Από τη Δαδιά στο Πολύαρνο για χάρη του Ασπροπάρη

Το προηγούμενο σαββατοκύριακο πήγαμε εκδρομή στα Θρακιώτικα Μετέωρα, στον ποταμό Κομψάτο, κοντά στον Ίασμο. Την εκδρομή οργάνωσε ο Ελληνικός Ορειβατικός Σύλλογος Καβάλας. O Ίασμος είναι μετά την Κομοτηνή, τα Θρακιώτικα Μετέωρα είναι κοντά στο Πολύαρνο, ένα χωριό πάνω στο βουνό (από τον Ίασμο ανεβαίνεις από έναν χωματόδρομο).

Μας κάλεσαν μαζί με την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία για να πούμε λίγα πράγματα για την περιοχή η οποία είναι γνωστή για την ορνιθοπανίδα της. Εκτός από τα όρνια της περιοχής και το Μαυρόγυπα που επισκέπτεται αυτό το μέρος πολύ συχνά, στο Κομψάτο υπάρχουν και δύο φωλιές του Ασπροπάρη. Η περιοχή του Κομψάτου ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000. (Κοιλάδα Κομψάτου, SPA GR1130012 και pSCI GR1130007.)

Όλη η εκδρομή κύλησε με πολύ καλή διάθεση και μέσα σε θερμό κλίμα, διότι οι περισσότεροι ορειβάτες έφεραν και τα παιδιά τους μαζί. Κοιμηθήκαμε σε ένα καταφύγιο στο Πολύαρνο, χάρη στην καλοσύνη του Πολιτιστικού Συλλόγου Ιάσμου. Η φιλοξενία των ανθρώπων από το ΠΣ Ιάσμου ήταν άψογη. Το Σάββατο παρακολούθησαν τις παρουσιάσεις μας και την Κυριακή μάς ξενάγησαν στα μονοπάτια κοντά στα Θρακιώτικα Μετέωρα.

Εμείς κάναμε μια παρουσίαση για τον Ασπροπάρη, δίνοντας μερικές γενικές πληροφορίες για το είδος, καθώς επίσης ενημερώνοντας για το Πρόγραμμα LIFE που έχουμε αναλάβει μαζί με την BSPB, την EOE και την RSPB για την προστασία του. Τονίσαμε ότι η περιοχή Κομψάτου είναι πολύ σημαντική για αυτό το είδος και κάποιες από τις δράσεις του LIFE θα γίνουν εκεί.

«Ο Μεγάλος Αδερφός» βλέπει τον Ασπροπάρη

Σε μερικές μόνο μέρες θα καλωσορίσουμε και πάλι τους Ασπροπάρηδες στα μέρη μας. (Πέρσι στη Δαδιά ο πρώτος Ασπροπάρης παρατηρήθηκε στις 29 Μαρτίου.) Τα πουλιά πέρασαν το χειμώνα στην Αφρική και τώρα έρχονται εδώ για την αναπαραγωγική τους περίοδο. Το 2011 στην περιοχή μας καταγράφηκαν 9 επικράτειες και 6 ενεργές φωλιές, οι οποίες μεταφράζονται σε 30-40% του εθνικού πληθυσμού.

Ο Ασπροπάρης δυστυχώς είναι ένα απειλούμενο είδος και για αυτό χρειάζονται πολλές δραστηριότητες οι οποίες βοηθάνε στην αποτελεσματική προστασία του. Μία από αυτές είναι η μελέτη της διατροφής του, που μπορεί να απαντήσει στα ερωτήματα σχετικά με την αναπαραγωγική επιτυχία, και την επιλογή του ενδιαιτήματος. Η συλλογή των υπολειμμάτων τροφών (κόκαλα, φτερά, καβούκια χελώνας κτλ.) από τη φωλιά  δεν είναι αρκετή γιατί περιλαμβάνει μόνο τα κομμάτια τροφής που δεν καταπίνονται ή δεν χωνεύονται και τα πουλιά τα βγάζουν σε μορφή εμεσμάτων (pellets).

Όμως όταν οι γύπες  τρέφονται με μεγάλου μεγέθους ζώο, θα ταΐσουν τα μικρά τους μόνο με μαλακούς ιστούς όπως μυς και έντερα, που αφομοιώνονται εντελώς και ως εκ τούτου δεν ανακαλύπτονται στη συλλογή των  υπολειμμάτων τροφών. Προκειμένου να εκτιμηθεί το ποσοστό των μαλακών ιστών στη διατροφή των νεοσσών του Ασπροπάρη, είναι σημαντικό να εγκατασταθούν οι κάμερες σε φωλιές του. Έτσι όταν τα πουλιά το Σεπτέμβριο θα φύγουν για την Αφρική, εμείς μετά από τη συλλογή των δεδομένων και την ανάλυσή τους , θα έχουμε καλύτερη εικόνα για τη σύνθεση της διατροφής τους.[1]

Σε συνεργασία με τους συναδέλφους μας από τη Βουλγαρική Εταιρία για την Προστασία των Πτηνών (BSPB), στις 14 Μαρτίου, πριν ακόμα καταφθάσουν οι Ασπροπάρηδες από την Αφρική, εγκαταστήσαμε μια κάμερα η οποία θα βγάζει φωτογραφίες κάθε φορά που θα κινούνται τα πουλιά στη φωλιά.

Τη φωλιά την ξέρουμε καλά και από την παρακολούθησή της και από τη συλλογή των υπολειμμάτων τροφών το 2011. Είναι μια μεγάλη φωλιά, με κατάλληλη θέση για τοποθέτηση της κάμερας. Ο βράχος με τη φωλιά βρίσκεται περίπου στη μέση μιας πλαγιάς και περιβάλλεται από μικρά δέντρα και θάμνους. Το περπάτημα δεν είναι πολύ δύσκολο και μόλις φτάνεις σε καλωσορίζει η γνωστή «γυπίσια» μυρωδιά.

Μόλις αποφασίσαμε πού θα εγκατασταθεί η κάμερα, σε ποια πλευρά της φωλιάς, η ομάδα ξεκίνησε να φτιάχνει το καμουφλάζ της. Έπρεπε να κολλήσουμε πολλές μικρές πέτρες γύρω της για να μην την καταλάβουν τα πουλιά.

Μετά δημιουργήσαμε μια ασφαλή βάση μέσα στη φωλιά που βάλαμε την κάμερα.

Στο τέλος έπρεπε να τοποθετήσουμε τα τελευταία κομμάτια του πέτρινου καμουφλάζ για να μη φαίνεται όλη η κατασκευή μας.

Τώρα μας μένει μόνο να περιμένουμε τα πουλιά και να ελπίσουμε ότι θα «χαμογελάνε» όταν η κάμερα θα τα φωτογραφίζει.

Εικόνα από μια αντίστοιχη κάμερα στη Βουλγαρία (BSPB).

[1] Η δράση αυτή αποτελεί μέρος του προγράμματος LIFE10 NAT/BG/000152, με τίτλο «Επείγοντα μέτρα για την εξασφάλιση της επιβίωσης του Ασπροπάρη (Neophron percnopterus) στη Βουλγαρία και την Ελλάδα» το οποίο υλοποιείται από την Ορνιθολογική Εταιρεία της Βουλγαρίας (Bulgarian Society for the Protection of Birds-BSPB), την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, το WWF Ελλάς και την Ορνιθολογική Εταιρεία της Μεγάλης Βρετανίας (Royal Society for the Protection of Birds-RSPB) και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη.

Ο Ασπροπάρης δίχως μύθο

Μικρότερος από τους άλλους γύπες, ασπρόμαυρος και με ένα ξαφνικό κίτρινο στο πρόσωπο, ο Ασπροπάρης μάς γοητεύει με την αινιγματική εμφάνισή του. Τι κι αν ο μύθος τον τοποθέτησε ψηλά στον κύκλο των συμβόλων, σήμερα η ύπαρξή του απειλείται από πολύ καθημερινές και συνηθισμένες αιτίες. Κι ενώ η εξυπνάδα του μας εκπλήσσει, το μόνο που μπορεί να τον σώσει είναι η δική μας φροντίδα.

Για αιώνες διαδίδονταν από στόμα σε στόμα μύθοι που απέδιδαν στον Ασπροπάρη κάποια ιερή ιδιότητα. Στην αρχαία Αίγυπτο φαίνεται πως το πουλί αποτελούσε σύμβολο της βασιλείας του Φαραώ. Σύμφωνα με μια άλλη εικασία, ο ξεχωριστός αυτός γύπας ενσάρκωνε τον θρυλικό Φοίνικα που αναγεννιέται από τις στάχτες του.

Πέρα από το μύθο είναι αξιομνημόνευτη η ίδια η εξυπνάδα του Ασπροπάρη, από τα λίγα πουλιά που χρησιμοποιούν πέτρες σαν εργαλείο για να σπάσουν αβγά. Όταν ένα αβγό είναι μεγάλο, όπως της στρουθοκαμήλου, το πουλί το πλησιάζει κρατώντας μια πέτρα στο ράμφος του και την πετάει από μικρή απόσταση προς το αβγό. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται μέχρι το αβγό θα σπάσει.

Οι πληθυσμοί του Ασπροπάρη τελευταία έχουν μειωθεί δραματικά κατά το μεγαλύτερο μέρος της Ευρωπαϊκής και Αφρικανικής κατανομής τους, κυρίως λόγω του κυνηγιού, των δηλητηριασμένων δολωμάτων και της μείωσης της κτηνοτροφίας. Κατά συνέπεια, ο Ασπροπάρης έχει ταξινομηθεί ως διεθνώς απειλούμενο είδος από την IUCN.

Στην Ελλάδα, ο πληθυσμός του Ασπροπάρη εκτιμάται περίπου σε 20 με 25 ζευγάρια, και μεταξύ των ποταμών Νέστου και Έβρου βρίσκεται η υψηλότερη συγκέντρωση των επικρατείων του. Το Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου, και η γειτονική περιοχή, αποτελεί ένα από τα τελευταία καταφύγια του είδους στη χώρα.

Φέτος πραγματοποιήθηκε η παρακολούθηση πληθυσμού του Ασπροπάρη στους νομούς Έβρου και Ροδόπης. Συνολικά κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης ελέγχθηκαν περίπου 18 πιθανές επικράτειες του Ασπροπάρη (γνωστές, πιθανές και εγκαταλειμμένες της τελευταίας δεκαετίας) και επιβεβαιώθηκαν 9 ενεργές από την παρουσία και δραστηριότητα των ζευγαριών. Στη συνέχεια 6 ζευγάρια καταλήξανε να φωλιάσουν για να αναπαραχθούν. Δυστυχώς ένα ζευγάρι απέτυχε στη φάση της επώασης, αλλά τα άλλα κατάφεραν να εκκολάψουν 7 νεοσσούς οι οποίοι αναπτύχθηκαν φυσιολογικά και πέταξαν μαζί με τους γονείς τους στο πρώτο τους ταξίδι στην Αφρική. Ας ελπίσουμε ότι τα πουλιά θα περάσουν ήσυχα και χωρίς προβλήματα το χειμώνα εκεί και την Άνοιξη θα τα ξαναδούμε στα μέρη μας.

 Φωτογραφίες: Πέτρος Μπαμπάκας / WWF Ελλάς

Στα ίχνη του γύπα Ασπροπάρη

Τώρα που τα πουλιά έφυγαν από τα δάση του Έβρου για την Αφρική συλλέγουμε πληροφορίες για τη ζωή τους ψάχνοντας τα ίχνη τροφών που άφησαν στις φωλιές τους. Μαθαίνοντας περισσότερα για τη διατροφή του αρπακτικού καταλαβαίνουμε πώς λειτουργεί όλο το οικοσύστημα.

Μετά από περίπου μίας ώρας εξαντλητική ανάβαση, φτάνεις στην κορυφή του βράχου και το πρώτο που σε «καλωσορίζει» είναι η μυρωδιά από την φωλιά. (φωτο: Κωνσταντίνος Πετρηνός)

Το να φτάσεις στις φωλιές του Ασπροπάρη δεν είναι απλή υπόθεση. Πρέπει να περπατήσεις πολύ μέσα στο δάσος, και μετά είναι η ανάβαση στους βράχους. Εκεί σε υποδέχεται η χαρακτηριστική οσμή. Σημάδι ότι έφτασες στο σωστό σημείο.

Ο απειλούμενος με εξαφάνιση γύπας μεταναστεύει από την Αφρική στη Βόρεια Ελλάδα κάθε άνοιξη. Τον παρακολουθούμε από την πρώτη στιγμή γιατί μας ενδιαφέρει τόσο η μετακίνηση των πληθυσμών όσο και η αυξομείωσή τους.

Τον Σεπτέμβριο ερήμωσαν οι φωλιές αφού τα πτηνά επέστρεψαν με τα μικρά τους στην Αφρική. Ευκαιρία λοιπόν για μία επίσκεψη με σκοπό να μάθουμε περισσότερα για τη διατροφή και τις βιολογικές τους συνήθειες.

Το WWF σε συνεργασία με τη Βουλγαρική Ένωση Προστασίας Πτηνών (BSPB) οργάνωσε το προηγούμενο σαββατοκύριακο ανάβαση στις φωλιές του γύπα από όπου συλλέχθηκαν υπολείμματα τροφών.

Το κατέβασμα στη φωλιά για να συλλεχθούν τα υπολείμματα των τροφών (φωτο: Κωνσταντίνος Πετρηνός)

Για κάθε φωλιά σημειώθηκε η ακριβής θέση της, το μέγεθός της αλλά και η θέση της στο βράχο (απόσταση από το έδαφος). Αυτά τα στοιχεία είναι σημαντικά για να καταλάβουμε τους παράγοντες στην επιλογή θέσης φωλιάσματος από τον Ασπροπάρη και την πιθανότητα επιβίωσης των νεοσσών. Όσο πιο απρόσιτη είναι η φωλιά, τόσο πιο δύσκολο είναι να πλησιάσει κάποια αλεπού και να φάει τα αυγά ή τους νεοσσούς.

* Τον Οκτώβριο του 2011 με τη συμμετοχή της Βουλγαρικής Ορνιθολογικής Εταιρείας BSPB, της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του WWF Ελλάς, καθώς και της Βρετανικής Ορνιθολογικής Εταιρείας RSPB, ξεκίνησε το Πρόγραμμα LIFE, διάρκειας 5 χρόνων, για την έρευνα και προστασία του Ασπροπάρη σε Ελλάδα και Βουλγαρία.

---

Οι αγώνες πάλης των Μπεκτατσήδων και ο αγώνας για τους γύπες…

Οι περίφημοι αγώνες πάλης - WWF Ελλάς/Αρτεμις Ντιεζ

Για ακόμη μια χρονιά βρεθήκαμε στο πανηγύρι των Μπεκτατσήδων στο οροπέδιο Χίλια… Για ακόμη μια χρονιά οι αγρότες της ορεινής Ροδόπης μας περίμεναν για να τους ενημερώσουμε για την προστασία των σπάνιων γυπών… Για ακόμη μια χρονιά απολαύσαμε τους πεντανόστιμους λουκουμάδες και τους εντυπωσιακούς – αν μη τι άλλο – αγώνες πάλης…

Το συγκεκριμένο πανηγύρι συγκεντρώνει τους κατοίκους των πομάκικων οικισμών της ορεινής Ροδόπης σε ένα οροπέδιο με το τοπωνύμιο Χίλια και γίνεται στο πλαίσιο μιας θρησκευτικής και παραδοσιακής εορτής των Κιζιλμπάσηδων, μιας μουσουλμανικής αίρεσης, απόγονων του μοναστικού τάγματος των Μπεκτασήδων.

"Χιλιά"δες λουκουμάδες από τον Χουσεΐν - WWF Ελλάς/Αρτεμις Ντιεζ

Οι αγώνες πάλης αποτελούν το βασικό χαρακτηριστικό του πανηγυριού και αποτελούν πόλο έλξης για όλες τις ηλικίες των επισκεπτών που κάθονται περιμετρικά της πίστας και απολαμβάνουν νόστιμους λουκουμάδες και δροσερά αναψυκτικά.

Δεν βρεθήκαμε όμως εκεί μόνο για τους αγώνες πάλης και τους (υπέροχους) λουκουμάδες. Στη διάρκεια της γιορτής μιλάμε με τους κτηνοτρόφους και γεωργούς που δουλεύουν στις ορεινές περιοχές των πομακοχωρίων και τους ενημερώνουμε για την σπανιότητα του Μαυρόγυπα, του Όρνιου, του Ασπροπάρη, του Χρυσαετού και άλλων ειδών αρπακτικών πουλιών, καθώς και για το πρόγραμμα δακτυλίωσης.

"Τραπεζάκια έξω" κ' ενημέρωση - WWF Ελλάς/Αρτεμις Ντιεζ

Σκοπός μας να τους ενθαρρύνουμε προκειμένου να μας ενημερώνουν για τις περιπτώσεις νεκρών ή τραυματισμένων γυπών που πιθανά να βρουν στο βουνό. Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντικές πληροφορίες σε σχέση με τη δημογραφική μελέτη των γυπών που λειτουργούμε τα τελευταία χρόνια, ως WWF Ελλάς, στη Δαδιά. Η αρωγή των ντόπιων είναι κρίσιμη, καθώς οι γύπες επισκέπτονται την ορεινή Ροδόπη για τροφή, μιας και η κτηνοτροφία ελεύθερης βόσκησης ασκείται ακόμη σε έντονο βαθμό σε αυτές τις περιοχές.

Για ακόμη μια χρονιά λοιπόν δεν χάσαμε την ευκαιρία για επικοινωνία, ενημέρωση και ποιοτικό χρόνο, σε ένα πανέμορφο σημείο της ορεινής Ροδόπης. Άντε και του χρόνου!

ΥΓ. Παρακαλούμε θερμά όσους επισκέπτες του blog μας ζουν στα πομακοχώρια ή έχουν συγγενείς σε αυτά, να μας ειδοποιούν σε περίπτωση που βρίσκουν ζωντανό ή νεκρό Μαυρόγυπα , Όρνιο , Ασπροπάρη , είτε δακτυλιωμένο είτε όχι. Θα καταφθάσουμε το συντομότερο στην περιοχή για περισυλλογή του τραυματισμένου ή νεκρού γύπα. Τηλεφωνήστε στο γραφείο μας 25540 32210 , ενώ τις ώρες που δεν λειτουργεί μπορείτε να αφήσετε μήνυμα στον τηλεφωνητή με το όνομά σας και το τηλέφωνό σας για να επικοινωνήσουμε μαζί σας.

ΥΓ. Eυχαριστούμε όλους τους κατοίκους που μας έχουν έως τώρα τηλεφωνήσει και βοηθήσει να βρούμε νεκρούς γύπες στην ορεινή Ροδόπη.

Το WWF στη γη των αρπακτικών…

Η Δαδιά δεν αποκαλείται τυχαία «η γη των αρπακτικών», αφού φιλοξενεί 36 από τα 38 είδη ημερόβιων αρπακτικών της Ευρώπης. Η παρατήρησή τους είναι ιδιαίτερα σημαντική για την προστασία τους και φέτος βγήκαμε για ακόμη μια φορά για «σεργιάνι»…

Η αναζήτησή μας δεν είναι ασκήσεις επί χάρτου...

Σαρώνουμε σημαντικούς βιοτόπους των νομών Έβρου και Ροδόπης, προκειμένου να εντοπίσουμε τις θέσεις φωλιάσματος των σπάνιων αρπακτικών πουλιών. Τα σημαντικά αυτά είδη δεν περιορίζονται στα όρια του Εθνικού Πάρκου δάσους Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου (ΕΠ Δαδιάς). Η αναζήτησή μας επεκτείνεται σε περιοχές που εντάσσονται στο δίκτυο Φύση 2000, αλλά και εκτός αυτών.

Ανακαλύπτουμε φωλιές που φιλοξενούνται σε εντυπωσιακούς βραχώνες του Μέγα Δέρειου, της Νέας Σάντας και της Ραγάδας, σε παραποτάμια δάση της Ιτέας, σε ώριμα δρυοδάση και δάση οξιάς της Χλόης και του Πετρόλοφου, σε μικρές συστάδες ώριμων πεύκων στις κοιλάδες της Μελίας, της Νίψας και του Λουτρού.

Βασιζόμενοι στην πληροφορία που είχαμε συλλέξει το 2008, ελέγχουμε και πάλι τις γνωστές φωλιές, ενώ ψάχνουμε για καινούργιες, παρατηρώντας και ερμηνεύοντας τις πτήσεις των πουλιών από σημεία θέας. Αφού εντοπίσουμε πιθανές περιοχές φωλιών ανά είδος θα ψάξουμε τις φωλιές τους προς το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου.

Τα έως τώρα αποτελέσματα είναι ικανοποιητικά για είδη όπως ο Χρυσαετός, το Όρνιο, ο Κραυγαετός, ο Γερακαετός, αλλά όχι ευοίωνα για τον Ασπροπάρη που εκτός ΕΠ Δαδιάς διατηρεί ελάχιστες από τις παλιές του επικράτειες. Επίσης έχουν ήδη εντοπιστεί αρκετές επικράτειες ζευγαριών Μαυροπελαργού.

Αναζητώντας φωλιές σπάνιων αρπακτικών...

Σε αυτή μας την προσπάθεια συμμετέχει και η επιστημονική ομάδα του Φορέα Διαχείρισης του Δέλτα του Έβρου που καταγράφει τα αρπακτικά πουλιά του μοναδικού βιοτόπου με τα ώριμα μαυρόπευκα στα Λουτρά.

Η συλλογή αυτής της πληροφορίας μας είναι απαραίτητη για την προστασία των σημαντικών αυτών ειδών και των βιοτόπων τους από την ανάπτυξη έργων όπως διανοίξεις μεγάλης κλίμακας δρόμων, λατομεία, αιολικά πάρκα, τουριστικές και στρατιωτικές δραστηριότητες.