 μ. υψόμετρο, νότια του νομού Ηρακλείου, κοντά στον οικισμό Κεφαλόβρυση, μέγιστης έκτασης 433 στρεμμάτων. Απολαύστε το φωτογραφικό οδοιπορικό, αλλά μη σταθείτε μόνο εκεί. Στην πρώτη ευκαιρία δραπετεύστε για λίγο αναζητώντας τα χρώματα του φθινοπώρου…

Φωτογραφίες:  Αριάδνη Φαλελάκη / WWF Ελλάς

Τo εθελοντικό πρόγραμμα για την Παρακολούθηση της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης έχει βασικό σκοπό την προστασία των φυσικών υγρότοπων του νησιού, μέσω συχνών επισκέψεων των μελών του Δικτύου σε αυτές. Περισσότερες πληροφορίες για το εθελοντικό πρόγραμμα: m.noidou@wwf.gr  

Από τον Γιώργο Κατσαδωράκη

Η λίμνη Σκιάθου ή λίμνη τ’ Αη Γιώργη είναι μια μικρή λιμνοθάλασσα που βρίσκεται ακριβώς δίπλα στο λιμάνι, στα όρια της χώρας της Σκιάθου. Τελευταία άρχισαν να τη λένε κάποιοι και λίμνη του αεροδρομίου, μια και ένα μεγάλο μέρος της λίμνης μετατράπηκε σε διάδρομο προσγείωσης για το αεροδρόμιο που κατασκευάστηκε τη δεκαετία του ’70.

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (ΑΠ) έγραψε το 1892 ένα μικρό διήγημα με τίτλο «Ολόγυρα στη λίμνη», γεμάτο  με υπέροχες περιγραφές αυτής της λίμνης και του περιβάλλοντός της. Το μικρό αυτό διήγημα θεωρείται από κάποιους ένα από τα αριστουργήματα του Παπαδιαμάντη. Οι περιγραφές και τα στοιχεία που παραθέτει ο ΑΠ για τους χαρακτήρες, την κοινωνία και τη φύση είναι αρκετά λεπτομερείς και σε συνδυασμό με την ακριβολογία του έχουν εμπνεύσει πολλούς κυρίως Σκιαθίτες ώστε να συγκεντρώσουν σχετικό υλικό, κυρίως παλιές φωτογραφίες και σχετικές μαρτυρίες. Μέσα στα πλαίσια του προγράμματος των νησιωτικών υγρότοπων επισκεφτήκαμε και το νησί της Σκιάθου και απογράψαμε και τη λίμνη τ΄Άη Γιώργη (SKI002). Η επαφή με τη λίμνη μας έδωσε την ιδέα να ξαναδιαβάσουμε το διήγημα, να συγκρίνουμε επιλεγμένα αποσπάσματα από το κείμενο του Παπαδιαμάντη με την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στη λίμνη και να τα σχολιάσουμε υπό το πρίσμα των σημερινών μας παρατηρήσεων και των σύγχρονων επιστημονικών γνώσεων. Ανοίξτε τον Παπαδιαμάντη, βρέστε το «Ολόγυρα στη λίμνη» και απολαύστε το. Μετά διαβάστε τα παρακάτω.

Επί της αντίπερα όχθης, ήμισυ μίλιον μακράν, όπισθεν των καλαμιώνων…

Ο ΑΠ εκτιμά το μεγάλο μήκος της λίμνης, από τη θάλασσα προς τα πίσω, ήμισυ μίλιον, δηλαδή κάτι από περίπου 805 ως 926 μέτρα ανάλογα αν το μίλι είναι αγγλικό (1609) ή ναυτικό (1852 μέτρα). Κατά πάσα πιθανότητα όμως εννοεί ναυτικό, δηλαδή περίπου 900 μέτρα. Σήμερα η διάσταση αυτή είναι δυστυχώς μόνο 340μ. Δηλαδή το συνολικό της μήκος μετά την κατασκευή του αεροδρομίου, αλλά και διάφορων άλλων κτιρίων και εμπορικών εγκαταστάσεων (μάντρες υλικών) έχει συρρικνωθεί κατά 65% περίπου.

Εχωρίζετο η λίμνη από της θαλάσσης διά πλατείας λωρίδος γης αμμώδους και κισηρώδους, της οποίας μέρος ήτο το ναυπηγείον της πόλεως και μέρος ήτο ο σικυών του Παρρήση. Κατά την δυτικήν όμως γωνίαν της λωρίδος αυτής, όπου ήρχιζε ν’ απλούται το μήκος του λιμένος, η λωρίς αύτη έβαινε στενουμένη έως του Αργύρη του Μπαρμπαπαναγιώτη τον ανεμόμυλον, …/ 

Και αντικρύ υψούτο ο λιμήν με τας χλοεράς όχθας του ολόγυρα, τας εξαπλούσας εις τον ήλιον τας πρασινιζούσας κλιτύς των, ως εύκολπα στήθη παρθένου αναδίδοντα ζωήν και σφρίγος εις την πλάσιν. /

 Η ίδια λωρίδα γης συνεχίζει από τότε να διαχωρίζει τη λιμνοθάλασσα από τη θάλασσα.Κίσηρις βέβαια είναι η ελαφρόπετρα και ο ΑΠ εννοεί κάτι άλλο με τη λέξη αυτή παρά την κυριολεκτική απόδοσή της, διότι κίσηρη δεν υπάρχει στη Σκιάθο, αλλά μόνο σε ηφαιστειογενή νησιά (Μήλο, Κίμωλο, Σαντορίνη, κλπ) ενώ ελάχιστη παρασύρεται από τη θάλασσα και φτάνει σε άλλα νησιά. Είναι ενδιαφέρουσα πολύ η δήλωση του ΑΠ ότι το ναυπηγείο βρίσκεται εκεί από τα πανάρχαια χρόνια, προφανώς δεν υπήρχε κανείς στην εποχή του που να θυμόταν κάτι για την ίδρυσή του. Αυτό συνδέεται εμμέσως και με την ύπαρξη της λίμνης διότι σημαίνει ότι και η λίμνη είναι παλαιότατη. Ο σικυών του Παρρήση προφανώς αναφέρεται σε ένα χωράφι που κάποιος εκεί καλλιεργούσε αγγούρια ή κολοκύθια μια και αυτή είναι η απόδοση της αρχαίας λέξης σικυών και σίκυο λέγονταν στα αρχαία το κολοκύθι ή το αγγούρι που είναι πολύ συγγενικά φυτά και προέρχονται από  την Ινδία. Τα ερείπια του ανεμόμυλου του Μπαρμπαπαναγιώτη υπάρχουν ακόμη και σήμερα και χρησιμοποιούνται σαν αξιοθέατο από μια τοπική ταβέρνα που έχει ιδρυθεί δίπλα του.

Και πότε πάλιν επροτίμας να λάβεις την βορειοτέραν οδόν, την περιφερή, εκείθεν της λίμνης, διατρέχων όλον το Κ’βούλι με τους αγρούς και με τους αμπελώνας του. Εκεί επάτεις επί παχείας χλόης, υπό την οποίαν δεν ήξευρες πάντοτε αν υπήρχε στερεά γη. Και εχώνεσο έως τους αστραγάλους εις τον βάλτον, αλλ’ ενόμιζες τούτο ευτυχίαν σου,. / …διότι το έδαφος του πυθμένος ήτο πανταχού σχεδόν βαλτώδες και πας ο επιβαίνων εις το ύδωρ θα εχώνετο μέχρι του γόνατος εις ιλύν· το αβαθές δε του ύδατος δεν επέτρεπε να κολυμβήσει μέγα σώμα, οίον το ιδικόν του/

Ο πυθμένας της λιμνοθάλασσας, όπως σχεδόν όλων των ρηχών μεσογειακών λιμνοθαλασσών είναι σχεδόν παντού λασπώδης και βαλτώδης, λόγω των ήρεμων συνθηκών που επικρατούν και επιτρέπουν σε οργανικής αλλά και ανόργανης προέλευσης λεπτόκοκκο υλικό και ιλύ να καθιζάνει και να μην αναδεύεται από κυματισμό ή ρεύματα. Η ίδια κατάσταση επικρατεί και σήμερα.

Δένδρα εκόσμουν ευπαρύφως τας όχθας τας ορεινάς και τας αμμώδεις, …/

…παρά την όχθην της ωραίας λίμνης, όπου υπήρχεν είς ουρανός επάνω, και άλλος ουρανός εφαίνετο κάτω, λεύκαι και κυπάρισσοι ανέτεινον τας υψηλάς κορυφάς των άνω, και άλλαι λεύκαι και κυπάρισσοιεκρέμαντο ανάποδα κάτω. Και καλαμώνες σειόμενοι υπό του ανέμου ύψωναν τους ασθενείς καυλούς των δύο οργυιάς υπέρ το κύμα, και βρύα και λύγοι και ασφόδελοι απέζων εκ του ελέους της λίμνης και εκ του λίπους του βάλτου, κλίνοντα τας χθαμαλάς κορυφάς των προς το ύδωρ, ως ν’ απέδιδον εις την λίμνην την οφειλομένην ευγνώμονα υπόκλισιν/

Και σήμερα υπάρχουν πολύ περιορισμένης έκτασης καλαμώνες  του είδους Phragmites australis που είναι δείκτης παρουσίας γλυκών νερών, που προφανώς εισέρχονται στη λιμνοθάλασσα ως υπόγειες αναβλύσεις γλυκών νερών στο ΒΑ τμήμα της, κάτι που συμβαίνει τυπικά με την πλειονότητα των λιμνοθαλασσών μας, οι οποίες στο ανάντη της θάλασσας τμήμα τους δέχονται τις υπόγειες εκβολές του υδροφόρου ορίζοντα, δηλαδή τα νερά που από τις βροχοπτώσεις εισέρχονται στα συνήθως ασβεστολιθικά εδάφη των νησιών μας, γεμίζουν τους υπόγειους υδροφορείς και ξεχειλίζουν στο σημείο επαφής με τη θάλασσα. Δημιουργείται έτσι μια διαβάθμιση από γλυκό νερό στα ανάντη, υφάλμυρο στα ενδιάμεσα τμήματα κι αλμυρό στα κατάντη τμήματα. Στο συνδυασμό αυτό οφείλεται εν πολλοίς και η υψηλή παραγωγικότητα και αξία αυτών των οικοτόπων. Τα καλάμια βέβαια αυτά αντέχουν και υφάλμυρες συνθήκες μέχρι κάποιο όριο. Οι Λύγοι είναι οι λυγαριές Vitex agnus-castus, ενώ οι  ασφόδελοι (Asphodelus spp.)  υπάρχουν και σήμερα και είναι κοινά μέλη των φρυγανικών οικοτόπων της μεσογειακής βλάστησης.

Από τα δέντρα, σήμερα υπάρχουν κυπαρίσσια μαζί με φυτευμένα αρμυρίκια, λίγα πεύκα και ελιές. Δεν υπάρχουν καθόλου λεύκες όμως.

Λυγαριές και αρμυρίκια

 …διότι εφαντάζεσο πάντοτε ότι έτρεχες να κόψεις ίτσια δι’ εκείνην / Έτρεξες και συ κατόπιν του οκνός, ασθμαίνων, αλλ’ έως να φθάσεις εις την όχθην της λίμνης, πατών επί του ολισθηρού βάλτου, γλιστρών, ανάμεσα εις τες αρμυρήθρες και εις τες βουρλιές /ο Χριστοδουλής είχε κόψει ήδη ολόκληρον δεσμίδα εκ των πρωίμων ευωδών και μεθυστικών ανθέων, τα οποία εζήτει η Πολύμνια (σ.σ.ίτσια) τρέχων από συστάδα χόρτου εις συστάδα, αίτινες εσκίαζον φιλαδέλφως τα πτωχά ωραία άνθη, τα τόσον τρυφερά και ασθενή, με τα λευκά πέταλα και τον ωχρόν ύπερον, τα οποία εφαίνοντο ως να παραπονούνται διατί να φύωνται εις το χώμα και να είναι τόσον χαμαιπετή·

Υπάρχουν ακόμη όλα αυτά τα είδη φυτών τυπικά βάλτων κορεσμένων με νερό εδαφών. Τα ίτσια είναι οι ευωδιαστοί και ευαίσθητοι νάρκισσοι Narcissus tazetta. Οι βουρλιές είναι τα βούρλα Juncus maritimus που φύονται σε υφάλμυρα νερά και εδάφη και οι αρμυρήθρες Salicornia fruticosa τυπικά φυτά των αλμυρόβαλτων. (τα είδη των φυτών περιγράφονται στο: Οικονομίδου, Ε. 1969. Γεωβοτανική έρευνα νήσου Σκιάθου. Διατριβή επι διδακτορία. Πανεπ. Αθηνών).

Συστάδα λιμναίων χόρτων, πολύκλαδα, αδρά, μέλανα

Δεν είναι απίθανο να πρόκειται για είδη του είδους Ruppia maritima, τυπικών ειδών γλυκών και υφάλμυρων νερών, που είναι και πολύκλαδα, είναι σκούρο καφέ χρώμα και έχουν καταγραφεί στη λίμνη από την Οικονομίδου (1969).

 …ο Λούκας εθήρευεν ανά την λίμνην τους εγχέλεις <και> τα κεφαλόπουλα/  

…Είχαν ψήσει εις ανθρακιάν ημίσειαν δωδεκάδα κεφαλόπουλα, και ουκ ολίγα καβούρια,…/

Ο Χριστοδουλής ελησμόνησε τα χέλια, τα καβουράκια και τα κεφαλόπουλα, τα οποία διενοείτο να κλέψει…

Πολύ αμφιβάλλω αν χέλια Anguila anguila υπάρχουν και σήμερα μετά τη δραματική μείωση που έχει υποστεί το είδος αυτό κοσμοπολιτκού ψαριού σε όλη την Ευρώπη. Αντιθέτως τα κεφαλόπουλα (είδη των γενών Liza, Mugil, Chelon και Oedalechilus)  είναι τα πιο κοινά ψάρια των υφάλμυρων και παράκτιων περιοχών της χώρας και είναι σίγουρο πως συνεχίζουν να εισέρχονται στη λίμνη ακόμη και σήμερα. Ο Χριστοδουλής «έκλεβε» ψάρια από τη λιμνοθάλασσα, δηλαδή παρανόμως ψάρευε ψάρια από τη λίμνη που την είχε νοικιάσει κάποιος άλλος, αυτή και τα ψάρια της. Ακόμη και σήμερα οι ψαράδες που διαχειρίζονται τις λιμνοθάλασσες έχουν σαν κύριο πρόβλημα την ύπαρξη κλεφτών, οι οποίοι με χίλιους τρόπους προσπαθούν να αρπάξουν από την πλούσια λιμνοθάλασσα τα ψάρια που οι ψαράδες ενοικιαστές αφήνουν να μεγαλώσουν και να παχύνουν μέσα στο φυσικό αυτό εκτροφείο, για να τα συλλάβουν μετά. Όλοι αυτοί οι οργανισμοί εισήρχοντο στη λιμνοθάλασσα από δυο μπούκες που υπήρχαν παλιά, δηλαδή δυο ρηχές και στενές διώρυγες. Σήμερα υφίσταται μόνο η ανατολική μπούκα και αυτή αλλοιωμένη από την αρχική της μορφή με μπαζώματα και δρόμους. Υπάρχει δε ακόμη πάνω από τη μπούκα ένα παλιό πέτρινο γεφυράκι.

Πολύ συχνά επήρχετο πλημμύρα και η θάλασσα γινόταν ένα με τον βάλτο. / Εκεί, όπισθεν των θάμνων του φράκτου, εν μέσω των χωραφίων, <των> αμπέλων και του αιγιαλού, όπου όχι σπανίως η μεν θάλασσα επάτει και αφωμοίου το ήμισυ κήπου ή αγρού με συκάς, μηλέας και απιδέας, οι δε διαβάται έκαμναν δρόμον το άλλο ήμισυ του αυτού κήπου ή αγρού.

Εκτιμώ ότι αυτό δεν γίνεται σήμερα διότι πιθανώς το ύψος της διαχωριστικής λωρίδας γης με τα μπαζώματα για την κατασκευή του δρόμου έχει ανέλθει σημαντικά εμποδίζοντας το θαλασσινό νερό να εισέλθει και να γίνει ένα με τη λίμνη. Δεν αποκλείεται πάντως με ισχυρή νοτιά να μπαίνει η θάλασσα μέσα στη λίμνη για λίγες ώρες ή και μέρες, όπως συμβαίνει ακόμη σε πολλές λ/θ της πατρίδας μας που είναι ανοιχτές στους νότιους ανέμους (π.χ. στο Δέλτα του Έβρου και τις άλλες μεγάλες λιμνοθάλασσες των παράκτιων υγρότοπων της Θράκης). Όμως, ο δρόμος που παρακάμπτει τον υγρότοπο από τα ανατολικά διανοίχτηκε εις βάρος των υγροτοπικών εδαφών.

Έκτοτε ο Χριστοδουλής ηραίωσε κατ’ αρχάς, είτα οριστικώς έπαυσε, το μερίδιον, το οποίον σου έδιδε τέως από τα κογχύλια, από τα καβούρια και από τους γωβιούς.

Όσο αφορά τα καβούρια, πιθανότατα πρόκειται τουλάχιστον για ένα κοινό είδος που απαντάται συχνότατα στις ελληνικές λιμνοθάλασσες, τον κάβουρα της Ποσειδωνίας Pachigrapsus marmoratus. Οι γωβιοί είναι πολύ κοινά ψάρια των θαλασσών μας και υπάρχουν πάνω από 20 είδη, τα περισσότερα των οποίων είναι πολυ κοινά. Κοχύλια, έχουμε ήδη παρατηρήσει και φωτογραφίσει στη λιμνοθάλασσα τα Acanthocardia tuberculata και τα Cerithium vulgatum τα οποία δεύτερα αφθονούν και σχηματίζουν ολόκληρα στρώματα και οπωσδήποτε στη συνέχεια βιογενείς νησίδες. Ίσως εδώ δε να αναφέρεται ο Παπαδιαμάντης όταν γράφει ότι η διαχωριστική λωρίς είναι «κισηρώδης», να εννοεί τις λωρίδες από κοχύλια.

ο Χριστοδουλής τα έκοπτεν ασπλάχνως, ανά δύο και τρία, μεμειγμένα με χόρτα, και τα εστοίβαζεν επί της ωλένης της χειρός του, μεταβαίνων από βουρλιάν εις βουρλιάν, βλέπων τα βούρλα και αναστενάζων, διατί να μην έχει αλιεύσει με τας χείρας του τόσες πέρκες, και τριγλία, όσα βούρλα έβλεπε, και διατί να μη δύναται να χρησιμοποιήσει ταύτα όπως ορμαθιάσει εκείνα.

Η πέρκα Serranus scriba είναι ένα συχνό ψάρι των ρηχών νερών στη Μεσόγειο, συχνά δε όπως λέγει και το γνωμικό «όπου πέρκα και χταπόδι». Τα τριγλία δεν είναι άλλο από το μπαρμπούνι Mullus surmuletus, κι αυτό πανόστιμο ψάρι των ρηχών νερών στην πατρίδα μας που δυστυχώς δεν είναι πια πολύ κοινό. Και τα δυο είδη είναι πολύ πιθανό ότι υπήρχαν στη λιμνοθάλασσα τότε και συνεχίζουν να απαντώνται και σήμερα.

 Και τους κατευώδωσε προς το μέρος της καλύβης, όπου οι δύο συμπόται είχαν σηκωθεί έκπληκτοι, μη εννοούντες τι συνέβαινε, και ο Λούκας φανταζόμενος την λίμνην ως θάλασσαν, έλεγε:

-Κανένα δελφίνι θα έπεσε κοντά στη βάρκα.

-Φθάνει να μην είναι κανένα σκυλόψαρο, και σου αφανίσει τα κεφαλόπ’λα, καρδάσ’, είπεν ο Παρρήσης.

Αν δεν πρόσεχε κανείς αρκετά τη διατύπωση του συγγραφέα, θα μπορούσε εύκολα να συμπεράνει λανθασμένα από τα λεγόμενα των πρωταγωνιστών ότι δελφίνια και σκυλόψαρα έμπαιναν πράγματι πότε πότε στη λιμνοθάλασσα. Αλλά όχι, ο Λούκας είχε πιεί και μεθύσει και νόμιζε πως ότι συμβαίνει στη θάλασσα μπορεί να συμβαίνει και στη λίμνη. Ο δε Παρρήσης τον κορόιδευε κι από πάνω.

Εκείνος τα χταπόδια και τα καβουράκια τα έβαζεν εις τον φουσκωμένον και βρεγμένον κόλπον του υποκαμίσου του, έχων τρόπον να τα ψοφά με δαγκωματιές και με ακρωτηριασμούς, και σου έδειχνε μόνον τες γρινιάτσες, λέγων ότι θα υπάγει ύστερ’ από το μεσημέρι, να ψαρέψει με την καλαμιά.

Αν και χταπόδια και καβούρια είναι πολύ πιθανό ότι απαντώνται μέσα ή γύρω από τη λιμνοθάλασσα και σήμερα, δεν κατόρθωσα να βρω πουθενά τι είναι οι γρινιάτσες.

Πλήθος δε από αθερίνες –παιδία οκταετή και δεκαετή –έτρεχαν εμπρός οπίσω επί του καταστρώματος, βοηθούντα διά του μέσου τούτου εις την καθέλκυσιν του πλοίου

Αν και εδώ αναφέρει το είδος αθερίνα με μεταφορική έννοια, είναι σχεδόν σίγουρο πως το είδος αθερίνα (Atherina boyeri), θα έμπαινε και τότε μέσα στη λιμνοθάλασσα. Αλλά αξίζει να σημειωθεί ότι όπως ακριβώς στη Ρόδο το μικρό ενδημικό ψαράκι ονομάζεται γκ’ζάνι, έτσι και τα μικρά παιδόπουλα ονομάζονται στη Ρόδο και στη Θράκη και σε κάποια νησιά γκ΄ζάνια, και φυσικά και σε πλείστα άλλα μέρη της Ελλάδας «μαρίδα», έτσι και στη Σκιάθο του κυρ Αλέξανδρου το παιδομάνι ονομάζεται «αθερίνα».

και ο Λούκας ο εκμισθωτής της λίμνης, υψηλόκορμος, με μακρά σκέλη. Η εκμετάλλευση της λ/θ ως εκτατικό ιχθυοτροφείο συνεχίστηκε μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες. Αυτός ήταν ο βασικός τρόπος εκμετάλλευσης των λ/θ και των λιμνών στη χώρα μας μέχρι πολύ πρόσφατα και για τις περισσότερες λ/θ συνεχίζεται ακόμη. Το κράτος ενοικιάζει τα δικαιώματα εκμετάλλευσης της λ/θ σε ένα ενοικιαστή που μπορεί να είναι ιδιώτης παλιότερα ή κυρίως συνεταιρισμός σήμερα και αυτός αποδίδει ένα ποσοστό επί της αξίας των αλιευμάτων ως φόρο στο κράτος.

Ολίγαι παρήλθον στιγμαί, και βλέπει την Πολύμνιαν να πηδήσει και να επιβεί εις την μικράν φελούκαν, είδος σκάφης μ’ επίπεδον το κύτος, χωρίς καρίναν, ήτις ήτο δεμένη εις το χείλος της λίμνης, ου μακράν της καλύβης.

Η φελούκα ήταν τύπος μικρού πλοιαρίου στη περιοχή της Μεσογείου, χαμηλού και άφρακτου (χωρίς κατάστρωμα) που εκινείτο  με κουπιά και ιστία (πανιά), φέροντας τρία λατίνια και αρτέμονα (Βικιπαίδεια).Τέτοια σκάφη διατηρήθηκαν στην Ελλάδα σε διάφορα μέρη κυρίως μέχρι το μεσοπόλεμο. Χρησιμοποιείται κυρίως για τουριστικούς σκοπούς αλλά και από ψαράδες ακόμη και σήμερα σε χώρες της Βόρειας Αφρικής όπως η Αίγυπτος.

Φελούκες στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης 1913 (Λεπτομέρεια από φωτογραφία συλλογής Albert Kahn).

Επισκέπται περιπατηταί της εσπέρας εκ πολίχνης…

 Η λίμνη τ’ Αη Γιώργη βρίσκεται στα όρια της χώρας της Σκιάθου και γι’ αυτό η περατζάδα προς τη λίμνη συνεχίζει μέχρι σήμερα. Αποτελώντας μια φυσική συνέχεια της πόλης και έχοντας πρόσβαση άμεση από τον παραλιακό δρόμο δείχνει και δρόμο αξιοποίησης της λ/θ σαν ένα περιαστικό πάρκο, φυσικό, όμορφο, καθαρό.

Συλλογίζομαι καπετάνιε πως θα τα πληρώσωμε τόσα εκατομμύρια που χρωστάει το Έθνος;

Πρόκειται-οποία σύμπτωση- για τη δημόσια υπερχρέωση, που είχε αφορμή τη σταφιδική κρίση και η οποία οδήγησε ως κορύφωση μιας πολύ κακής οικονομικής κατάστασης σε υποτίμηση, πτώχευση και αναδιάρθρωση μια και η Ελλάδα αδυνατούσε πλέον να εξυπηρετήσει τα συσσωρευμένα τεράστια χρέη που είχαν προκύψει και ως συνέχεια των παλαιών δανείων της Ανεξαρτησίας. Η εποχή του «δυστυχώς επτωχεύσαμεν» του Τρικούπη. (1893-1912. Φραγκιάδης, Α. 2007. Ελληνική οικονομία 19^ος-20^ο1 αιώνας. Νεφέλη).