Όλυμπος: το βουνό των Θεών και της Ζωής…

Εντυπωσιακή βλάστηση - WWF Ελλάς/A. Bonetti

Μου ζητήθηκε να γράψω ένα κείμενο για τη βιοποικιλότητα χωρίς επιστημονικά «περιτυλίγματα» και επιστημονικές φανφάρες, το οποίο να είναι μικρό και βγαλμένο από προσωπικά βιώματα. Τι το πιο εύκολο, σκέφτηκα, από το να γράψεις ένα κείμενο για την ποικιλία των ειδών και των ενδιαιτημάτων τους, όταν ζεις σε αυτήν τη χώρα. Δεν χρειάζεται να είσαι σχετικός επιστήμονας, ούτε να έχεις διαβάσει το μαγευτικό βιβλίο του Γιώργου Κατσαδωράκη, «Η Φυσική Κληρονομιά της Ελλάδας», για να μπορέσεις να περιγράψεις λίγο από τη Ζωή, που συναντάς συνεχώς μπροστά σου σε αυτήν τη χώρα.

Η βιοποικιλότητα για μένα έχει «όνομα» κι αυτό είναι Όλυμπος. Το βουνό των 12 θεών, έχει χαραχθεί στη μνήμη μου από την πρώτη μου επίσκεψη εκεί. Ήμουν σχεδόν 18, όντας πρώτη χρονιά φοιτητής, όταν το επισκέφτηκα και το περπάτησα από τις ανατολικές παρυφές του στις ακτές του Παντελεήμονος, μέχρι τα υψηλότερα σημεία του.

"Τα Μεγάλα Καζάνια" - WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Από τότε έχουν περάσει πολλά χρόνια και όποτε τυχαίνει να ξαναπερπατήσω λίγο πάνω στις ράχες του, ή να το δω στο διάβα μου, πάντα σκέφτομαι την σπανιότητά του. Μια σπανιότητα που δεν έγκειται μόνο στην βιολογική ποικιλία του, αλλά κυρίως στον περιορισμένο χώρο που είναι συγκεντρωμένη αυτή. Πραγματικά είναι λίγα τα μέρη στον κόσμο που μπορείς να δεις τόσες πολλές φυτικές διαπλάσεις, τόσα ενδιαιτήματα και τόσα είδη, σε τόσο περιορισμένη επιφάνεια. Αναρωτιέμαι πραγματικά, πόσα είναι αυτά τα μέρη στον κόσμο που σε ευθεία γραμμή 15 περίπου χιλιομέτρων από τη θάλασσα, μπορείς να συναντήσεις όλες σχεδόν τις φυτικές διαπλάσεις της Μεσογείου, της Κεντροευρωπαϊκής ηπείρου αλλά και στοιχεία από Ευρασιατικές περιοχές.

Θαυμασμός... - WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Σε ποιες αλήθεια περιοχές του κόσμου μπορείς να θαυμάζεις τη θαλάσσια βλάστηση και τα εκατοντάδες ψάρια, την αμμόφιλη βλάστηση, περπατώντας στις ακτές της Πιερίας με διχαλωτή σαγιονάρα και αν το αποφασίσεις, μέσα σε μερικές ώρες να κοιτάς από κοντά πάνω από 150 είδη της αλπικής ζώνης του βουνού με μπουφάν, σκούφο και γάντια;

Μια πεταλούδα των βουνών - WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Η βιοποικιλότητα δεν μπορεί να έχει σύνορα και γεωγραφικούς περιορισμούς. Όμως στη μικρή μας Ελλάδα βρίσκει σίγουρα ένα από τα ανώτερα όρια χωρικής συμπίεσης παγκοσμίως. Η περιοχή του Ολύμπου – με πάνω από 1800 είδη φυτών, περισσότερα από 200 είδη θηλαστικών και πουλιών και έναν τεράστιο αριθμό ασπόνδυλων ειδών αλλά κι ανθρώπινες παραδοσιακές δραστηριότητες τριγύρω – είναι για μένα η επιτομή αυτής της «συμπιεσμένης μορφής» βιοποικιλότητας.

Κείμενο: Νίκος Γεωργιάδης, Φωτογραφίες: Andrea Bonetti

Λίμνες ορυχείων: Όταν η φύση επουλώνει τις πληγές της…

Μια πανοραμική θέα... - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιαδης

Η φύση προσπαθεί πάντα να επουλώνει τις πληγές που της προκαλεί ο άνθρωπος. Κάποιες φορές τα καταφέρνει και ανακτά τη χαμένη της αίγλη κι άλλες πάλι μεταμορφώνεται, στην προσπάθειά της να σβήσει τις ανθρώπινες μουτζούρες από τον καμβά της. Αυτό συμβαίνει και στην περίπτωση των ανενεργών πλέον ορυχείων-λατομείων λευκόλιθου στη Βόρεια Εύβοια, όπου η υποτυπώδης ανθρώπινη αποκατάσταση και οι προσπάθειες της φύσης, έχουν δημιουργήσει ένα εξωπραγματικό τοπίο, στο οποίο κυριαρχούν τα ορυχεία με τις «14 τεχνητές λίμνες».

Με συνολική έκταση που αγγίζει τα 1.000 στρέμματα και βάθη που ξεπερνούν σε κάποιες από αυτές τα 100 μέτρα(!), οι λίμνες των ορυχείων της Βόρειας Εύβοιας είναι ένα μοναδικό σύνθετο ανθρωπογενές τοπίο. Οι λίμνες χωρίζονται γεωγραφικά σε δύο συμπλέγματα. Το πρώτο βρίσκεται προς την ανατολική ακτή που αντικρίζει το Αιγαίο ανάμεσα στα χωριά Προκόπι και Μαντούδι, ενώ το δεύτερο βρίσκεται στις βορειανατολικές παρυφές του Όρους Κανδήλι ανάμεσα στα χωριά Δαφνώνα, Τρούπι, Κάκαβο, Σπαθάρι και Καλύβια.

Ανθρώπινη παρέμβαση & Φύση - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Οι λίμνες μπορούν να διακριθούν σε δύο γενικές κατηγορίες, οι οποίες διαφέρουν τόσο όσον αφορά στα υδρολογικά χαρακτηριστικά τους, όσο και ως προς τη βλάστηση και την πανίδα που αναπτύσσεται σε αυτές. Η πρώτη κατηγορία αφορά στις βαθιές λίμνες που δημιουργήθηκαν από εκσκαφές για την εξαγωγή του λευκόλιθου και η δεύτερη αφορά στα έλη, τα οποία δημιουργήθηκαν στους χώρους απόθεσης των υπολειμμάτων μετά την επεξεργασία του υλικού.

Η ζωή οργιάζει... - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Αγριοκάλαμα και βούρλα, πικροδάφνες, πεύκα, πλατάνια και αρμυρίκια απαρτίζουν το εντυπωσιακό μωσαϊκό της βλάστησης που συναντά κανείς στην περιοχή. Ένα μωσαϊκό που συμπληρώνεται με τα πολλά είδη αμφιβίων, ψαριών και πτηνών που έχουν βρει το ενδιαίτημά τους εκεί, ενώ δεκάδες είναι και τα άλλα είδη της περιοχής που κάνουν χρήση των συγκεκριμένων λιμνών και ελών είτε για τροφή, είτε για ξεκούραση.

Τόσο οι τεχνητές λίμνες Κακάβου όσο και αυτές του Μαντουδίου (Παρασκευορέματος) έχουν χαρτογραφηθεί και απογραφεί πλήρως από το WWF Ελλάς, στο πλαίσιο του προγράμματος για την προστασία των νησιωτικών υγρότοπων της Ελλάδας.

Ποταμός Βούδωρος: Η αιώνια μάχη της φύσης με την «ανάπτυξη»…

Άποψη της κοίτης προς την εκβολή

Πόσοι άραγε από τους αναγνώστες της συγκεκριμένης ανάρτησης θα γνωρίζουν τον ποταμό Βούδωρο στην Εύβοια; Κι όμως, ο Βούδωρος, τέκνο των ορμητικών νερών των ποταμών Νηλέα και Κηρέα, στη Βόρεια Εύβοια, διατρέχει τον εύφορο κάμπο της Κρύας Βρύσης, προσφέροντας εδώ κι αιώνες τα αγαθά και τις «υπηρεσίες» του στους κατοίκους της περιοχής αλλά και τους επισκέπτες της.

Με μήκος περίπου 3,5 χιλιόμετρα και πλάτος, που σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνάει τα 150 μέτρα, ο Βούδωρος αποτελεί τον δημιουργό και τον «ποτιστή» του κάμπου της Κρύας Βρύσης, αλλά και τον ακούραστο εργάτη που σχημάτισε και συντηρεί την πανέμορφη παραλία της.

Οι ίδιοι όμως άνθρωποι που απολαμβάνουν τα οφέλη και την ομορφιά του, έχουν αρχίσει και πλεονεκτούν εις βάρος του, συρρικνώνοντας τον με τις αλόγιστες υπεραντλήσεις, τις εκχερσώσεις για περισσότερη καλλιεργήσιμη γη, τις αμμοληψίες, τη ρύπανσή του με υγρά και στερεά απορρίμματα.

Στοές με πλατάνια...

Τα υγρά λιβάδια του, οι συστάδες καλαμιών και πικροδαφνών παλεύουν διαρκώς σε έναν άνισο αγώνα με την «ανάπτυξη» και δυστυχώς δεν είναι λίγες οι φορές που χάνουν και μαζί τους χάνουν την τροφή τους και τη φωλιά τους δεκάδες είδη πουλιών και ζώων, που ζουν στον υγρότοπο. Ωστόσο, ο ποταμός αντιστέκεται ακόμα σθεναρά. Ως πότε άραγε;

Πρέπει επιτέλους να δούμε κάποια στιγμή με άλλο μάτι όλους τους φυσικούς μας πόρους και μαζί, όλους εκείνους τους μεγάλους και μικρούς υγρότοπους που μας προσφέρουν τόσα πολλά, χωρίς να ζητούν τίποτα.

Οι «υπέροχοι» κάτοικοι των νησιωτικών υγρότοπων…

Η προστασία των νησιωτικών υγρότοπων δεν αποτελεί μια επιστημονική άσκηση επί χάρτου ούτε αφορά απλώς και μόνο στη διατήρηση όμορφων οικοσυστημάτων της Ελλάδας. Η προστασία τους είναι επιτακτική κυρίως γιατί τα μικρά αυτά διαμάντια, συνιστούν πολύτιμους θύλακες ζωής και «στέγη» μιας μοναδικής βιοποικιλότητας.

14 από τα 22 αυτόχθονα είδη αμφιβίων και όλα τα υδρόβια ερπετά της Ελλάδας (2 ποταμοχελώνες και 2 νερόφιδα) απαντώνται και σε υγρότοπους των νησιών. Μάλιστα, τα δύο μοναδικά ενδημικά είδη της χώρας μας, απαντούν μόνο σε νησιωτικούς υγρότοπους: Ο βάτραχος της Καρπάθου στην Κάρπαθο (ίσως και τη Ρόδο) και ο Κρητικός βάτραχος στην Κρήτη. Με λίγα λόγια, υποβάθμιση αυτών των οικοσυστημάτων θα σημάνει και ευθεία απειλή εξαφάνισης για αυτά τα είδη.

Καθώς οι υγρότοποι υποβαθμίζονται με ταχείς ρυθμούς, η επιβίωση των  νησιώτικων πληθυσμών των αμφιβίων και υδρόβιων ερπετών γίνεται όλο και πιο αβέβαιη.

Βουβόκυκνοι: οι επισκέπτες από τον Βορρά…

Ένας βουβόκυκνος στην Κρήτη είναι πάντα ένα μαγευτικό όσο και σπάνιο θέαμα… Πόσο μάλλον όταν είναι κοπάδι!

Ένα από τα ωραιότερα και μεγαλύτερα υδρόβια πουλιά της χώρας μας, οι βουβόκυκνοι είναι χειμερινοί επισκέπτες σε μεγάλους υγροτόπους της Βόρειας και Δυτικής Ελλάδας, ενώ κάποιοι μικροί πληθυσμοί τους φωλιάζουν κυρίως σε υγροτόπους της Μακεδονίας. Παρόλα αυτά όμως, σε μεγάλες βαρυχειμωνιές, πετάνε ακόμα νοτιότερα φτάνοντας μέχρι και την Κρήτη, δίνοντάς μας έτσι την ευκαιρία να θαυμάσουμε την ομορφιά και την επιβλητικότητά τους.

Ο περσινός χειμώνας μας επεφύλασσε μια μεγάλη έκπληξη, όταν αντικρίσαμε 28 ανήλικες και 2 ενήλικες βουβόκυκνους στην Καταλυκή της Μεσαράς. Πολύ πεινασμένοι και καθόλου φοβισμένοι δέχονταν με βουλιμία το ψωμί που τους προσέφεραν οι επισκέπτες που έρχονταν από διάφορα μέρη του Νομού Ηρακλείου για να τους δουν.

Η – έστω σποραδική – παρουσία τους δείχνει πόσο σημαντικοί είναι όλοι αυτοί οι μικροί υγρότοποι στα νησιά μας. Εκτός από όλα τα υπόλοιπα που μας προσφέρουν, είναι και τα τελευταία καταφύγια των πουλιών όταν κύματα κακοκαιρίας πλήττουν τη βόρεια και κεντρική Ευρώπη.

Στιγμιότυπα ζωής στη Ζάκυνθο…

Επιστρέφοντας από την Αθήνα, εντυπωσιασμένη από την έκθεση για τη βιοποικιλότητα του Andrea Bonetti, που διοργάνωσε το WWF και το Μουσείο Ηρακλειδών, αποφάσισα να επιχειρήσω να αποθανατίσω τη μοναδική βιοποικιλότητα της Ζακύνθου. Το εγχείρημα δύσκολο αλλά το αποτέλεσμα υπό συζήτηση αφού η άνοιξη έχει τελειώσει και βρισκόμαστε ήδη στο καλοκαίρι…

Καθυστερημένοι ανοιξιάτικοι έρωτες... - WWF Ελλάς/Χ. Μινώτου

Τα χρώματα έδιναν κ' έπαιρναν - WWF Ελλάς/Χ. Μινώτου

Το μώβ είχε βέβαια την τιμητική του... - WWF Ελλάς/Χ. Μινώτου

Τι μπορεί να βρει ένας ερευνητής στο δάσος Δαδιάς;

H Ρ. Καραμπάτσα σας περιμένει στη βιβλιοθήκη μας - WWF Ελλάς/Catherine Sauvage

Ένας ερευνητής στο δάσος Δαδιάς, προς όποια κατεύθυνση κι αν κοιτάξει, θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια απίστευτη ποικιλία πουλιών, ερπετών, αμφιβίων και νυχτερίδων. Όμως ένας ερευνητής μπορεί να μπει και στο γραφείο του WWF Ελλάς στη Δαδιά και να βρεθεί αντιμέτωπος με μια πολύ καλά οργανωμένη βιβλιοθήκη με επιστημονικά άρθρα, βιβλία και αναφορές, καταχωρημένες σε βάσεις δεδομένων.

Έως τώρα έχουν συγκεντρωθεί 1600 εισαγωγές από έντυπα και 2600 εισαγωγές από ψηφιακά αρχεία. Η κύρια θεματολογία αφορά σε αρπακτικά πουλιά και γύπες, τοπίο, βιοποικιλότητα, διαχείριση προστατευόμενων περιοχών, οικοτουρισμό, καθώς και αιολικά πάρκα και οι πιθανές επιπτώσεις τους στην πανίδα. Στη βιβλιοθήκη μας, η οποία λειτουργεί και ως δανειστική, ο ερευνητής μπορεί να βρει το μεγαλύτερο ποσοστό των μελετών και επιστημονικών δημοσιεύσεων για το δάσος Δαδιάς. Η υπεύθυνη της βιβλιοθήκης, Ροδούλα Καραμπάτσα, σας περιμένει λοιπόν για ένα ταξίδι στη γνώση!

Συνεργάτης επικοινωνίας: r.karampatsa@wwf.gr