Φοινικόδασος Πρέβελη και Έλος Ποταμού Μαλίων: η φύση αψηφά τις ψεύτικες υποσχέσεις του κράτους

Πέρασαν τέσσερις μήνες από  την πυρκαγιά στο φοινικόδασος του Πρέβελη και σχεδόν 2 μήνες από εκείνη που κατέκαψε τον καλαμιώνα του έλους Μαλίων. Κι όμως! H φύση σήμερα δείχνει το μεγαλείο της, αψηφώντας την κρατική ανεπάρκεια και τις ψεύτικες υποσχέσεις.

Φοινικόδασος Πρέβελη:

Τα πράγματα πάνε καλύτερα από ό, τι νομίζαμε στο φοινικόδασος του Πρέβελη. Όχι μόνο επιβίωσαν όλοι οι μεγάλοι φοίνικες (όπως είχαμε υποθέσει) αλλά και μεγάλη πλειονότητα των μικρών!  Όλα τα φυτά αναβλαστάνουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τις λιγαριές, τις πικροδάφνες, τις χαρουπιές και τους σκίνους, ενώ τα καμένα καλάμια έχουν ανακάμψει τελείως, δίνοντας μας την εντύπωση ότι σε 2-3 χρόνια το δάσος θα έχει επανέλθει σε πολύ μεγάλο βαθμό.

Φοινικόδασος Πρέβελη - WWF Ελλάς/Θ. Γιαννακάκης

Καλαμιώνας Έλους Μαλίων:

Εντυπωσιακή είναι επίσης και η αναγέννηση του Καλαμιώνα του έλους Ποταμού Μαλίων. Δυο εβδομάδες μετά την καταστροφική πυρκαγιά, ένα καταπράσινο χαλί από νεαρά καλάμια απλώθηκε πάνω στην κατάμαυρη έκταση των 50 στρεμμάτων. Σήμερα τα καλάμια έχουν ύψος σχεδόν  1 μέτρο, και καθώς έχει αρχίσει η μεταναστευτική περίοδος πλήθος πουλιών επισκέπτονται το έλος καθημερινά!

Καλαμιώνας Έλους Μαλίων - WWF Ελλάς/Δ. Πουρσανίδης-Γ.Χρονάκης

Θέλουμε να τονίσουμε πάντως ότι παρά την άμεση ανταπόκριση των φορέων στις πρωτοβουλίες του WWF Ελλάς, οι περισσότερες εξαγγελίες παραμένουν …εξαγγελίες. Ελάχιστα ουσιαστικά βήματα έχουν γίνει μέχρι σήμερα για την προστασία και ορθολογική διαχείριση, παρά το έντονο ενδιαφέρον του ΥΠΕΚΑ και της Περιφέρειας Κρήτης.

Ευτυχώς που  η φύση δεν χρειάζεται χαρτιά και υποσχέσεις για να επανέλθει. Εμείς , συνεχίζουμε να παρακολουθούμε τις περιοχές και να πιέζουμε προς όλες τις κατευθύνσεις για τη διασφάλιση της προστασίας τους.

Δείτε προηγούμενα άρθρα:

Σε τέφρα μετατράπηκε και ο καλαμιώνας Μαλίων στην Κρήτη

Ανάγκη για επείγοντα μέτρα προστασίας του καμένου φοινικοδάσους του Πρέβελη

Τουρισμός στα αποκαΐδια…

Περπατώντας στις στάχτες…

Σε τέφρα μετατράπηκε και ο καλαμιώνας Μαλίων στην Κρήτη

Την Τετάρτη 6 Οκτωβρίου ταξιδεύαμε όλο χαρά για Πειραιά όπου θα συναντιόμασταν με συναδέλφους από την Αθήνα, τη Ζάκυνθο και τη Δαδιά για να πάμε όλοι μαζί στο 5ο Συνέδριο Οικολογίας, στην Πάτρα. Η ομάδα για τους νησιωτικούς υγροτόπους θα παρουσίαζε μεταξύ άλλων και τα αποτελέσματα της έρευνας για ένα πολύ σημαντικό υγρότοπο του Νομού Ηρακλείου, το έλος ποταμού στα Μάλια.

Ο καλαμιώνας κάηκε ολοσχερώς - WWF Ελλάς/Ν. Γιατρομανωλάκης

Ένα τηλεφώνημα εθελοντή της οργάνωσης μάς χάλασε όλη την καλή διάθεση: ο μεγαλύτερος καλαμιώνας της Κρήτης στο έλος Ποταμού Μαλίων κάηκε ολοσχερώς. Για τις επόμενες τέσσερις ημέρες παρακολουθούσαμε και κατευθύναμε τις εξελίξεις τηλεφωνικά.

Απόγνωση μπροστά στη φωτιά - WWF Ελλάς/Μ. Φαζός

Υποστηρικτές και φίλοι του WWF Ελλάς επισκέπτονταν καθημερινά τον υγρότοπο και μας ενημέρωναν ενώ σε συνεργασία με τον Δήμο Μαλίων προγραμματίσαμε για την Τρίτη 11 Οκτωβρίου συνάντηση όλων των σχετικών φορέων και υπηρεσιών υπό την αιγίδα της Περιφέρειας για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα.

Απολογισμός

Τη Δευτέρα φτάσαμε στο Ηράκλειο με βαριά καρδιά. Αφού πήραμε τον απαραίτητο εξοπλισμό πήγαμε κατευθείαν στον υγρότοπο για να εκτιμήσουμε το μέγεθος της ζημιάς αλλά και τη δυνατότητα αποκατάστασης.

Νεκρή νεροχελώνα - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Η πυρκαγιά ξεκίνησε από το δυτικό άκρο του υγρότοπου κατά τις 6 το απόγευμα. Προκλήθηκε από καύση σκουπιδιών ή ξερόκλαδων και καθώς τα καλάμια είναι ξερά αυτήν την εποχή, επεκτάθηκε γρήγορα προς τα ανατολικά κατακαίοντας  49 από τα 70 στρέμματα του καλαμιώνα. Ευτυχώς η πυρκαγιά δεν συνέπεσε με την περίοδο της μετανάστευσης ή την φωλεοποίηση πουλιών και ελάχιστα ήταν τα σπονδυλόζωα που κάηκαν ζωντανά.

Αρχ. κίονας αποκαλύφθηκε με τη φωτιά - WWF Ελλάς/Θ. Γιαννακάκης

Η πυρκαγιά αποκάλυψε παλιές καλλιεργήσιμες εκτάσεις, τυρφώδεις περιοχές, αρκετά πηγάδια, αποστραγγιστικά κανάλια καθώς και αρχαίες κολώνες που πριν δεν φαίνονταν λόγω της πυκνής βλάστησης. Δυστυχώς μέσα στο τετραήμερο που είχε μεσολαβήσει εμφανίστηκαν περιφράξεις μέσα στην καμένη έκταση. Μόνο 15 στρέμματα από τα 130 του υγρότοπου Μαλίων είναι δημόσια έκταση. Το υπόλοιπο είναι πολλές και μικρές ιδιοκτησίες ιδιωτών (200-500 τ.μ.) και καθώς βρίσκονται μέσα σε αρχαιολογική Ζώνη Α δεν μπορούν να δομηθούν ή να φυτευτούν με δένδρα.

Νεκρό χέλι - WWF Ελλάς/Θ. Γιαννακάκης

Έκταση καμένης περιοχής σε σχέση με όρια υγροτόπου

Όπως έδειξε η έρευνα του WWF Ελλάς με ερμηνεία αεροφωτογραφιών για το διάστημα 1945-2008 προκύπτει ότι από το 1945 μέχρι το 1966 η περιοχή καλλιεργούνταν συστηματικά έχοντας ελάχιστα υγροτοπικά στοιχεία. Τη δεκαετία του 1970 άρχισε η σταδιακή εγκατάλειψη των καλλιεργειών και η περιοχή άρχισε να καλύπτεται από υγροτοπική βλάστηση. Ήδη από το 1997 ο καλαμιώνας τού έλους Μαλίων ήταν ο μεγαλύτερος της Κρήτης.

Καθώς οι παράκτιοι υγρότοποι της Κρήτης υποβαθμίζονται με ραγδαίους ρυθμούς και ανεξαρτήτως περιβαλλοντικού καθεστώτος προστασίας, το έλος Μαλίων είχε καταγραφεί από το πρόγραμμά μας ως μια περίπτωση επιτυχούς προστασίας, λόγω όμως ενός αρχαιολογικού νόμου.

Η επόμενη μέρα

Τις επόμενες ημέρες της πυρκαγιάς πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στο Δημαρχείο των Μαλίων υπό τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Κρήτης και συζητήθηκαν τα επόμενα βήματα. Εκτεταμένη εισήγηση έγινε από το WWF Ελλάς, καθώς ο καλαμιώνας έχει απογραφεί στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «Προστασία των νησιωτικών υγρότοπων της Ελλάδας», ενώ έχει ολοκληρωθεί και μελέτη ανάδειξης του υγρότοπου από την ερευνητική ομάδα. Στη σύσκεψη συμμετείχαν με μεγάλη θέρμη οι κάτοικοι της περιοχής, οι οποίοι συμφώνησαν στην ανάγκη προστασίας του μοναδικού φυσικού οικοσυστήματος που υπάρχει στην ευρύτερη περιοχή των Μαλίων.

Η ζωή επανέρχεται - WWF Ελλάς/Θ. Γιαννακάκης

Όπως και στην περίπτωση του φοινικόδασους του Πρέβελη το καταστροφικό συμβάν προκάλεσε την κινητοποίηση. Ο καλαμιώνας αν αφεθεί θα αναγεννηθεί. Εμείς θα παρακολουθούμε τακτικά τον υγρότοπο και θα σας ενημερώνουμε.

Τουρισμός στα αποκαΐδια…

Μόλις μάθαμε για την καταστροφή του φοινικόδασους του Πρέβελη, αυτού του μοναδικού βιότοπου, σπεύσαμε στην Κρήτη για να αξιολογήσουμε, από κοινού με τους συναδέλφους στο νησί, τις επιπτώσεις της πυρκαγιάς και να προτείνουμε συγκεκριμένα μέτρα στην πολιτεία, με στόχο τη διάσωση του πολύτιμου οικοσυστήματος.

Προς (το καμένο πλέον) φοινικόδασος - WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Άποψη του φαραγγιού του Κουρταλιώτη – WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Κατεβαίνοντας στο φαράγγι, το καμένο τοπίο ήταν αποκαρδιωτικό. Νεκροί φοίνικες, αποκαΐδια βλάστησης… Τίποτα που να θυμίζει τον ξακουστό επίγειο παράδεισο…

Το καταθλιπτικό τοπίο προκαλούσε την απόγνωση, ενώ τα έντονα σημάδια της τουριστικής εκμετάλλευσης και «βιασμού» του φοινικοδάσους προκαλούσαν την οργή… Καμένες ξαπλώστρες, ποδήλατα θαλάσσης, σκηνές και σκουπίδια…

Αλόγιστη τουριστική εκμετάλλευση - WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Απογοήτευση και θυμός για τη συμπεριφορά πολιτείας και πολιτών. Κανείς δεν βρέθηκε να σταματήσει την είσοδο του κόσμου στο καμένο φοινικόδασος, κανείς δεν ενημέρωνε τους τουρίστες για τη ζημιά που μπορεί να προκαλέσει στη βλάστηση η επίσκεψή τους μετά την καταστροφική πυρκαγιά…

Σκουπίδια στο καμένο φοινικόδασος - WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Οι τουρίστες από την άλλη επισκέπτονταν το φοινικόδασος και δρούσαν σαν να μην έχει συμβεί τίποτα… Συνέχιζαν να νοικιάζουν τα ποδήλατα, να φωτογραφίζονται με φόντο τους καμένους φοίνικες και το χειρότερο όλων να επιμένουν να πετούν σκουπίδια.

Πώς να σεβαστούν όμως οι τουρίστες το φυσικό περιβάλλον, όταν η ίδια η Πολιτεία το αγνοεί; Παρόλα αυτά, είμαι πεπεισμένη από την μέχρι τώρα εμπειρία μου στο WWF Ελλάς, ότι είναι πραγματικά πολύς ο κόσμος που θέλει να βιώσει ουσιαστική αλλαγή στη συμπεριφορά ΟΛΩΝ μας απέναντι στο φυσικό μας πλούτο.

Ποια προστασία; – WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Περπατώντας στις στάχτες…

Περπατώντας μέσα στις στάχτες του φοινικόδασους στην εκβολή του Κουρταλιώτη, στη Μονή Πρέβελης, στην Κρήτη, λίγο μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς, δεν ήταν οι καπνοί που μας έκοβαν την ανάσα… Ήταν οι αναθυμιάσεις της ανεπάρκειας, της άγνοιας, της αδιαφορίας, της απληστίας και κυρίως της ανοησίας.

Ο υποόροφος του δάσους πλήρως κατεστραμμένος... - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Και τα 40 στρέμματα της λόχμης των φοινίκων του Θεόφραστου κάηκαν!

Η φυτεία πεύκων στα δυτικά του φαραγγιού - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

- Κάηκαν από την άγνοια για το φυσικό περιβάλλον καθώς, σε μία προσπάθεια αλλαγής του, δενδροφυτεύτηκαν πριν από 15-20 χρόνια χιλιάδες πεύκα σε μια έκταση 200 στρεμμάτων ακριβώς δίπλα στο φαράγγι. Είναι αυτά που οδήγησαν τη φωτιά στην καρδιά του φοινικόδασους.

Καμένοι φοίνικες... - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

- Κάηκαν από την ανεπάρκεια της Περιφέρειας Κρήτης, καθώς δαπανήθηκαν 1,2 εκ. ευρώ στην υλοποίηση ενός δήθεν  “Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Κρίσεων και Αντιμετώπισης Πυρκαγιών σε Δασώδεις Εκτάσεις της Περιφέρειας Κρήτης” που υποτίθεται ότι θα κάλυπτε το πρινοδάσος του Ρούβα και το φοινικόδασος της Μονής Πρέβελης, αλλά δεν λειτούργησε ποτέ.

Παντού καμένοι φοίνικες... - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

- Κάηκαν από την απληστία καθώς χρόνια τώρα το φαράγγι χρησιμοποιείται άμεσα και έμμεσα για κέρδος από πολίτες, επιχειρήσεις, φορείς και την πολιτεία χωρίς το παραμικρό ίχνος αειφορικής διαχείρισης.

- Κάηκαν από την αδιαφορία των δημόσιων αρχών και φορέων για την (ως όφειλαν)  διατήρηση ενός τόπου που με βάση την Εθνική νομοθεσία είναι Τόπος Κοινοτικής Σημασίας, Ζώνη Ειδικής Προστασίας, Καταφύγιο Άγριας Ζωής, Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και Α’ Αρχαιολογική Ζώνη.

- Κάηκαν από την ανοησία όλων αυτών που κρατούν στάση θεατή στη λατόμευση των φυσικών μας πόρων.

Σήμερα, δεύτερη ημέρα της καταστροφής και οι επισκέπτες νοίκιαζαν πάλι ποδήλατα θαλάσσης κάνοντας βόλτες στον αυστηρότατα και δυστυχώς μόνο στη θεωρία προστατευόμενο υγρότοπο. Ντροπή!

Η εκβολή του Κουρταλιώτη αμέσως μετά τη φωτιά - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Πριν καλά – καλά να σβήσουν οι τελευταίες εστίες, άρχισαν και οι δηλώσεις για χρηματοδοτήσεις. Μαζί με αυτές και τα “μαχαιροπίρουνα”. Το ίδιο έργο από την αρχή;

Ο τόπος όμως πρέπει να ηρεμήσει για μερικά χρόνια και για αυτό δεν χρειάζονται χρήματα. Θα πρέπει να αναγνωριστούν και να διορθωθούν τα λάθη κι ούτε για αυτό απαιτούνται χρήματα. Βάλτε μέσα τα μαχαιροπίρουνα λοιπόν.

Εμείς θα είμαστε εκεί, αναπτύσσοντας πρωτοβουλίες και δράσεις για την προστασία της περιοχής και θα σας ενημερώνουμε…