Πρέπει να μποϊκοτάρουμε τη Nutella;

H Σεγκολέν Ρουαγιάλ, η γαλλίδα Υπουργός Περιβάλλοντος πριν λίγες μέρες απηύθυνε έκκληση στην τηλεόραση για μποϊκοτάζ ενάντια στη Nutella! Η Nutella πρέπει να στραφεί σε χρήση άλλων υλικών, είπε η Ρουαγιάλ, γιατί η Nutella παρασκευάζεται με φοινικέλαιο και οι φυτείες των φοινικόδεντρων εξαφανίζουν τα τροπικά δάση.

Καταστρέφει τον πλανήτη; © iStock / Getty images

Nutella: νόστιμη, αλλά μήπως καταστρέφει τον πλανήτη; © iStock / Getty images

Το φοινικέλαιο είναι πράγματι, μετά τη ζάχαρη, το μεγαλύτερο συστατικό της Νουτέλα. Το φοινικέλαιο το συναντάμε επίσης σε πάρα πολλά καθημερινά μας προϊόντα: πατατάκια, σοκολάτες, μπισκότα, κραγιόν, καλλυντικά και απορρυπαντικά. Το φοινικέλαιο έχει ιδιαίτερες ιδιότητες. Είναι στερεό σε θερμοκρασία δωματίου και επίσης άγευστο. Γι’αυτό και είναι εξαιρετικά ελκυστικό για διάφορες βιομηχανικές χρήσεις. Βρίσκεται σχεδόν παντού και είτε μας αρέσει, είτε όχι, όλοι μας το καταναλώνουμε καθημερινά. Όμως η καλλιέργεια φυτικών ελαίων απαιτεί μεγάλες εκτάσεις. Οι φοίνικες αναπτύσσονται μόνο σε τροπικές περιοχές, δηλαδή τις περιοχές του πλανήτη μας με το μεγαλύτερο πλούτο σπάνιων ειδών. Δυστυχώς, πολύ συχνά, τροπικά δάση καταστρέφονται για να γίνουν φυτείες φοινικόδεντρων. Στην Ινδονησία και η Μαλαισία 30% της τεράστιας αποψίλωσης δασών που έχουν υποστεί οφείλεται στο φοινικέλαιο. Οι φυτείες φοινικόδεντρων έχουν επεκταθεί ήδη σε περίπου 16 εκατομμύρια εκτάρια παγκοσμίως (έκταση μεγαλύτερη από την επιφάνεια όλης της Ελλάδας). Το φοινικέλαιο κινδυνεύει να γίνει συνώνυμο με την εξαφάνιση του ουραγκοτάγκου.

Εδώ ήταν τροπικό δάσος. Τώρα είναι φυτεία φοινικέλαιου. Βόρνεο, Μαλαισία. © naturepl.com / Juan Carlos Munoz / WWF

Εδώ ήταν τροπικό δάσος και σπίτι για τον ουρακοτάγκο. Τώρα είναι φυτεία φοινικέλαιου. Βόρνεο, Μαλαισία. © naturepl.com / Juan Carlos Munoz / WWF

Θα ήταν καλύτερο η Ferrero να ακολουθήσει το κάλεσμα της Ρουαγιάλ και να στραφεί σε άλλα συστατικά; Τι εναλλακτικές θα υπήρχαν; Ας πάρουμε το έλαιο καρύδας. Οι κοκοφοίνικες που παράγουν τις καρύδες αναπτύσσονται σε παρόμοιες συνθήκες και περιοχές όπως τα φοινικόδεντρα. Όμως είναι πολύ λιγότερο αποδοτικά δέντρα, και θα απαιτούσαν περίπου 5 φορές την έκταση του φοινικόδεντρων για την ίδια ποσότητα φυτικού ελαίου! Αν πάλι το φοινικέλαιο αντικατασταθεί για παράδειγμα από σογιέλαιο, τότε πάμε από το κακό στο χειρότερο αφού χρειάζεται 7 φορές την έκταση του φοινικέλαιου (αφήνοντας κατά μέρος το θέμα της μεταλλαγμένης σόγιας). Το ηλιέλαιο, παρόλο που δεν αναπτύσσεται σε τροπικές περιοχές, και πάλι χρειάζεται πολύ περισσότερο χώρο από το φοινικέλαιο. Η αλήθεια είναι πως τα φοινικόδεντρα μεγαλώνουν εξαιρετικά γρήγορα και είναι τα πιο αποδοτικά παράγωγα φυτικού ελαίου στον κόσμο. Επίσης, τα φοινικόδεντρα είναι σημαντική πηγή εισοδήματος για τις αναπτυσσόμενες χώρες που τα καλλιεργούν.

Η συγκομιδή για παραγωγή φοινικέλαιου γίνεται ακόμα με το χέρι και δίνει θέσεις εργασίας στις αναπτυσσόμενες χώρες. © James Morgan  / WWF-International

Συγκομιδή για παραγωγή φοινικέλαιου. Γίνεται ακόμα με το χέρι και δίνει θέσεις εργασίας στις αναπτυσσόμενες χώρες. © James Morgan / WWF-International

Οπότε τι εναλλακτική μας μένει;

Η μόνη πραγματική εναλλακτική λύση είναι το βιώσιμο φοινικέλαιο. Το WWF εργάζεται για την ανάπτυξη της στρογγυλής τραπέζης για το βιώσιμο φοινικέλαιο (RSPO), η οποία απαιτεί συμμόρφωση με ορισμένα ελάχιστα πρότυπα για την παραγωγή χωρίς υπέρμετρο οικολογικό αντίκτυπο. Υπάρχουν όμως προβλήματα και περιπτώσεις όπου τα κριτήρια παραβιάζονται. Επίσης, το RSPO δεν είναι ένα οικολογικό σήμα και χρειάζονται ακόμα αυστηρότερα κριτήρια. Υπάρχουν ακόμα ελλείψεις στην προσπάθεια πιστοποίησης του βιώσιμου φοινικέλαιου, όμως από την άλλη, είναι ο μοναδικός βιώσιμος δρόμος. Και το μποϊκοτάζ της Nutella; Τυχαίνει η Ferrero, η παραγωγός της Nutella, να είναι μία από τις λίγες μεγάλες εταιρείες που είναι πρόθυμες να μάθουν από πού προέρχεται και υπό ποιες συνθήκες παράχθηκε η πρώτη ύλη που χρησιμοποιούν. Αντίθετα με πολλές άλλες μεγάλες εταιρίες (δες π.χ. την εκστρατεία της Greenpeace ενάντια στη Nestle και το KitKat πριν μερικά χρόνια.) Η Ferrero χρησιμοποιεί πιστοποιημένο φοινικέλαιο και στηρίζει τις πρωτοβουλίες για την πιστοποίησή του με αυστηρά κριτήρια. Οπότε η γαλλίδα υπουργός περιβάλλοντος έβαλε λάθος στόχο και ¨έκανε λάθος πρόταση. Το θετικό όμως είναι ότι κατάφερε να φέρει το θέμα του φοινικέλαιου στη δημοσιότητα.

Πηγή: http://www.wwf.de

Advertisements

Η καρδιά του Ασπροπάρη χτύπησε για μια μέρα στις Σάπες

Παρασκευή 5 Ιουνίου – Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος: Το Διαπολιτιστικό Δημοτικό Σχολείο Σαπών εξοπλίζεται με τα απαραίτητα και εξορμά για ακόμα μια φορά στους δρόμους της πόλης για να φωνάξει υπέρ του Ασπροπάρη.

Μάσκες στα πρόσωπα, πλακάτ ψηλά στον ουρανό, ενημερωτικά φυλλάδια στα χέρια, 60 μαθητές πορεία με το πανό «Σεβασμός στα ζώα και τη φύση» στην κορυφή και φωνές στη διαπασών.

Ημέρα λαϊκής αγοράς και οι δρόμοι της πόλης είναι γεμάτοι με κόσμο. Ανάμεσα στους πάγκους με τα λαχανικά και τα φρούτα ελίσσονται οι πρεσβευτές του μοναδικού αυτού απειλούμενου είδους για να αφυπνίσουν τους συμπολίτες τους για ένα από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει: τα δηλητηριασμένα δολώματα!

Η πορεία τερματίζει στην πλατεία του Δημαρχείου, όπου τα συνθήματα των μαθητών δίνουν τη θέση τους στη σιωπηλή διαμαρτυρία. Το σύνθημα της ημέρας «οι φόλες σπέρνουν θάνατο γι’ αυτό δεν είναι λύση, σεβασμός στα ζώα και στη φύση» έγινε τραγούδι στα χείλη όλων μας!

Εικόνα 1. Στους δρόμους των Σαπών

Εικόνα 1. Στους δρόμους των Σαπών

Εικόνα 2. Το πανό στην κορυφή

Εικόνα 2. Το πανό στην κορυφή

Εικόνα 3. Στη λαϊκή αγορά της πόλης

Εικόνα 3. Στη λαϊκή αγορά της πόλης

Εικόνα 4. Πλακάτ υπέρ των ζώων (άγριων, αδέσποτων, συντροφιάς) & ενάντια στις φόλες

Εικόνα 4. Πλακάτ υπέρ των ζώων (άγριων, αδέσποτων, συντροφιάς) & ενάντια στις φόλες

Εικόνα 5. Οι μαθητές του Διαπολιτιστικού Δημοτικού Σχολείου Σαπών πρωτοπορούν στη μάχη ενάντια στις φόλες

Εικόνα 5. Οι μαθητές του Διαπολιτιστικού Δημοτικού Σχολείου Σαπών πρωτοπορούν στη μάχη ενάντια στις φόλες

Εικόνα 6. Έξω από το Δημαρχείο των Σαπών

Εικόνα 6. Έξω από το Δημαρχείο των Σαπών

Εικόνα 6. Το μήνυμα διαδίδεται σιωπηρά

Εικόνα 7. Το μήνυμα διαδίδεται σιωπηρά

Εικόνα 8. Σάπες: η πόλη όπου διαδηλώνουν Ασπροπάρηδες

Εικόνα 8. Σάπες: η πόλη όπου διαδηλώνουν Ασπροπάρηδες

Η δράση αυτή αποτελεί μέρος του προγράμματος LIFE10 NAT/BG/000152, με τίτλο “Επείγοντα μέτρα για την εξασφάλιση της επιβίωσης του Ασπροπάρη (Neophron percnopterus) στη Βουλγαρία και την Ελλάδα το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία των: Ορνιθολογική Εταιρεία της Βουλγαρίας (Bulgarian Societyfor the Protection of Birds–BSPB), Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, WWF Ελλάς και Ορνιθολογική Εταιρεία της Μεγάλης Βρετανίας (Royal Society for the Protection of Birds–RSPB). Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη.

Συνάδελφοι στη μάχη ενάντια στις φόλες

Πιστεύω ότι είμαστε ταιριαστό «ζευγάρι», αλλά ακόμα δε μπορώ να καταλάβω την εμμονή του με τις γάτες. Ξέρω τι του αρέσει και δείχνω φοβερή επιείκεια για τη μεγάλη του αγάπη, τη μπάλα. Αλλά αυτό που μας συνδέει πραγματικά είναι η δουλειά μας, την οποία αγαπάμε.

Ζωγράφος: Daniela Silva

Ζωγράφος: Daniela Silva

Όταν πηγαίνουμε μαζί στο βουνό και οι δύο ξέρουμε ότι η μέρα μας δεν θα είναι εύκολη, αλλά η αγάπη για αυτό που κάνουμε, μας δίνει κουράγιο. Όταν ο ένας αντιμετωπίζει δυσκολίες, ο άλλος του δίνει τη δύναμη για να συνεχίσει. Έτσι έγινε και πριν λίγες μέρες όταν μας κάλεσαν σε ένα χωριό, κοντά στα σύνορα με τη Βουλγαρία.

Βγαίνοντας από το αμάξι αμέσως καταλάβαμε ότι η διαδρομή θα μας δυσκολέψει, χρειαζόμασταν περίπου μια ώρα για να φτάσουμε στην κορυφή από όπου θα ξεκινούσαμε το ψάξιμο. Αυτήν τη φορά ο αέρας δε μας βοηθούσε, φυσούσε δυνατός βοριάς που τρυπούσε τα κόκκαλα μας. Φτάνοντας στην κορυφή, αρχίσαμε τη δουλειά.

Εικόνα 1. Ο Κίκο εν ώρα υπηρεσίας

Εικόνα 1. Ο Κίκο εν ώρα υπηρεσίας

Περπατούσαμε στη ράχη, ο Κίκο πάντα μπροστά και εγώ ακολουθώντας τον από πίσω. Μετά από τόσες ώρες στο πεδίο, ο ένας καταλαβαίνει τον άλλον χωρίς πολλές σκέψεις, για αυτό όταν είδα τον Κίκο να κάνει μια απότομη και γρήγορη αναστροφή με τη μύτη του συνεχώς κάτω, ήξερα ότι είχε εντοπίσει κάτι. Όταν μου έδειξε το σημείο, μπροστά μου εμφανίστηκε μια παράξενη εικόνα: το έδαφος ήταν γεμάτο με νεκρά έντομα, ένας δείκτης χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων (τα σαρκοφάγα έντομα τρώνε το δόλωμα ή το δηλητηριασμένο ζώο και επίσης δηλητηριάζονται). Όπως μάθαμε μετά, κάτω στο χωριό, κάποιοι κυνηγοί ανησυχώντας για τη συχνότητα των δηλητηριάσεων (οι ίδιοι χάσανε εκεί τρία σκυλιά), κάψανε το δόλωμα που ήταν ένα κατσίκι ‘ποτισμένο’ με δηλητήριο.

Είχε έρθει η ώρα για παιχνίδι, κάτι που κάνουμε όταν ο Κίκο εντοπίζει κάτι….και τι τρελό παιχνίδι ήταν αυτό. Το παιχνίδι μαζί μου είναι η επιβράβευση του. Ουσιαστικά για αυτό δουλεύει ο Κίκο, όσο πιο πολύ παίζει μετά τον εντοπισμό κάποιου ευρήματος, τόσο πιο ικανοποιημένος είναι. Αφού τελείωσε το παιχνίδι, μαζέψαμε πολύ προσεκτικά όλα τα έντομα που θα στείλουμε για τοξικολογικές αναλύσεις.

Συνεχίσαμε την αναζήτηση και μετά από κάποια χιλιόμετρα, τα ρουθούνια του Κίκο πάλι έπιασαν μια μυρωδιά. Αυτήν τη φορά ήταν ένα νεκρό κυνηγόσκυλο κοντά στο οποίο καθόταν μια κουρούνα που δεν μπορούσε να πετάξει. Τελικά το κατάφερε και με μια ‘ζαλισμένη’ πτήση, απομακρύνθηκε προς τη Βουλγαρία. Η ώρα της επιβράβευσης του Κίκο είχε έρθει πάλι, αυτή τη φορά με φιλοφρονήσεις του πόσο καλός σκύλος είναι. Δυστυχώς η κουρούνα είχε ξεκινήσει να τρώει το κυνηγόσκυλο που προφανώς αποτέλεσε και το τελευταίο της γεύμα. Εμείς όμως έπρεπε να ξεκινήσουμε το κατέβασμα, γιατί ο ήλιος έδυε και το φως σε λίγο θα χανόταν. Όμως η κουρούνα έχει μείνει στο μυαλό μας: μπορεί να ξεκινήσει έναν καινούργιο θανατηφόρο κύκλο δηλητηριάσεων, για αυτό είμαστε έτοιμοι να ξανά ανέβουμε!

Αυτήν τη δουλειά¹, την ξεκινήσαμε φέτος το Μάρτιο και ήδη έχουμε βρει αρκετά ευρήματα. Συνήθως τα σκυλιά, είτε τσομπανόσκυλα είτε κυνηγόσκυλα και οι αλεπούδες πέφτουν θύμα των δηλητηριασμένων δολωμάτων. Η περιοχή που επισκεφτήκαμε είναι σημαντική για τους γύπες, φωλιάζουν εκεί Όρνια, Ασπροπάρηδες ενώ πολύ συχνά μπορεί κάποιος να συναντήσει Μαυρόγυπες από τη Δαδιά. Μια από τις μεγαλύτερες αίτιες θανάτου γυπών είναι τα δηλητηριασμένα δολώματα. Οι γύπες ως πτωματοφάγα ζώα «καθαρίζουν» την ύπαιθρο από τα ψοφίμια που μπορεί να είναι δηλητηριασμένα.

Εικόνα 2. Ώρα για παιχνίδι (φωτ. Τ. Μπούνας)

Εικόνα 2. Ώρα για παιχνίδι (φωτ. Τ. Μπούνας)

Αλλά εμείς δεν έχουμε χρόνο μόνο για δουλειά, έχουμε και χρόνο για χαλάρωση, αλλά ούτως ή άλλως, τον ελεύθερο χρόνο μας πάλι τον παίρναμε εκεί που μας αρέσει, στα βουνά.

¹ Η δράση με τον Κίκο αποτελεί μέρος του προγράμματος LIFE10 NAT/BG/000152, με τίτλο “Επείγοντα μέτρα για την εξασφάλιση της επιβίωσης του Ασπροπάρη (Neophron percnopterus) στη Βουλγαρία και την Ελλάδα το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία των: Ορνιθολογική Εταιρεία της Βουλγαρίας (Bulgarian Society for the Protection of Birds-BSPB), Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, WWF Ελλάς και Ορνιθολογική Εταιρεία της Μεγάλης Βρετανίας (Royal Society for the Protection of Birds-RSPB). Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη.

Ο Ασπροπάρης και τα σχολεία της Θράκης

Οι δράσεις των σχολείων (Γυμνάσιο Σουφλίου, Δημοτικό Τυχερού, Γυμνάσιο Ιάσμου, Δημοτικό Σαπών) για τους Ασπροπάρηδες της Θράκης συνεχίστηκαν για δεύτερη χρονιά. Τη σχολική χρονιά που τελείωσε τον Ιούνιο του 2014 αγκάλιασαν τον Ασπροπάρη 100 περίπου μαθητές από 5 σχολεία του Έβρου και της Ροδόπης. Όλες οι δράσεις πραγματοποιήθηκαν σε συνεργασία με τα ΚΠΕ Σουφλίου και Μαρώνειας-Σαπών.

Τη χρονιά αυτή, οι δράσεις είχαν ως βασικό θέμα το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζει το είδος από τη χρήση των δηλητηριασμένων δολωμάτων. Μετά από συζητήσεις που κάναμε με τις ομάδες υιοθεσίας σχετικά με τα χαρακτηριστικά του προβλήματος στη χώρα και των επιπτώσεων του στον Ασπροπάρη αποφασίσαμε ότι η βασική δράση για τη χρονιά αυτή θα ήταν η κατασκευή και τοποθέτηση πινακίδων με στόχο την άμεση αποτροπή χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων αλλά και την ενημέρωση των πολιτών. Η ξυλεία που χρησιμοποιήσαμε ήταν ευγενική χορηγία της βιομηχανίας επεξεργασίας ξύλου ΑΚΡΙΤΑΣ ΑΕ.

Εικόνα 4. (α) Γυμνάσιο Ιάσμου, (β) Γυμνάσιο Τυχερού, (γ) Δημοτικό σχ. Σαπών, (δ) Περιβαλλοντική ομάδα Γυμνασίου Σουφλίου

Εικόνα 1. (α) Γυμνάσιο Ιάσμου, (β) Γυμνάσιο Τυχερού, (γ) Δημοτικό σχολείο Σαπών, (δ) Περιβαλλοντική ομάδα Γυμνασίου Σουφλίου

Στη Ροδόπη, όπως και την πρώτη χρονιά που ξεκινήσαμε τις δράσεις αυτές, τον ρόλο των ανάδοχων γονέων ανέλαβε για το ζευγάρι που φωλιάζει στα Θρακικά Μετέωρα ομάδα μαθητών του Γυμνασίου Ιάσμου και για το ζευγάρι που φωλιάζει στην περιοχή της Ν. Σάντας δύο τμήματα (Δ1 & Ε1) του Δημοτικού σχολείου Σαπών.

Φέτος και πριν την εκκίνηση των δράσεων για τον Ασπροπάρη η ομάδα υιοθεσίας από το Γυμνάσιο Ιάσμου μας επισκέφτηκε στη Δαδιά. Μαζί κάναμε μια βόλτα στο δάσος της Δαδιάς, είδαμε τον Ασπροπάρη στην ταΐστρα, παίξαμε παιχνίδια με θέμα τη βιοποικιλότητα και την ικανότητα παρατήρησης στη φύση, ενώ βάλαμε τις τελευταίες πινελιές στις πινακίδες πριν μεταφερθούν στον Ίασμο για να βαφτούν. Η φαντασία, η δημιουργικότητα και οι καλλιτεχνικές δεξιότητες της ομάδας έντυσαν τέσσερις πινακίδες με συνθήματα και εικόνες για τη σημασία και τη μοναδικότητα του είδους και για τον κίνδυνο εξαφάνισης του που προκύπτει όταν κάποιος καταφεύγει στη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων. Με την ομάδα πήραμε τη χωμάτινη ανηφόρα που καταλήγει στη φωλιά του ζευγαριού της και με τη βοήθεια των δύο ανθρώπων που φέτος αποτέλεσαν τα μάτια μας στην περιοχή, τοποθετήσαμε τις πινακίδες μας παραπλεύρως του δρόμου.

Η ομάδα υιοθεσίας του Ιάσμου στο παρατηρητήριο του Δάσους της Δαδιάς

Εικόνα 2. Η ομάδα υιοθεσίας του Ιάσμου στο παρατηρητήριο του Δάσους της Δαδιάς

Οι μαθητές της ομάδας υιοθεσίας από το Δημοτικό Σχολείο Σαπών κράτησαν την παράδοση ξεσηκώνοντας και φέτος την πόλη των Σαπών με τις φωνές τους! Ξεκινώντας από την αυλή του σχολείου τους διένυσαν τους κεντρικούς δρόμους της πόλης τους μέχρι το Δημαρχείο στην κεντρική πλατεία όπου αναπαράστησαν το πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο Ασπροπάρης από τα δηλητηριασμένα δολώματα. Στη συνέχεια μεταφερθήκαμε όλοι μαζί απέναντι από το σημείο στη Ν. Σάντα όπου φωλιάζει το ζευγάρι που έχουν αγκαλιάσει με τόσο θετική ενέργεια τα παιδιά των Σαπών. Όλοι είχαν την ευκαιρία να το παρακολουθήσουν με τη βοήθεια του τηλεσκοπίου. Στο τέλος περπατώντας κατά μήκος του οδικού δικτύου που διασχίζει την περιοχή τοποθετήσαμε τις τέσσερις πινακίδες που είχαν ετοιμάσει τα παιδιά.

Εικόνα 2. Στους δρόμους των Σαπών με την ομάδα υιοθεσίας της πόλης

Εικόνα 3. Στους δρόμους των Σαπών με την ομάδα υιοθεσίας της πόλης

Στον Έβρο φέτος προστέθηκε μια ακόμα ομάδα υιοθεσίας από το Γυμνάσιο Τυχερού, η οποία υιοθέτησε το ζευγάρι στη δεύτερη φωλιά Ασπροπάρη που βρίσκεται στην περιοχή του Κάψαλου. Την πρώτη συνεχίζει να την αγκαλιάζει με τις δράσεις της η ομάδα υιοθεσίας από το Δημοτικό Τυχερού, ενώ το ζευγάρι που φωλιάζει στην περιοχή του Διαβολορέματος βρίσκεται υπό την προστασία της περιβαλλοντικής ομάδας του Γυμνασίου Σουφλίου “το δέντρο της ζωής και το ποτάμι της επικοινωνίας”.

Το Δημοτικό σχολείο Τυχερού συνέβαλε στις φετινές δράσεις ετοιμάζοντας επιστολές τις οποίες παρέδωσαν στον Δήμαρχο και στον Δασάρχη Σουφλίου. Μέσα από τις επιστολές τους μετέφεραν στις αρχές την αγανάκτηση τους για το ότι η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων συνεχίζει να αποτελεί κοινή πρακτική σκοτώνοντας άγρια ζώα, όπως ο Ασπροπάρης.

Εικόνα 3. (α) Η ομάδα υιοθεσίας του Δημοτικού Σχολείου Τυχερού, (β) Παράδοση επιστολών στον Δήμο Σουφλίου και (γ) στο Δασαρχείο Σουφλίου

Εικόνα 4. (α) Η ομάδα υιοθεσίας του Δημοτικού Σχολείου Τυχερού, (β) Παράδοση επιστολών στον Δήμο Σουφλίου και (γ) στο Δασαρχείο Σουφλίου

Όταν άνοιξε ο καιρός και οι ομάδες από τα δύο Γυμνάσια του Έβρου ετοίμασαν τις πινακίδες τους πήραμε τους δρόμους για να εντοπίσουμε εκείνα τα σημεία όπου θα είχαν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο. Η ομάδα από το Γυμνάσιο Τυχερού τοποθέτησε τελικά τις τέσσερις πινακίδες της περιφερειακά του οικισμού της Λευκίμης, ενώ η περιβαλλοντική ομάδα του Γυμνασίου Σουφλίου τοποθέτησε τις πινακίδες της δυτικά της πόλης του Σουφλίου.

Οι πινακίδες όλων των ομάδων υιοθεσίας θα στέκονται εκεί για να θυμίζουν στους περαστικούς και σε όποιον ενδεχομένως θελήσει να βάλει στην περιοχή δηλητηριασμένα δολώματα ότι οι μαθητές της περιοχής στέκονται δίπλα στον Ασπροπάρη, αλληλέγγυοι των προσπαθειών που γίνονται για την προστασία του.

Η δράση αυτή αποτελεί μέρος του προγράμματος LIFE10 NAT/BG/000152, με τίτλο “Επείγοντα μέτρα για την εξασφάλιση της επιβίωσης του Ασπροπάρη (Neophron percnopterus) στη Βουλγαρία και την Ελλάδα το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία των: Ορνιθολογική Εταιρεία της Βουλγαρίας (Bulgarian Society for the Protection of Birds-BSPB), Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, WWF Ελλάς και Ορνιθολογική Εταιρεία της Μεγάλης Βρετανίας (Royal Society for the Protection of Birds-RSPB). Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη.

Οι ασπροπάρηδες του Κομψάτου κι εγώ (Ιστορίες εθελοντών – Πιέρ)

Η παρακολούθηση της φωλιάς των ασπροπάρηδων στον Κομψάτο είναι μια δουλειά που απαιτεί υπομονή. Το σημείο από όπου γίνεται η παρακολούθηση είναι αρκετά μακριά από τον βράχο της φωλιάς, γι’ αυτό δεν είναι πάντα σίγουρο ότι θα δεις πολλά πράγματα ενώ πολλές φορές γίνεσαι θεατής πραγμάτων που δεν περιμένεις.

Η φωλιά του ασπροπάρη στον Κομψάτο είναι βαθειά μέσα στην οροσειρά της Ροδόπης με την ανθρώπινη παρουσία να είναι μηδαμινή

Η φωλιά του ασπροπάρη στον Κομψάτο είναι βαθιά μέσα στην οροσειρά της Ροδόπης με την ανθρώπινη παρουσία να είναι μηδαμινή

Μία από τις πρώτες φορές που βρισκόμουν εκεί δεν ήμασταν βέβαιοι για την ακριβή θέση της φωλιάς και για το εάν η φωλιά χρησιμοποιούνταν ή όχι. Μοιραζόμουν την παρατήρηση με τη Τζασμίν καθώς είχαμε ένα μόνο τηλεσκόπιο κι έτσι ο παρατηρητής άλλαζε κατά τακτά χρονικά διαστήματα. Ενώ εκείνη σκάναρε με το τηλεσκόπιο την περιοχή εγώ διάβαζα ένα βιβλίο καθισμένος στη σκιά ενός δέντρου. Ξαφνικά, ένα μικρός θόρυβος κάπου κοντά με έκανε να ανακαθήσω. Γυρνώντας το κεφάλι μου το βλέμμα μου έπεσε στο κεφάλι και τη γλώσσα ενός φιδιού ούτε 20 εκατοστά από το πρόσωπο μου…Γρήγορα σηκώθηκα, χωρίς να είμαι σίγουρος για το τι ήταν αυτό που είδα ακριβώς… Μετά όμως από μια πιο προσεκτική ματιά κατάλαβα πως δεν ήταν οχιά αλλά ένα φίδι που αργότερα, με τη βοήθεια ενός οδηγού, ταυτοποίησα ως λαφίτη του Ασκληπιού, τον σύντροφο δηλαδή του Ασκληπιού, του Έλληνα θεού της ιατρικής.

Μια άλλη φορά, ήταν μέσα Αυγούστου, ήμουν στον Κομψάτο με μια καινούργια εθελόντρια, τη Ζίτα, με την οποία μοιραζόμασταν και πάλι την παρακολούθηση. Εκείνη την περίοδο η ομάδα του WWF είχε καταλήξει, βασιζόμενη στις παρατηρήσεις μας, στο συμπέρασμα πως οι δύο νεοσσοί δεν ταΐζονταν όπως έπρεπε από τους γονείς. Έτσι εμείς έπρεπε να δούμε πως ακριβώς φρόντιζαν οι γονείς τα μικρά τους. Εκείνη την ημέρα είχαμε παρατηρήσει τους γονείς να πετάνε για αρκετή ώρα, χωρίς όμως να ασχολούνται με αυτό που θα έπρεπε… Συμπεριφέρονταν σαν “έφηβοι”, πετούσαν μαζί κάνοντας κάτι που έμοιαζε με επιδείξεις “ζευγαρώματος”. Σίγουρα, οι δύο Neophron που πετούσαν γύρω από τον βράχο τους ήταν ένα όμορφο θέαμα, δεν ήταν όμως και μια υπεύθυνη συμπεριφορά, καθώς παραμελούσαν τις υποχρεώσεις τους ως γονείς!

Παρατηρώντας τη φωλιά του ασπροπάρη γίνεσαι ένα με τη φύση γύρω σου

Παρατηρώντας τη φωλιά του ασπροπάρη γίνεσαι ένα με τη φύση γύρω σου

Κάποιες φορές βέβαια δεν υπάρχει τίποτα για να παρατηρήσει κανείς, όπως η τελευταία φορά που βρέθηκα εκεί. Ο Χαβιέρ έκανε τις δύο πρώτες βάρδιες και όταν επέστρεψε ήταν πολύ χαρούμενος γιατί είχε δει τα δύο μικρά να πραγματοποιούν ολοκληρωμένες πτήσεις, σημάδι πως θα έφευγαν για την Αφρική από στιγμή σε στιγμή. Και πράγματι αυτό έκαναν αφήνοντας εμένα να πραγματοποιήσω δύο βάρδιες των 5 ωρών παρατηρώντας μια άδεια φωλιά, μέσα στους αέρηδες του Σεπτέμβρη, μήνυμα πως ο χειμώνας ήταν πια προ των πυλών!

Διαβάζοντας την εντομοπανίδα του Δάσους

Λίγο πριν μπει ο χειμώνας πραγματοποιήσαμε δύο ξεχωριστές δράσεις στο πλαίσιο των ερευνών μας για την εντομοπανίδα που φιλοξενεί το Δάσος της Δαδιάς.

Είχε φτάσει η ώρα λοιπόν να ανοίξουμε τα μπουκάλια συλλογής από τις παγίδες τύπου Malaise που είχαμε στήσει στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς και να μελετήσουμε το περιεχόμενο τους. Το δεύτερο βήμα της δράσης που είχαμε ξεκινήσει, με τον ζωολόγο-εντομολόγο Michael de Courcy Williams και τον Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου τον περασμένο Μάιο, για να αξιολογήσουμε την ποιότητα και τη δομή των δασικών οικοσυστημάτων της περιοχής. Στήσαμε λοιπόν μεγενθυντικούς φακούς, μικροσκόπια και λεκάνες διαλογής και απόπλυσης, συμβουλευτήκαμε τις κλείδες αναγνώρισης και βουτήξαμε στο περιεχόμενο των μπουκαλιών στην προσπάθεια μας να ξεχωρίσουμε άτομα της οικογένειας Syrphidae.

Εικόνα 1. Ο πρώτος διαχωρισμός ατόμων της οικογένειας Syrphidae από τον υπόλοιπο όγκο του βιολογικού υλικού έχει ξεκινήσει

Εικόνα 1. Ο πρώτος διαχωρισμός ατόμων της οικογένειας Syrphidae από τον υπόλοιπο όγκο του βιολογικού υλικού έχει ξεκινήσει

Εικόνα 2. Η χρήση του μεγεθυντικού φακού ήταν απαραίτητη

Εικόνα 2. Η χρήση του μεγεθυντικού φακού ήταν απαραίτητη

Η δουλειά δεν ήταν εύκολη μιας και ο όγκος του συλλεχθέντος βιολογικού υλικού ήταν μεγάλος, ενώ τα διακριτά χαρακτηριστικά των ειδών που ψάχναμε (κυρίως η ξεχωριστή φλέβωση των φτερών τους ) απαιτούσαν λεπτή χρήση του μικροσκοπίου, χωρίς το οποίο ο αμύητος ερευνητής θα ήταν πολύ δύσκολο να αναγνωρίσει τη διαφορά μεταξύ ατόμων της οικογένειας αυτής και της κοινής μας μέλισσας ή σφήκας. Τελικά καταφέραμε να αναγνωρίσουμε είδη όπως το Myathropa florea, του οποίου η λάρβα τρέφεται από τα βακτήρια που εντοπίζονται σε αποσυντιθέμενο οργανικό υλικό και το Episyrphus balteatus, το οποία αν και ακίνδυνο μιμείται πετυχημένα τις σφήκες. Σε λίγο καιρό θα καταλήξουμε στην πλήρη καταγραφή των ειδών της οικογένειας που συλλέγουμε και θα προχωρήσουμε στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων μας, κάτι που ευελπιστούμε να μας αποκαλύψει σημαντικές πληροφορίες για την κατάσταση των δασών της περιοχής.

Εικόνα 3. Ένα είδος της οικογένειας Syrphidae, το Myathropa florea

Εικόνα 3. Ένα είδος της οικογένειας Syrphidae, το Myathropa florea

Εικόνα 4. Ένα ακόμα είδος της οικογένειας Syrphidae, το Episyrphus balteatus

Είχαμε όμως και μια ακόμα ερευνητική ευκαιρία: να ανακαλύψουμε τα λεπιδόπτερα που δραστηριοποιούνται στη νύχτα του Δάσους της Δαδιάς. Τα λεπιδόπτερα της νύχτας, ή αλλιώς οι νυχτοπεταλούδες ελκύονται από το φως. Εμφανίζουν όμως προτίμηση στο υπεριώδες φάσμα της ακτινοβολίας. Για να καταφέρουμε επομένως να τα ελκύσουμε  βρήκαμε ένα αδιατάρακτο από άλλες πηγές φωτός σημείο του δάσους όπου και στήσαμε μια λάμπα υπεριώδους φωτός, πάνω σ’ ένα λευκό σεντόνι, που θα μας βοηθούσε να περιεργαστούμε καλύτερα τους νυχτερινούς μας επισκέπτες.

Εικόνα 5. Φως στο δάσος/ Μ. Τουσίδου

Εικόνα 5. Φως στο δάσος/ Μ. Τουσίδου

Εικόνα 6. Για άλλη μια φορά οι κλείδες αναγνώρισης ήταν ο βασικός μας οδηγός/  Μ. Τουσίδου

Εικόνα 6. Για άλλη μια φορά οι κλείδες αναγνώρισης ήταν ο βασικός μας οδηγός/ Μ. Τουσίδου

Οπλιστήκαμε λοιπόν με υπομονή και με καλή διάθεση, μιας και κάθε βόλτα στο δάσος τη νύχτα δίνει ευκαιρίες στη φαντασία να παίξει παιχνίδια, και βάζοντας στη μέση της παρέας μας τη μοναδική πηγή φωτός περιμέναμε την έλευση των νυχτοπεταλούδων. Η στιγμή του έτους έκανε την προσπάθεια μας δυσκολότερη, μιας και η θερμοκρασία είχε αρχίσει να πέφτει αρκετά, κάτι που μείωνε τις πιθανότητες μας να δούμε όλες όσες ζούνε στο Δάσος της Δαδιάς. Οι νυχτερινοί επισκέπτες όμως τελικά ήρθαν. Πεταλούδες που συνήθως τις προσπερνάμε ως «αδιάφορες» και «μουντές» τώρα κάτω από το φως αποκάλυπταν την ιδιαίτερη ομορφιά τους, με τα πιο γήινα μοτίβα τους και τις μεταξωτές πινελιές τους. Ήταν μια μοναδική εμπειρία που σίγουρα θα επαναλάβουμε!

Εικόνα 7. Ο πιο ξεχωριστός μας επισκέπτης, του είδους Pericomena caecigena. Η κοινή του ονομασία στα αγγλικά είναι Autumn Empero moth και το άνοιγμα φτερών του φτάνει τα 9 εκατοστά/ M. Pita

Εικόνα 7. Ο πιο ξεχωριστός μας επισκέπτης, του είδους Pericomena caecigena. Η κοινή του ονομασία στα αγγλικά είναι Autumn Empero moth και το άνοιγμα φτερών του φτάνει τα 9 εκατοστά/ M. Pita

Εκεί που οι λέξεις χάνουν το νόημα τους…

Η φθινοπωρινή παλέτα - Ι. Κάντας/WWF Ελλάς

Η φθινοπωρινή παλέτα – Ι. Κάντας/WWF Ελλάς

Στη γη των αρπακτικών, οι λέξεις αρχίζουν να στερούνται της αξίας και του νοήματός τους… Εκεί που σμίγει το πράσινο με όλα τα χρώματα της φθινοπωρινής παλέτας, ο φωτογραφικός φακός αποδεικνύεται «τυφλός» και τα μέσα καταγραφής ανίσχυρα.

Πώς να συμπυκνώσεις σε λόγο και εικόνα την τελειομανία της φύσης, την αρχοντιά των ανοιγμένων φτερούγων των αρπακτικών πουλιών, τους ήχους των λιγοστών δυστυχώς κοπαδιών της περιοχής, τη μυστικοπάθεια της ομίχλης, την παγερή εσωστρέφεια της πρωινής πάχνης; Με τι είδους μέσα μπορεί ο άνθρωπος να καταγράψει το μεγαλείο; Πώς να μιλήσει κανείς για το δάσος της Δαδιάς; Πώς να γράψεις για αυτό, αν όχι με ένα κείμενο που είναι καταδικασμένο να αυτοκαταργηθεί;

Ένα αρπακτικό ανοίγει τα φτερά του - I. Κάντας/WWF Ελλάς

Ένα αρπακτικό ανοίγει τα φτερά του – I. Κάντας/WWF Ελλάς

Στο ταξίδι σε αυτή τη μοναδική γωνιά της Ελλάδας, στον Έβρο, όποια μέσα κι αν κουβαλήσεις στο σακίδιο σου, τα μόνα εργαλεία που θα σου μείνουν εν τέλει είναι οι αισθήσεις σου. Μονάχα αυτές, και μονάχα αν δεν τις έχεις απενεργοποιήσει ως περιττές στην άχρωμη αστική καθημερινότητά σου, είναι ικανές να σου προσφέρουν μια δόση του άπιαστου που ξεδιπλώνεται μπροστά σου. Η αφή των κορμών του πεύκου, της οξιάς και της βελανιδιάς. Η ακοή του καλέσματος των μπούφων και του φτερουγίσματος από μαυρόγυπες, όρνια, τσίφτες, βασιλαετούς και θαλασσαετούς. Η οσμή του βρεγμένου φθινοπωρινού χώματος και η γεύση της ομίχλης. Η όραση που πασχίζει να συλλάβει τα χρώματα, την κίνηση των φύλλων, τη σαλαμάνδρα που διασχίζει τον δασικό δρόμο. Μονάχα αυτά είναι τα εργαλεία σου και απαιτούν περίτεχνη χρήση και καλό ακόνισμα.

Πώς να μιλήσει κανείς για το μεγαλείο; - Ι. Κάντας/WWF Ελλάς

Πώς να μιλήσει κανείς για το μεγαλείο; – Ι. Κάντας/WWF Ελλάς

Πώς να μην αγαπήσεις αυτήν τη φύση; Πώς να μην ταχθείς άνευ όρων στον αγώνα για την προστασία της; Πώς να μην αντιληφθείς την ιερότητά της, ακόμη και σε εποχές που όλες οι αξίες είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης, συνδιαλλαγής και οικονομικών μεγεθών; Πώς να μην υπερασπιστείς ένα από τα τελευταία οχυρά σου; Πώς να μην βρίσκεσαι εκεί για 20 χρόνια και να είσαι αποφασισμένος να παραμείνεις για άλλα τόσα;

Σκουριασμένα οράματα αειφορίας…

Μέσα στους τόμους υλικού τεκμηρίωσης για τις μοναδικές αξίες της ελληνικής φύσης, στεκόμαστε σε μια σημαντική δουλειά για τα «Τα 32 πιο σημαντικά δάση της Ελλάδας», ένα εκ των οποίων ήταν το «Στρατωνικό Χαλκιδικής».

Με αφορμή τη μάχη που δίνεται από κατοίκους της Χαλκιδικής κατά των μεταλλείων χρυσού, η αποτύπωση της οικολογικής αξίας της περιοχής «Στρατωνικό Χαλκιδικής» (περιοχή που έχει ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000) μας δίνει μια εικόνα των σημαντικών οικοσυστημάτων που απειλούνται και στο γειτονικό δάσος των Σκουριών.

Τμήμα του δάσους που θα χαθεί – WWF Ελλάς / Ε. Κορακάκη

Λέει λοιπόν η καταγραφή μας ότι στην περιοχή του Στρατωνικού «συναντώνται οι ζώνες των αειφύλλων πλατυφύλλων, των φυλλοβόλων δρυών και της Ελάτης. Σε μικρή έκταση βόρειας έκθεσης και μεγάλης κλίσης υπάρχει δάσος με οξυές, αριές και ίταμους  (Fagus / Ilex /Taxus). Η οξυά βρίσκει εδώ το οικολογικό της άριστο εμφανίζοντας μεγάλη ζωτικότητα και ανταγωνιστική ικανότητα. Βρίσκεται σε Β, ΒΔ και ΒΑ εκθέσεις. Η οξυά είναι ανταγωνιστικότερη της καστανιάς και τείνει να την εκτοπίσει. Η καστανιά καταλαμβάνει Β., ΒΔ. και ΒΑ πλαγιές αλλά στις νότιες προσήλιες εκθέσεις βρίσκεται σε πολύ καλή ανάπτυξη και κυριαρχεί της οξυάς. Η Quercus dalechampii έχει μικρή εξάπλωση. Στο μεγαλύτερο μέρος βρίσκεται σε μίξη με την πυκνοβελανιδιά (Q. frainetto). Η αριά (Quercus ilex) φύεται σε υψόμετρο μεταξύ 400 και 500 μέτρων. Οι αναδασώσεις με  Pinus maritima, P. brutia, P. radiata καταλαμβάνουν μέρος του οικοτόπου της αριάς».

Οι Σκουριές είναι συνέχεια αυτού του σημαντικού δάσους.

Καταγράφει επίσης ότι το δάσος του Στρατωνικού είχε ανθρώπινη οικονομική δραστηριότητα, που θα μπορούσε, με σωστό βέβαια σχεδιασμό, να αποτελεί πηγή οικονομικής βιωσιμότητας για την τοπική κοινωνία:

  • Ξυλεία: Τα δάση προμηθεύουν ξυλεία από οξυά, καστανιά, και βελανιδιά.
  • Μελισσοκομία: Η μελισσοκομία ασκείται εντατικά.
  • Βόσκηση: Η ένταση της βόσκησης στην περιοχή είναι μέτρια.
  • Αναψυχή: Υπάρχουν 40 μονάδες ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων.
  • Βιοτεχνία: Υπάρχουν 50 βιοτεχνικές μονάδες.
  • Παραγωγή ξυλάνθρακα.

Και καταλήγει πως μεγαλύτερες απειλές είναι (κατά σειρά σημασίας), η εξόρυξη χρυσού, οι πυρκαγιές, η υπερβόσκηση, η υλοτομία, η λαθροθηρία και η ανεξέλεγκτη οικιστική ανάπτυξη (πρόβλημα που δυστυχώς ισχύει, σε εντονότερο βαθμό, στις περισσότερες περιοχές της Χαλκιδικής).

Εγκαταλελειμμένη σήραγγα από παλιότερη δραστηριότητα – WWF Ελλάς / Ε. Κορακάκη

Αν κάποιος επισκεφθεί την Ανατ. Χαλκιδική μέσα από το ΟΙΚΟΣΚΟΠΙΟ, το σημαντικότερο εργαλείο γνώσης της ελληνικής οικο-γεωγραφίας, βλέπει ότι τόσο η συγκεκριμένη περιοχή που αποτύπωσε το WWF Ελλάς, όσο και ο γύρω τόπος, φιλοξενούν πυκνό και σε πολύ καλή κατάσταση δάσος μεγάλης οικολογικής αξίας και ομορφιάς. Μάλιστα, ο τόπος διασχίζεται από δασωμένα ρέματα, ορισμένα από τα οποία φιλοξενούν οικότοπους υψηλής οικολογικής αξίας.

Μπορεί το γειτονικό δάσος των Σκουριών, που έχει δικαιολογημένα γίνει πεδίο οικολογικής μάχης, να μην ονομάζεται «εθνικό πάρκο» ή «περιοχή Natura 2000», αλλά είναι ένας πράσινος πνεύμονας από εκείνους που θα έπρεπε να βρίσκονται στην αγκαλιά του νόμου. Αυτό είχε διαπιστώσει και η ομάδα του WWF που είχε επισκεφθεί για αυτοψία την περιοχή τον Ιούνιο του 2009. Αυτός ο πνεύμονας τώρα κινδυνεύει…

Όπως είχαμε τονίσει σε επιστολή μας προς το ΥΠΕΚΑ, εκτός από την καταστροφή του δάσους, το έργο «θα έχει σαν αποτέλεσμα να καταργηθούν στην πράξη τα δύο ρέματα και στη θέση τους να μείνουν επιφάνειες με χαρακτήρα λοφώδη…». Όμως,  σύμφωνα με τη νομολογία, η προστασία των ρεμάτων αποτελεί συνταγματική επιταγή, που αποκλείει εργασίες επιχωμάτωσης ή κάλυψης.

Τέτοιες ώρες, τέτοια λόγια; Η οικονομική κρίση μας πιέζει για εγκρίσεις επενδύσεων και δουλειές; Σίγουρα η ανεργία που συννεφιάζει την κοινωνία της περιοχής είναι κορυφαίο πρόβλημα. Είναι όμως αυτές οι δουλειές βιώσιμες για τον τόπο; Αφήνουν πραγματική ωφέλεια στην κοινωνία και στην οικονομία; Ποιος μπορεί με βεβαιότητα να τα απαντήσει αυτά, πριν την αποψίλωση τού δάσους; Πριν απειληθούν τα νερά της περιοχής με περισσότερη ρύπανση από αυτήν που άφησε πίσω της η προηγούμενη εξορυκτική δραστηριότητα; Θα μας βγάλουν τελικά από την οικονομική κρίση αυτές οι επενδύσεις με το μεγάλο οικολογικό αποτύπωμα ή θα μας βυθίσουν σε ένα δυσθεώρητο οικολογικό χρέος που ίσως να μην αποπληρώσουμε ποτέ; Είναι επιτακτικό να δοθούν πειστικές απαντήσεις σε όλα αυτά, προτού χάσουμε μια  φυσική κληρονομιά που δεν θα μπορέσουμε να αναπληρώσουμε.

Θεοδότα Νάντσου, Συντονίστρια πολιτικής
Γιώργος Χασιώτης, Συντονιστής νομικής ομάδας

Στο νησί της Μαστίχας με το βλέμμα στο αύριο…

Μετρώντας τα καμένα – WWF Ελλάς/Η. Τζηρίτης

Όταν μετράς τα καμένα σαν να μετράς τις πληγές σου, δεν αρκεί να θάβεσαι στην στάχτη τους… Το βασανιστικό αλλά και μοναδικό ωφέλιμο ερώτημα είναι: «Τι πρέπει να γίνει την επόμενη μέρα;»

Το ταξίδι…

Με την σκέψη αυτή κάναμε εν πλω τη διαδρομή μας προς τη Χίο. Το νησί της μαστίχας απέκτησε φέτος το θλιβερό χάλκινο μετάλλιο στις μεγαλύτερες σε έκταση δασικές πυρκαγιές της Ευρώπης. 152.000 περίπου στρέμματα καμένης έκτασης την κατέταξαν πίσω από δασικές πυρκαγιές σε Ισπανία και Πορτογαλία αλλά πρώτη στην Ελλάδα, τόσο σε απόλυτα νούμερα όσο και στη συνείδηση όλων μας.

Παρόλα αυτά, φτάνοντας στο νησί, ο σκοπός μας δεν ήταν άλλος από το να αποτυπώσουμε σε μία πλήρη αναφορά τι άφησε πίσω της η μεγάλη πυρκαγιά του Αυγούστου, ούτως ώστε να καταφέρουμε να προτείνουμε τις πλέον κατάλληλες λύσεις για το «αύριο» και την ορθή μεταπυρική διαχείριση των καμένων δασών και δασικών εκτάσεων του νησιού. Δεν ήταν η πρώτη φορά που καλούμασταν να κάνουμε κάτι αντίστοιχο, στο πλαίσιο του δασικού προγράμματος του WWF Ελλάς. Εντούτοις, το ταξίδι μας που ξεκίνησε στις 11 Σεπτεμβρίου του 2012, θα έκρυβε, όπως και κάθε άλλο παρόμοιο, εκπλήξεις, ιδιαιτερότητες και προκλήσεις.

Καμένα μαστιχόδεντρα. Η απώλειά τους είναι μεγάλο πλήγμα για την τοπική οικονομία – WWF Ελλάς/H. Τζηρίτης

Η τοπική κοινωνία μας υποδέχτηκε με ανοικτές αγκάλες και έδειξε έμπρακτα την επιθυμία της για ένα αύριο, απαλλαγμένο από τις στάχτες του Αυγούστου. Είναι γεγονός άλλωστε ότι δεν ήταν μόνο η απώλεια του πολύτιμου δασικού πλούτου που στοίχισε στους Χιώτες αλλά και το γεγονός ότι επλήγη μία από τις βασικές τους πρωτογενείς δραστηριότητες, καθώς ένα μεγάλο ποσοστό καλλιεργειών μαστίχας καταστράφηκαν ολοσχερώς. Οι άνθρωποι αυτοί συνειδητοποίησαν, όπως και τόσοι άλλοι στο παρελθόν, ότι μία δασική πυρκαγιά δεν είναι ένα τηλεοπτικό γεγονός που παραμένει μακριά μας αλλά μπορεί να επηρεάσει την ίδια μας την καθημερινότητα.

Τα διδάγματα…

Οργώνοντας λοιπόν τις περιοχές των καμένων καταγράψαμε συγκεκριμένα πράγματα που θα μας βοηθήσουν να προτείνουμε ακόμη πιο συγκεκριμένες λύσεις μετά την επεξεργασία των δεδομένων.

Πολλές περιοχές αναμένεται να ανακάμψουν με φυσικό τρόπο ενώ σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η ανθρώπινη παρέμβαση ίσως να είναι απαραίτητη για την αναγέννηση του δάσους. Το έντονο ανάγλυφο σε συνδυασμό με τα αντιπλημμυρικά έργα και την ένταση των καιρικών φαινομένων θα είναι κρίσιμοι παράγοντες για τη συγκράτηση του εδάφους. Από τη διατήρησή του εξαρτώνται πολλά για την επόμενη μέρα. Επιπροσθέτως, η διαχείριση της κτηνοτροφίας, η μεταπυρική συμπεριφορά των καμένων εκτάσεων και η υλοτομία, είναι θέματα που απαιτούν άμεσες δράσεις. Η δόμηση δεν φαίνεται να αποτελεί το κυρίαρχο ζήτημα, όπως συμβαίνει σε πλείστες άλλες περιπτώσεις. Η αναφορά μας, η οποία θα είναι σύντομα διαθέσιμη, εμπεριέχει την ανάλυση των παραπάνω ζητημάτων, καθώς και συγκεκριμένες προτάσεις.

Παρά το θλιβερό θέαμα, οφείλεις να σκέφτεσαι την επόμενη μέρα – WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Η ευκαιρία…

Μια δασική πυρκαγιά για την πλειοψηφία των πολιτών είναι μια καταστροφή, για άλλους όμως αποτελεί μια ευκαιρία. Μια ευκαιρία να αλλάξουμε τα κακώς κείμενα, να μάθουμε από τα λάθη μας και να δημιουργήσουμε έναν άλλο τρόπο οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας. Ο συνδυασμός της γνώσης, της πολιτικής βούλησης και της επάρκειας πόρων μπορεί να φέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Το πρώτο υπάρχει, τα υπόλοιπα δύο ίσως να είναι οι χαμένοι κρίκοι στην αλυσίδα των εξελίξεων για την επόμενη μέρα της πυρκαγιάς στη Χίο.

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τους φορείς της Χίου για τις πληροφορίες που μας χορήγησαν και την ανταλλαγή απόψεων, τους ενεργούς πολίτες με τους οποίους ήρθαμε σε επαφή, τους εθελοντές των ομάδων δασοπροστασίας-δασοπυρόσβεσης της Χίου για την πολύτιμη βοήθειά τους και τους φίλους μας για τη φιλοξενία.

Όταν η δουλειά μας στη φύση, κατακτά διεθνή περιοδικά…

Ακριβώς δύο χρόνια πριν, το καλοκαίρι του 2010, γράφαμε εδώ για την απογραφή της μετα-πυρικής βλάστησης των καμένων πεύκων από τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2007 στον Νομό Ηλείας. Ήταν μία δουλειά απαιτητική και δύσκολη, που σκοπό είχε τη δημιουργία ενός μοντέλου πρόβλεψης της φυσικής αναγέννησης της Χαλεπίου Πεύκης.

“Χτίζοντας” το μοντέλο – WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Το αποτέλεσμα της συγκεκριμένης δουλειάς και των άπειρων ωρών στην περιοχή, ήταν μία πλήρως εμπεριστατωμένη επιστημονικά μελέτη, που κατάφερε να προσδιορίσει με ακρίβεια την αναμενόμενη φυσική αναγέννηση στις πληγείσες περιοχές του νομού.  Απόδειξη αυτού, είναι η αποδοχή της δημοσίευσης αυτής της δράσης από το έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Annals of Forest Science του Γαλλικού Ινστιτούτου INRA (Institut National de la Recherche Agronomique), στο πλαίσιο της επιτυχημένης παρουσίασης της δουλειάς στο 4ο International Conference on Mediterranean Pines.

Η πορεία και κατάληξη αυτής της δράσης, αποτελεί για εμάς ένα παράδειγμα για τον τρόπο με τον οποίο η δουλειά πεδίου μπορεί να εξελιχθεί σε ουσιαστική γνώση και να γίνει διαθέσιμη στην υπόλοιπη επιστημονική κοινότητα και όχι μόνο.

Όσοι ενδιαφέρονται για τη συγκεκριμένη δημοσίευση, μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί μας στο p.kordopatis@wwf.gr