Χαρτογραφώντας τους βυθούς της Γυάρου

Μήνες τώρα ετοιμαζόταν μια αποστολή χαρτογράφησης του πυθμένα της Γυάρου. Είχαν προηγηθεί αρκετές συναντήσεις, τηλεφωνικές επικοινωνίες, αρκετά εμαιλ και μια βδομάδα εντατικής παρακολούθησης μετεωρολογικών προγνώσεων, περιμένοντας το μελτέμι να πέσει.
Το ξημέρωμα μας βρίσκει να περιμένουμε νοτιοανατολικά της Γυάρου όταν στον ορίζοντα διακρίνεται η σιλουέτα του ερευνητικό σκάφος του Πανεπιστημίου Πατρών, ένα ξύλινο παραδοσιακό καΐκι, που έχει αφήσει την αλιεία και πλέον υπηρετεί την επιστημονική κοινότητα, φορτωμένο όργανα, υπολογιστές και ερευνητές.

DSC_0235

Το ερευνητικό σκάφος ΑΓ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

DCIM100GOPRO

ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Μετά από μια ερευνητική βόλτα πιο νότια στις Κυκλάδες, προσεγγίζουν τώρα τον όρμο των φυλακών. Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο όλοι ξέρουμε ότι ο καιρός έχει κάνει ένα παράθυρο και πρέπει να το εκμεταλλευτούμε όσο καλύτερα μπορούμε. Πλαγιάζουμε δίπλα τους τη στιγμή που ξεκινούν να κατεβάζουν τα μηχανήματά τους στο νερό. Στην πρύμνη το ειδικό βίντζι κατεβάζει σιγά και προσεκτικά το ψαράκι (sidescan sonar), ένα όργανο που μοιάζει με τορπίλη,ενώ δύο άλλοι ερευνητές στη δεξιά πλευρά τοποθετούν τον τομογράφο πυθμένα (sub- bottom profiler).

DCIM100GOPRO

Η ομάδα των ωκεανογράφων εν δράση ΦΩΤΟ Ε.ΣΑΜΑΡΑ/WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Συλλέγοντας τα όργανα από το βυθό ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Τα δύο αυτά όργανα σε συνδυασμό με ένα πλήθος καλωδίων που τρέχουν κατά μήκος του σκάφους μεταφέρουν πληροφορίες στις μονάδες των υπολογιστών που είναι τοποθετημένες στη γέφυρα. Αναρωτιέμαι που καταλήγουν όλες αυτές οι πλεξούδες καλωδίων και έτσι κατευθύνομαι προς τη γέφυρα όπου με υποδέχεται ο καπετάν Γιώργης. Ένας άνθρωπος που μυρίζει θάλασσα, απλός, τραχύς, ποτισμένος αλμύρα, βγάζει μια καλοσύνη και συνάμα μια απόλυτη ειλικρίνεια. Προσπαθώ να μπω στη γέφυρα του καϊκιού και συνειδητοποιώ πως δεν υπάρχει και πολύς χώρος, παντού πίσω από την τιμονιέρα, βρίσκονται υπολογιστές, λάπτοπ και οθόνες. Εδώ χτυπά η καρδιά των πληροφοριών, εδώ έρχονται τα δεδομένα από τα μηχανήματα που αυτή τη στιγμή βρίσκονται στο νερό και αναλύονται δίνοντας την εικόνα του βυθού.

DCIM100GOPRO

Η ομάδα των ωκεανογράφων με τον επικεφαλή Δρ. Γ. Παπαθεοδώρου ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Τομογράφος πυθμένα (ωκεανογραφικό όργανο) ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Ένα χέρι απλώνεται για να συστηθούμε, είναι ο επικεφαλής της ομάδας καθηγητής δρ. Γ. Παπαθεοδώρου, ζεστός και χαμογελαστός, ένας από τους καλύτερους ερευνητές στο είδος του, αρχίζει να εξηγεί και να απαντά σε όλες τις ερωτήσεις μας. Σήμερα μαζί μας εκτός της ομάδας πεδίου του Κυκλάδες Life, τυχαίνει να βρίσκονται οι δύο υπεύθυνοι επικοινωνίας του WWF Ελλάς και το δημοσιογραφικό τους δαιμόνιο δεν αφήνει εύκολα σε ησυχία τους ερευνητές.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Οι καταδυτικές ομάδες του Παν. Πατρών και η ομάδα πεδίου του ΚΥΚΛΑΔΕΣ Life ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Ταξιδεύουμε περιμετρικά της Γυάρου και τα υποβρύχια μάτια των οργάνων που σέρνουμε πίσω μας σκανάρουν διεξοδικά το βυθό δίνοντας νέες πληροφορίες για μια ανεξερεύνητη περιοχή.
Αφήνω για λίγο τη γέφυρα και αποφασίζω να κάνω μια βόλτα στο σκάφος. Παρατηρώ και καταγράφω με την κάμερα που κρατάω τα μηχανήματα και συνειρμικά αρχίζω να θυμάμαι τα ντοκιμαντέρ του Ζακ Ιβ Κουστώ και τις εξερευνήσεις με το Καλυψώ, που βλέπαμε όταν ήμασταν παιδιά τα καλοκαιρινά μεσημέρια στην ΕΡΤ και ονειρευόμασταν κάποτε να μπορέσουμε και εμείς να γίνουμε πλήρωμα σε ένα τέτοιο σκάφος. Σήμερα μάλλον είμαστε και εμείς μέρος εκείνου του παιδικού ονείρου που μας μεγάλωσε και καθώς σκέφτομαι αυτά πέφτω πάνω στην καταδυτική ομάδα του σκάφους που ετοιμάζει μια κάμερα μεγάλου βάθους για να τσεκάρει ένα στόχο στα 90μ. Ο Γιώργος και ο Αναστάσης είναι τα μέλη της αποστολής που καταδύονται όταν οι ερευνητές θέλουν ανθρώπινα μάτια στο βυθό για να επιβεβαιώσουν ένα αντικείμενο, ένα ναυάγιο ή να πάρουν δείγματα από τον πυθμένα και να καταμετρήσουν τα λιβάδια ποσειδωνίας. Στις περιπτώσεις που το βάθος δεν επιτρέπει ή κάνει πολύπολοκη μια κατάδυση στέλνουν την κάμερα μεγάλου βάθους.
Οι ώρες στη θάλασσα περνούν γρήγορα και το απόγευμα με βρίσκει με τα δάχτυλα κολλημένα στα πλήκτρα της υποβρύχιας κάμερας καμιά δεκαπενταριά μέτρα κάτω από το ερευνητικό σκάφος « Γιούρα». Κοιτάζω την επιφάνεια αφήνοντας αργά τις φυσαλίδες να φεύγουν από τα πνευμόνια μου, περιμένω την ομάδα να κατέβει φιλμάροντας από τον πυθμένα τη διαδικασία κατάδυσης. Μαύρες σιλουέτες καταπίνονται από το νερό που κλείνει από πάνω τους. Μαζί τους κατεβάζουν ένα πλαίσιο ενός τετραγωνικού μέτρου, για να μπορέσουν να εκτιμήσουν την πυκνότητα της ποσειδωνίας. Σε λίγο όλοι είμαστε στο πυθμένα, η ομάδα τουΚΥΚΛΑΔΕΣ, η υποβρύχια ομάδα του Παν. Πατρών και ο υποβρύχιος φωτογράφος Γιώργος Ρηγούτσος, τα φλας του οποίου έχουν πάρει φωτιά. Ξεκινάμε για μια πρώτη περιήγηση στο βυθό της Γυάρου, αλλά παράλληλα θέλουμε να εξετάσουμε από κοντά κάποιους στόχους (σημεία ενδιαφέροντος) που μας έχει υποδείξει η ομάδα των χαρτογράφων.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ερευνητές καταμετρούν λιβάδια ποσειδωνίας ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ο υποβρύχιος φωτογράφος Γ. Ρηγούτσος φωτογραφίζοντας ποσειδωνίες ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Η Γυάρος για άλλη μια φορά έρχεται να επιβεβαιώσει την αξία της, το υποθαλάσσιο οικοσύστημα σφύζει από ζωή. Κοπάδια με σάλπες, μας ακολουθούν σε όλη τη διάρκεια παρατηρώντας τα παράξενα πλάσματα που ταράζουν την ησυχία της αβύσσου με τις φυσαλίδες. Οι μικρές πανέμορφες μπλε καλογρίτσες (Chromis chromis), κρύβονται πίσω από τα φύλλα της ποσειδωνίας, αυτού του ιδιαίτερου καταφυγίου που δρα ως βρεφονηπιακός σταθμός για τα ψάρια, προσφέροντας καταφύγιο μέχρι να μπορέσουν να κυνηγήσουν στην ανοιχτή θάλασσα. Ένα κοπάδι λούτσων μου αποσπά την προσοχή και με το rec της κάμερας πατημένο, ξεκινάω να τους ακολουθώ. Οι λούτσοι είναι κοντινοί συγγενείς των barracuda, δεινοί και ταχύτατοι θηρευτές με παρατηρούν με τα μεγάλα τους μάτια και σταδιακά καταδύονται ενώ πασχίζω να τους ακολουθήσω. Ακούω το ηχητικό σφύριγμα του υπολογιστή καταδύσεων που φοράω στο αριστερό χέρι και βγαίνω από την όμορφη κατάσταση που είχα μπει παρατηρώντας αυτά τα υπέροχα ψάρια. Το βάθος έχει αυξηθεί αρκετά και έχω αποσπαστεί από την υπόλοιπη ομάδα, κοιτάζω τις ενδείξεις στα όργανά μου και στρίβω προς τα πίσω αφήνοντας το βαθύ μπλε για εκείνους που έχουν βράγχια, εμείς οι κοινοί θνητοί, μπορούμε για λίγο μόνο να αποκτούμε αυτές τις ιδιότητες και πάντα με προσοχή και σεβασμό στους κανόνες. Στα δεκαπέντε μέτρα εντοπίζω και πάλι την ομάδα μου, να καταμετρά ρίζες ποσειδωνίας και να καταγράφει τις πυκνότητες των λιβαδιών του Ποσειδώνα.
Κοιτάζοντας τα όργανα κατάδυσης, μας υπενθυμίζουν ότι θα έχουμε αέρα για λίγα μόνο λεπτά ακόμα, οπότε ανεβαίνουμε αργά προς τα πέντε μέτρα για την προαιρετική στάση αποσυμπίεσης, που σκοπό έχει να διώξει τις μεγάλες ποσότητες αζώτου από το αίμα των δυτών.
Αναδυόμαστε την ώρα που ο ήλιος βυθίζεται πίσω από τις φυλακές και μπροστά μας βλέπουμε να έρχεται με χαμηλή ταχύτητα το ερευνητικό σκάφος για να μας περισυλλέξει από το νερό. Ανεβαίνοντας επάνω μας κατακλύζουν οι ερωτήσεις από ερευνητές και πλήρωμα για το πώς ήταν υποβρυχίως. Γρήγορη αποσυναρμολόγηση του εξοπλισμού και στη συνέχεια βιράρισμα άγκυρας και πλώρη για Ερμούπολη.
Το μελτέμι έχει ανέβει για τα καλά, οι άνεμοι 6 Bf (μποφόρ) που πνέουν κάνουν το μπουγάζι Άνδρου Τήνου να σηκώνει ψηλό κύμα. Επιστρέφουμε καλπάζοντας πάνω στα κύματα, με τα άλματα να διαδέχονται το ένα το άλλο και το σκάφος να κλυδωνίζεται καθώς ο ενάμισης τόνος πολυεστέρα σκάει με δύναμη πάνω στις κορφές των κυμάτων και τις κόβει. Έτσι είναι το Αιγαίο, μια θάλασσα που δε σταματά να κινείται, μια θάλασσα γεμάτη ιστορία, όμορφους ανθρώπους και θησαυρούς.
Το σούρουπο μας βρίσκει κάτω από τη συνοικία Βαπόρια της Ερμούπολης, τα μεγάλα παραθαλάσσια αρχοντικά της πρωτεύουσας των Κυκλάδων καθρεφτίζονται στη θάλασσα. Περνάμε με ταχύτητα κόβοντας τις καθρεφτιζόμενες σιλουέτες τους καθώς κατευθυνόμαστε προς τα φανάρια του λιμανιού της Σύρου.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Πατρών, παρ’ όλες τις δύσκολες συνθήκες που αντιμετώπισαν, έμειναν στη Γυάρο για δεκαπέντε μέρες ολοκληρώνοντας τη χαρτογράφηση του πυθμένα. Τα πρώτα αποτελέσματα από το βυθό φαίνεται να είναι πολύ σημαντικά. Η μυστική Γυάρος αποκαλύπτεται σταδιακά και εκπλήσσει επιβεβαιώνοντας τις προσδοκίες μας…

Advertisements

O Ασπροπάρης, ο Δαρβίνος και τα δηλητηριασμένα δολώματα

Είχαμε αρκετό καιρό να επισκεφτούμε τους μικρούς μας φίλους στη Δαδιά. Έτσι με το που ο καιρός μας έδωσε ένα μικρό παράθυρο καλοκαιρίας μαζέψαμε τα παιχνίδια μας και πήγαμε να περάσουμε το πρωινό μας παρέα με τους μαθητές του Νηπιαγωγείου και του διθέσιου Δημοτικού σχολείου Δαδιάς.

Εικόνα 1. Το νηπιαγωγείο και το δημοτικό σχολείο της Δαδιάς

Εικόνα 1. Το νηπιαγωγείο και το δημοτικό σχολείο της Δαδιάς

Εικοσι-δύο μαθητές δημοτικού και έξι νήπια μαζί με τις δασκάλες τους, άνοιξαν τις πόρτες του σχολείου τους στη σκιά του δάσους της Δαδιάς για να ακολουθήσουμε παρέα τα βήματα του Δαρβίνου, να διατηρήσουμε στη ζωή τον πληθυσμό ενός απειλούμενου είδους και να τραφούμε προσέχοντας να αποφύγουμε δηλητηριασμένα δολώματα.

Ήταν το νηπιαγωγείο και οι δύο πρώτες τάξεις του Δημοτικού που μπήκαν στον ρόλο του εξερευνητή και περπατώντας στα χνάρια του Δαρβίνου (όπως εξιστορείται στο βιβλίο των εκδόσεων Μεταίχμιο “Ένα ζουζούνι παραπάνω”) πειραματίστηκαν με τις βασικές ιδέες της εξέλιξης των ειδών. Φωτογραφίες ζώων, σχέδια με τα στάδια της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους και διαφορετικές τροφές για να ανακαλύψουν την προσαρμογή της οδοντοστοιχίας του ανθρώπου στις διατροφικές του ανάγκες απλώθηκαν στα θρανία και με τη βοήθεια της φαντασίας και της παρατηρητικότητας έγιναν όχημα για να ψηλαφίσουμε το “παιχνίδι” της προσαρμογής των ειδών και την ατέρμονη μεταβολή της ζωής.

 Την ίδια στιγμή τα μεγαλύτερα παιδιά γνωρίστηκαν με τον ασπροπάρη και τις περιπέτειες του. Προσπάθησαν να τον βοηθήσουν να συνεχίσει να πετά στους ουρανούς του δάσους της Δαδιάς παρά τους κίνδυνους που αντιμετωπίζει: έλλειψη τροφής, δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρισμού, αιολικά πάρκα, παράνομο κυνήγι κ.α.

Εικόνα 2. Οι ασπροπάρηδες ποτέ δεν αποτελούν είδος-στόχο της χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων, όπως είναι η αλεπού, το ενδεχόμενο όμως να πεθάνουν λόγω κατανάλωσης κάποιου δηλητηριασμένου ζώου είναι πάντα υπαρκτό.

Εικόνα 2. Οι ασπροπάρηδες ποτέ δεν αποτελούν είδος-στόχο της χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων, όπως είναι η αλεπού, το ενδεχόμενο όμως να πεθάνουν λόγω κατανάλωσης κάποιου δηλητηριασμένου ζώου είναι πάντα υπαρκτό.

 Στο τέλος οι μαθητές του σχολείου μεταμορφώθηκαν σε ασπροπάρηδες και προσπάθησαν να τραφούν αποφεύγοντας τα δηλητηριασμένα δολώματα που είχαν μπει στην επικράτεια τους και που δεν είχαν καταφέρει να απομακρύνουν τα παιδιά που είχαν αναλάβει τον ρόλο της ομάδας ανίχνευσης δηλητηριασμένων δολωμάτων.

 Εικόνα 3. Οι ασπροπάρηδες περήφανοι μιας και κατάφεραν να βρουν τροφή χωρίς δηλητήριο

Εικόνα 3. Οι ασπροπάρηδες περήφανοι μιας και κατάφεραν να βρουν τροφή χωρίς δηλητήριο

 

 

 

 

1η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΓΥΑΡΟ 22-23/3/2014

Το πρόγραμμα Κυκλάδες Life συμπλήρωσε έξι μήνες ζωή στο Αιγαίο και έχει πλέον αρχίσει να τρέχει για τα καλά. Στα πλαίσια των πρώτων ερευνών που πραγματοποιούνται στηΓυάρο είναι και η μελέτη των χερσαίων οικοσυστημάτων. Ουσιαστικά πρόκειται για μια συστηματική έρευνα και καταγραφή των οργανισμών – φυτών, ζώων καθώς και πτηνών που κατοικούν σε μια περιοχή.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση το πεδίο μας είναι μια άνυδρη βραχονησίδα των Κυκλάδων πάνω στην οποία η φύση μάχεται για την επιβίωση και πραγματικά μας εκπλήσσει με τον πλούτο των χρωματικών παραλλαγών και την ποικιλία των ειδών που φιλοξενούνται σε ένα τέτοιο νησί.

Για το σκοπό αυτό μια ομάδα εξειδικευμένων ερευνητών του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Κρήτης συνοδευόμενη από την ομάδα πεδίου του ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIFE, το μεσημέρι του Σαββάτου αποβιβαζόταν στις ακτές της Γυάρου. Το νησί είχε πλέον ανοιξιάτικη εμφάνιση, ο ήλιος έλαμπε και τα νερά γαλαζοπράσινα σε προκαλούσαν για μια βουτιά.

 

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Επιβίβαση ερευνητικής ομάδας – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

 

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Εν πλω για Γυάρο – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Σε λίγα λεπτά εξοπλισμός και ερευνητές βρίσκονταν στον μικρό προβλήτα μπροστά από το επιβλητικό κτίριο των φυλακών. Μπουκαλάκια, λαβίδες, οινόπνευμα, σημειωματάρια, GPS, φωτογραφικές μηχανές, όλα αραδιασμένα στα πόδια μας. Οι ερευνητές οργανώνονται και έπειτα από μια σύντομη ενημέρωση ξεχύνονται στο άγνωστο πεδίο της Γυάρου. Ο καθένας είναι εξειδικευμένος σε διαφορετικά είδη και όλοι μαζί θα προσπαθήσουν να συνθέσουν το παζλ του νησιού και να αποτυπώσουν αυτό που ονομάζουμε χερσαία οικοσυστήματα.

Ο ήλιος διαγράφει την ανοιξιάτικη πορεία του στον ουρανό, οι ώρες παιρνούν γρήγορα, οι ερευνητές προχωρούν αργά με τα μάτια στραμμένα στο έδαφος, ψάχνουν κάτω από τις πέτρες, μέσα στους θάμνους, τοποθετούν παγίδες για έντομα και κυνηγούν με ενθουσιασμό σαύρες ή συλλέγουν σαλιγκάρια. Είναι λες και βρίσκεσαι με την παρέα του Τομ Σόγιερ, αλλά στην ουσία όλο αυτό είναι το παιχνίδι των ερευνητών του πεδίου, εκείνων των επιστημόνων που το εργαστήριό τους βρίσκεται κάτω από τα δέντρα και τους θάμνους.

 

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Προετοιμασία εξοπλισμού πεδίου – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Στα χέρια της ερευνήτριας Β. Σπανέλη – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Ο Δρ. Πέτρος Λυμπεράκης επί το έργω – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Φωτογραφική τεκμηρίωση της χλωρίδας του νησιού – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Ο Δρ. Μ.Μυλωνάς ανάμεσα σε συστάδες αστοιβών συλλέγει δείγματα χερσαίων μαλάκιων – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Δύει πίσω από τα βουνά της Γυάρου, μέσα από τους θάμνους εμφανίζονται οι τελευταίοι ερευνητές, στις τσέπες τους κουβαλούν δείγματα και σημειώσεις, ανταλλάσουν απόψεις και παρουσιάζουν τις ανακαλύψεις τους. Αυτό είναι μόνο η αρχή, η συνέχεια θα δωθεί στο εργαστήριο όπου θα γίνει η επίσημη αναγνώριση των οργανισμών και η καταγραφή τους.

Η Γυάρος δε θέλει να μας αφήσει να φύγουμε, γλυκά χρώματα μιας απαλής δύσης στο Αιγαίο μας περιμένουν καθώς η πλώρη μας σχίζει τα ήσυχα νερά του Αιγαίου. Αύριο μας περιμενει άλλη μια μέρα ανακαλύψεων και εξερεύνησης.

Η πρώτη ερευνητική αποστολή για την καταγραφή των χερσαίων οικοσυστημάτων της Γυάρου, ολοκληρώθηκε την Κυριακή το απόγευμα. Προς μεγάλη χαρά όλων, η ομάδα των επιστημόνων είχε καταφέρει να εντοπίσει το φίδι της Γυάρου Hierophis viridiflavus*. Εν αναμονή της επόμενης αποστολής…

Στην αποστολή συμμετείχαν εκ μέρους του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης οι:
Δρ Μωυσής Μυλωνάς, Δρ Κατερίνα Βαρδινογιάννη, Δρ Αποστόλης Τριχάς, Αλεξανδράκης Γιώργος, Βάσια Σπανέλη, Δρ Νίκος Πουλακάκης, Δρ Πέτρος Λυμπεράκης, Δρ Σίλια Αντωνίου

 

WWF Ελλάς/ Ε. Σαμαρά

Ο Δρ. Π. Λυμπεράκης κρατώντας στα χέρια του το ενδημικό μαύρο φίδι της Γυάρου – WWF Ελλάς/ Ε. Σαμαρά

*Hierophis viridiflavus
(Lacépède, 1789)
Εξάπλωση στην Ελλάδα: Γυάρος. Υπολογίζεται πως έχει εισαχθεί αρκετούς αιώνες πριν.

Γενικές Πληροφορίες:
Μη δηλητηριώδες. Το υποείδος που απαντά στην Γυάρο είναι το Hierophis viridiflavus carbonarius (Bonaparte 1833). Ολικό μήκος των αυτοχθόνων πληθυσμών έως 150cm, τα δείγματα της Γυάρου όμως είναι μικρότερα (έως 90cm). Ημερόβιο, γρήγορο και νευρικό φίδι που κυνηγά κυρίως στο έδαφος αλλά σκαρφαλώνει συχνά σε βράχους και θάμνους. Τρέφεται με τρωκτικά, άλλα φίδια, σαύρες, αμφίβια, νεοσσούς και μεγάλα έντομα. Ζευγαρώνει την άνοιξη και τα θηλυκά γεννούν 4-10 αυγά. Τα νεαρά άτομα μπορούν να μπερδευτούν με νεαρές Δεντρογαλιές (Hierophis gemonensis). Αμύνεται σθεναρά αν πιαστεί δαγκώνοντας δυνατά. Ακίνδυνο φίδι.

Μέχρι πρόσφατα πολλοί ερευνητές αντιμετώπιζαν τον πληθυσμό της Γυάρου σαν ξεχωριστό, ενδημικό είδος (Coluber gyarosensis) ενώ παλιότερα ως υποείδος της Δεντρογαλιάς (Coluber gemonensis gyarosensis). Πρόσφατες μελέτες των ελάχιστων δειγμάτων όμως έδειξαν πως πρόκειται για εισαχθέν Hierophis viridiflavus. Φαίνεται πως ο πληθυσμός της Γυάρου βρίσκεται σε κίνδυνο καθώς υπολογίζεται πως είναι πολύ μικρός σε αριθμό.

Πηγή: http://www.herpetofauna.gr/index.php?module=cats&page=read&id=159&sid=142

 

Διαβάζοντας την εντομοπανίδα του Δάσους

Λίγο πριν μπει ο χειμώνας πραγματοποιήσαμε δύο ξεχωριστές δράσεις στο πλαίσιο των ερευνών μας για την εντομοπανίδα που φιλοξενεί το Δάσος της Δαδιάς.

Είχε φτάσει η ώρα λοιπόν να ανοίξουμε τα μπουκάλια συλλογής από τις παγίδες τύπου Malaise που είχαμε στήσει στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς και να μελετήσουμε το περιεχόμενο τους. Το δεύτερο βήμα της δράσης που είχαμε ξεκινήσει, με τον ζωολόγο-εντομολόγο Michael de Courcy Williams και τον Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου τον περασμένο Μάιο, για να αξιολογήσουμε την ποιότητα και τη δομή των δασικών οικοσυστημάτων της περιοχής. Στήσαμε λοιπόν μεγενθυντικούς φακούς, μικροσκόπια και λεκάνες διαλογής και απόπλυσης, συμβουλευτήκαμε τις κλείδες αναγνώρισης και βουτήξαμε στο περιεχόμενο των μπουκαλιών στην προσπάθεια μας να ξεχωρίσουμε άτομα της οικογένειας Syrphidae.

Εικόνα 1. Ο πρώτος διαχωρισμός ατόμων της οικογένειας Syrphidae από τον υπόλοιπο όγκο του βιολογικού υλικού έχει ξεκινήσει

Εικόνα 1. Ο πρώτος διαχωρισμός ατόμων της οικογένειας Syrphidae από τον υπόλοιπο όγκο του βιολογικού υλικού έχει ξεκινήσει

Εικόνα 2. Η χρήση του μεγεθυντικού φακού ήταν απαραίτητη

Εικόνα 2. Η χρήση του μεγεθυντικού φακού ήταν απαραίτητη

Η δουλειά δεν ήταν εύκολη μιας και ο όγκος του συλλεχθέντος βιολογικού υλικού ήταν μεγάλος, ενώ τα διακριτά χαρακτηριστικά των ειδών που ψάχναμε (κυρίως η ξεχωριστή φλέβωση των φτερών τους ) απαιτούσαν λεπτή χρήση του μικροσκοπίου, χωρίς το οποίο ο αμύητος ερευνητής θα ήταν πολύ δύσκολο να αναγνωρίσει τη διαφορά μεταξύ ατόμων της οικογένειας αυτής και της κοινής μας μέλισσας ή σφήκας. Τελικά καταφέραμε να αναγνωρίσουμε είδη όπως το Myathropa florea, του οποίου η λάρβα τρέφεται από τα βακτήρια που εντοπίζονται σε αποσυντιθέμενο οργανικό υλικό και το Episyrphus balteatus, το οποία αν και ακίνδυνο μιμείται πετυχημένα τις σφήκες. Σε λίγο καιρό θα καταλήξουμε στην πλήρη καταγραφή των ειδών της οικογένειας που συλλέγουμε και θα προχωρήσουμε στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων μας, κάτι που ευελπιστούμε να μας αποκαλύψει σημαντικές πληροφορίες για την κατάσταση των δασών της περιοχής.

Εικόνα 3. Ένα είδος της οικογένειας Syrphidae, το Myathropa florea

Εικόνα 3. Ένα είδος της οικογένειας Syrphidae, το Myathropa florea

Εικόνα 4. Ένα ακόμα είδος της οικογένειας Syrphidae, το Episyrphus balteatus

Είχαμε όμως και μια ακόμα ερευνητική ευκαιρία: να ανακαλύψουμε τα λεπιδόπτερα που δραστηριοποιούνται στη νύχτα του Δάσους της Δαδιάς. Τα λεπιδόπτερα της νύχτας, ή αλλιώς οι νυχτοπεταλούδες ελκύονται από το φως. Εμφανίζουν όμως προτίμηση στο υπεριώδες φάσμα της ακτινοβολίας. Για να καταφέρουμε επομένως να τα ελκύσουμε  βρήκαμε ένα αδιατάρακτο από άλλες πηγές φωτός σημείο του δάσους όπου και στήσαμε μια λάμπα υπεριώδους φωτός, πάνω σ’ ένα λευκό σεντόνι, που θα μας βοηθούσε να περιεργαστούμε καλύτερα τους νυχτερινούς μας επισκέπτες.

Εικόνα 5. Φως στο δάσος/ Μ. Τουσίδου

Εικόνα 5. Φως στο δάσος/ Μ. Τουσίδου

Εικόνα 6. Για άλλη μια φορά οι κλείδες αναγνώρισης ήταν ο βασικός μας οδηγός/  Μ. Τουσίδου

Εικόνα 6. Για άλλη μια φορά οι κλείδες αναγνώρισης ήταν ο βασικός μας οδηγός/ Μ. Τουσίδου

Οπλιστήκαμε λοιπόν με υπομονή και με καλή διάθεση, μιας και κάθε βόλτα στο δάσος τη νύχτα δίνει ευκαιρίες στη φαντασία να παίξει παιχνίδια, και βάζοντας στη μέση της παρέας μας τη μοναδική πηγή φωτός περιμέναμε την έλευση των νυχτοπεταλούδων. Η στιγμή του έτους έκανε την προσπάθεια μας δυσκολότερη, μιας και η θερμοκρασία είχε αρχίσει να πέφτει αρκετά, κάτι που μείωνε τις πιθανότητες μας να δούμε όλες όσες ζούνε στο Δάσος της Δαδιάς. Οι νυχτερινοί επισκέπτες όμως τελικά ήρθαν. Πεταλούδες που συνήθως τις προσπερνάμε ως «αδιάφορες» και «μουντές» τώρα κάτω από το φως αποκάλυπταν την ιδιαίτερη ομορφιά τους, με τα πιο γήινα μοτίβα τους και τις μεταξωτές πινελιές τους. Ήταν μια μοναδική εμπειρία που σίγουρα θα επαναλάβουμε!

Εικόνα 7. Ο πιο ξεχωριστός μας επισκέπτης, του είδους Pericomena caecigena. Η κοινή του ονομασία στα αγγλικά είναι Autumn Empero moth και το άνοιγμα φτερών του φτάνει τα 9 εκατοστά/ M. Pita

Εικόνα 7. Ο πιο ξεχωριστός μας επισκέπτης, του είδους Pericomena caecigena. Η κοινή του ονομασία στα αγγλικά είναι Autumn Empero moth και το άνοιγμα φτερών του φτάνει τα 9 εκατοστά/ M. Pita

Μια οικολογική ιστορία με καλό τέλος και ακόμα καλύτερη νέα αρχή!

Η προστασία των μικρών νησιωτικών υγρότοπων φάνταζε πριν από 8 χρόνια ως ένα βήμα στο κενό. Γιατί άλλωστε να ασχοληθεί μια περιβαλλοντική οργάνωση με «μικρούς βάλτους που βρωμάνε κι είναι γεμάτοι από κουνούπια»; Κι όμως… από το 2004 βαλθήκαμε να αποδείξουμε σε όλους αυτό που επί χρόνια βλέπαμε καθημερινά στη δουλειά μας μέσα στη φύση: αυτοί οι μικροί αλμυροί, υφάλμυροι ή και γλυκοί βάλτοι, οι λιμνούλες, οι εκβολές μικρών ποταμών και ρεμάτων είναι οικολογικά διαμάντια και πρέπει να τα προστατεύσουμε.

Καλαμοκάνας σε υγρότοπο της Λήμνου – WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Κάπως έτσι, ο «μετρητής υγροτόπων» πήρε φωτιά μόλις η ομάδα μας βγήκε στο πεδίο. Σε ένα χρόνο είχε ήδη φτάσει στο νούμερο 183! Η μεγάλη ανακάλυψη ήρθε λίγο καιρό αργότερα με την χρήση δορυφορικών εικόνων υψηλής ευκρίνειας: αυτοί οι μικροί υγροί θησαυροί που είχαν έκταση μεγαλύτερη από ένα στρέμμα ήταν τελικά 816 σε 76 νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου και όχι 110 συνολικά, όπως είχε αρχικά εκτιμήσει το Εθνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων.

Δεν μείναμε όμως στην καταγραφή… Είπαμε άλλωστε πως ο τελικός στόχος ήταν η ουσιαστική τους προστασία κι αυτή απαιτούσε μάχες… Κονταροχτυπηθήκαμε με καταπατητές, κατοίκους, παραθεριστές ή ακόμα και δημάρχους που γέμιζαν τους υγρότοπους με σκουπίδια και μπάζα. Υψώσαμε τη φωνή της νομιμότητας και της επιστημονικής αλήθειας σε αμέτρητες δημόσιες συνελεύσεις. Δεχθήκαμε απειλές, δημόσια και προσωπικά. Καταλήξαμε κάποιες φορές σε δικαστήρια και αστυνομικά τμήματα.

Οι εθελοντές ήταν πάντα στο πλευρό μας. Μάλια, καλοκαίρι 2011 – WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Κερδίσαμε πολλές από τις σημειακές αυτές μάχες. Ο υγρότοπος Μορώνη στην Κρήτη λευτερώθηκε από 12.000 κ.μ. μπάζων και ξεκίνησε από τον Δήμο Σούδας σοβαρό πρόγραμμα αποκατάστασης. Στη Χρυσή Ακτή Πάρου ανακλήθηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες οι οικοδομικές άδειες που είχαν εκδοθεί και καταγγέλθηκαν από την ομάδα μας. Η Αλυκή Καλλονής Λέσβου χαρακτηρίστηκε Καταφύγιο Άγριας Ζωής το 2009 κατόπιν τεκμηρίωσης και πίεσης. Άλλοι 53 μικροί υγρότοποι χαρακτηρίστηκαν ως «Περιοχές Ειδικής Προστασίας» στα τοπικά σχέδια χωρικής οργάνωσης.

Παράλληλα με τα χαρακώματα των υγρότοπων, μαχόμασταν και στα χαρακώματα της πολιτικής. Η ομάδα της Αθήνας είχε ήδη θέσει τον πρώτο στόχο: την κατοχύρωση θεσμικού πλαισίου που θα λειτουργούσε ως ομπρέλα, ώστε στη συνέχεια να διαμορφωθούν ειδικά μέτρα αυστηρής προστασίας. Πρώτο ορόσημο: ο νόμος για την προστασία της βιοποικιλότητας! Ένας νόμος που έχει τη δική του (περιπετειώδη) ιστορία αλλά που εν τέλει ψηφίστηκε τον Μάρτιο του 2011. Το άρθρο 20 του νόμου 3937/2011 «για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και άλλες διατάξεις» άνοιξε τον δρόμο για την προετοιμασία ενός προεδρικού διατάγματος για την προστασία των μικρών υγροτόπων με έκταση μικρότερη ή ίση με 80 στρέμματα. Αμέσως μετά την ψήφιση του σημαντικού αυτού νόμου, όλοι στο WWF Ελλάς πήραμε φωτιά! Το προεδρικό διάταγμα έπρεπε να βγει πριν ξεχαστεί!

Βρεθήκαμε και στον Αλμυρό Ηρακλείου – WWF Ελλάς/A. Bonetti

Δεν είχαμε όμως σκοπό να το αφήσουμε στην τύχη του! Δεκάδες επιστολές, συναντήσεις και τηλεφωνήματα… 6 μήνες αναμονή και πίεση για να αποσταλεί το σχέδιο του προεδρικού διατάγματος στο Συμβούλιο της Επικρατείας από τον τότε υπουργό ΠΕΚΑ… Προκήρυξη εκλογών και νέα αρχή πιέσεων προς τον υπηρεσιακό υπουργό αυτή τη φορά. Και τελικά…

Στις 31 Μαΐου του 2012, το π.δ. «Έγκριση καταλόγου μικρών νησιωτικών υγροτόπων και καθορισμός όρων και περιορισμών για την προστασία και ανάδειξη των μικρών παράκτιων υγροτόπων που περιλαμβάνονται σε αυτόν» υπογράφηκε από τον υπηρεσιακό Υπουργό ΠΕΚΑ και πήρε πορεία προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Λίγες μέρες πριν τις εκλογές της 17η Ιουνίου, το διάταγμα πήρε την τελική υπογραφή του και έφθασε στο Εθνικό Τυπογραφείο!

Αυτό το προεδρικό διάταγμα είναι για εμάς, αλλά και όλους τους εθελοντές που στάθηκαν στο πλευρό μας από κάθε πιθανό μετερίζι, μια δικαίωση εννέα χρόνων άοκνης δουλειάς. Μετά από 9 χρόνια, πολλά ξενύχτια, δεκάδες συναντήσεις, χιλιάδες χιλιόμετρα στα ελληνικά νησιά, πιέσεις και απειλές, πετύχαμε μια πρώτη μεγάλη νίκη. Η πρώτη πολύ σημαντική φάση της δουλειάς μας ολοκληρώθηκε: η θεσμική προστασία 380 νησιωτικών υγροτόπων, έκτασης μέχρι 80 στρέμματα σε 59 νησιά. Τώρα όμως ξεκινάει η επόμενη: η εφαρμογή!

Δείτε το σχετικό infographic με την πορεία του προγράμματος των νησιωτικών υγρότοπων

Μη χάσετε την ευκαιρία να ανακαλύψετε στο Οικοσκόπιο, τον μοναδικό διαδικτυακό χάρτη περιβαλλοντικής πληροφορίας στην Ελλάδα, όλους τους νησιωτικούς υγρότοπους.

Δύσκολοι καιροί για ασπροπάρηδες…

Όταν έρχονται οι ασπροπάρηδες από την Αφρική, κάποιες φορές διαπιστώνουν ότι οι περσινές τους φωλιές έχουν καταληφθεί από άλλα είδη αρπακτικών πουλιών.

Ο επιθετικός πετρίτης προτιμά τα υψηλά κλαδιά κάποιων δέντρων από όπου εφορμά στα άλλα αρπακτικά υποστηρίζοντας την επικράτειά του.
© Andrea. Bonneti / WWF Ελλάς

Αυτό συμβαίνει με είδη που ξεκινούν νωρίς την αναπαραγωγική τους δραστηριότητα, όπως για παράδειγμα ο μπούφος. Έχουμε καταγράψει αυτό το νυκτόβιο είδος να καταλαμβάνει τέσσερις φωλιές ασπροπάρη, σύμφωνα με τα στοιχεία παρακολούθησης των αρπακτικών πουλιών που συλλέγουμε όλα αυτά τα χρόνια.

Αλλά εκτός από τους μπούφους, υπάρχουν και άλλα, ιδιαίτερα επιθετικά είδη, όπως ο πετρίτης, τα οποία καταφέρνουν με τις συνεχείς ενοχλητικές πτήσεις τους να αποτρέψουν τους ασπροπάρηδες να φωλιάσουν. Οι πετρίτες είναι ιδιαίτερα «κτητικοί» και υπερασπίζουν ισχυρά τη φωλιά τους από την παρουσία άλλων αρπακτικών πουλιών σε ακτίνα 1,5 χιλιόμετρο. Αυτό έχει πολλές  φορές αποτέλεσμα να διώκονται οι ασπροπάρηδες από την επικράτειά τους.

Φέτος, στο Εθνικό Πάρκο δάσους Δαδιάς, ένα ζευγάρι ασπροπάρηδων εκτοπίστηκε από την περσινή του φωλιά από ένα ζευγάρι πετριτών που δεν τα άφησε ούτε σε άλλη τρύπα του ίδιου βράχου να φτιάξουν νέα φωλιά. Ευτυχώς, οι ασπροπάρηδες βρήκαν χώρο να φωλιάσουν με επιτυχία σε έναν άλλο γειτονικό βράχο.

Ο ανταγωνισμός αυτός είναι περισσότερο έντονος σε περιοχές με μεγάλη πυκνότητα αρπακτικών πουλιών τόσο σε αριθμό ειδών, όσο και σε πληθυσμό ανά είδος, όπως συμβαίνει στο Εθνικό πάρκο δάσους Δαδιάς.
Είναι κρίμα για ένα είδος με οριακό πληθυσμό στην Ελλάδα, να αντιμετωπίζει πέραν των περιορισμών που οφείλονται στις ανθρώπινες δραστηριότητες και εκείνους που οφείλονται σε φυσικά αίτια.

Ευτυχώς το ζευγάρι αυτό βρήκε εντός της επικράτειάς του διαθέσιμο βράχο και φώλιασε. Ας ευχηθούμε ότι όλα θα πάνε καλά και θα μεγαλώσει το μικρό του επιτυχώς.


Ο “Χήρος” ασπροπάρης

Πέρασαν δυο μήνες από τότε που έφθασαν στην περιοχή του Κομψάτου οι ασπροπάρηδες από την Αφρική. Σε αυτή την ξεχωριστή παρέα βρίσκεται και πάλι ο ιδιαίτερός μας φίλος, ο «χήρος» ασπροπάρης.

Ένα χρόνο πριν, το ώριμο αυτό πουλί είχε ξεκινήσει να φωλιάζει με το ταίρι του. Ωστόσο στην αρχή του καλοκαιριού κάποια «θανάσιμη» αιτία του στέρησε την παρέα και έτσι πέρασε όλο το περσινό καλοκαίρι μοναχό, πετώντας κοντά στα βράχια που ήταν η φωλιά τους.

Φωτογραφία: © Πέτρος Μπαμπάκας

Συχνά ανταλλάσαμε με το βοσκό της περιοχής την ίδια κουβέντα: «έμεινε μόνο του το καημένο». Φέτος τον Απρίλιο με την επιστροφή του στην ίδια περιοχή, περιμέναμε μήπως βρει άλλο ταίρι και φωλιάσει ξανά. Όμως εμφανίστηκε πάλι μόνο του, κουβαλώντας κλαδιά και μαλλί για να ετοιμάσει τη φωλιά.  Όταν τελικά την έφτιαξε, καθόταν εκεί αρκετές ώρες, αναμένοντας. Μέχρι και χθες που επισκεφτήκαμε για όγδοη φορά φέτος την περιοχή,  ο «χήρος» ασπροπάρης παραμένει χωρίς ταίρι.

Είναι λυπηρό, αλλά κάθε χρόνο διαπιστώνουμε ότι ο πληθυσμός των ασπροπάρηδων μειώνεται σε τέτοιο βαθμό που είναι δύσκολο πια να βρεθούν άλλα ώριμα άτομα για να αντικαταστήσουν τα ταίρια που χάνονται. Όσο οι αιτίες θνησιμότητάς τους παραμένουν χωρίς δραστική αντιμετώπιση, ο πληθυσμός τείνει να εξαφανιστεί σύντομα από την Ελλάδα. Και αυτές δεν είναι άλλες από την παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, την ηλεκτροπληξία με ηλεκτροφόρα σύρματα και την λαθροθηρία με τη μορφή του πυροβολισμού των πουλιών ή την κλοπή των αυγών από τις φωλιές τους.

Με το πρόγραμμα «η επιστροφή του ασπροπάρη» που χρηματοδοτείται από το LIFE10 1NAT/BG/000152 και συγχρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Λεβέντη, ελπίζουμε να ενεργοποιήσουμε τους αρμόδιους φορείς στο επείγον πλέον αυτό θέμα που αφορά τη δραστική μείωση του είδους στην Ελλάδα και να λάβουν άμεσα μέτρα.

Όλυμπος: το βουνό των Θεών και της Ζωής…

Εντυπωσιακή βλάστηση - WWF Ελλάς/A. Bonetti

Μου ζητήθηκε να γράψω ένα κείμενο για τη βιοποικιλότητα χωρίς επιστημονικά «περιτυλίγματα» και επιστημονικές φανφάρες, το οποίο να είναι μικρό και βγαλμένο από προσωπικά βιώματα. Τι το πιο εύκολο, σκέφτηκα, από το να γράψεις ένα κείμενο για την ποικιλία των ειδών και των ενδιαιτημάτων τους, όταν ζεις σε αυτήν τη χώρα. Δεν χρειάζεται να είσαι σχετικός επιστήμονας, ούτε να έχεις διαβάσει το μαγευτικό βιβλίο του Γιώργου Κατσαδωράκη, «Η Φυσική Κληρονομιά της Ελλάδας», για να μπορέσεις να περιγράψεις λίγο από τη Ζωή, που συναντάς συνεχώς μπροστά σου σε αυτήν τη χώρα.

Η βιοποικιλότητα για μένα έχει «όνομα» κι αυτό είναι Όλυμπος. Το βουνό των 12 θεών, έχει χαραχθεί στη μνήμη μου από την πρώτη μου επίσκεψη εκεί. Ήμουν σχεδόν 18, όντας πρώτη χρονιά φοιτητής, όταν το επισκέφτηκα και το περπάτησα από τις ανατολικές παρυφές του στις ακτές του Παντελεήμονος, μέχρι τα υψηλότερα σημεία του.

"Τα Μεγάλα Καζάνια" - WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Από τότε έχουν περάσει πολλά χρόνια και όποτε τυχαίνει να ξαναπερπατήσω λίγο πάνω στις ράχες του, ή να το δω στο διάβα μου, πάντα σκέφτομαι την σπανιότητά του. Μια σπανιότητα που δεν έγκειται μόνο στην βιολογική ποικιλία του, αλλά κυρίως στον περιορισμένο χώρο που είναι συγκεντρωμένη αυτή. Πραγματικά είναι λίγα τα μέρη στον κόσμο που μπορείς να δεις τόσες πολλές φυτικές διαπλάσεις, τόσα ενδιαιτήματα και τόσα είδη, σε τόσο περιορισμένη επιφάνεια. Αναρωτιέμαι πραγματικά, πόσα είναι αυτά τα μέρη στον κόσμο που σε ευθεία γραμμή 15 περίπου χιλιομέτρων από τη θάλασσα, μπορείς να συναντήσεις όλες σχεδόν τις φυτικές διαπλάσεις της Μεσογείου, της Κεντροευρωπαϊκής ηπείρου αλλά και στοιχεία από Ευρασιατικές περιοχές.

Θαυμασμός... - WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Σε ποιες αλήθεια περιοχές του κόσμου μπορείς να θαυμάζεις τη θαλάσσια βλάστηση και τα εκατοντάδες ψάρια, την αμμόφιλη βλάστηση, περπατώντας στις ακτές της Πιερίας με διχαλωτή σαγιονάρα και αν το αποφασίσεις, μέσα σε μερικές ώρες να κοιτάς από κοντά πάνω από 150 είδη της αλπικής ζώνης του βουνού με μπουφάν, σκούφο και γάντια;

Μια πεταλούδα των βουνών - WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Η βιοποικιλότητα δεν μπορεί να έχει σύνορα και γεωγραφικούς περιορισμούς. Όμως στη μικρή μας Ελλάδα βρίσκει σίγουρα ένα από τα ανώτερα όρια χωρικής συμπίεσης παγκοσμίως. Η περιοχή του Ολύμπου – με πάνω από 1800 είδη φυτών, περισσότερα από 200 είδη θηλαστικών και πουλιών και έναν τεράστιο αριθμό ασπόνδυλων ειδών αλλά κι ανθρώπινες παραδοσιακές δραστηριότητες τριγύρω – είναι για μένα η επιτομή αυτής της «συμπιεσμένης μορφής» βιοποικιλότητας.

Κείμενο: Νίκος Γεωργιάδης, Φωτογραφίες: Andrea Bonetti

Λίμνες ορυχείων: Όταν η φύση επουλώνει τις πληγές της…

Μια πανοραμική θέα... - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιαδης

Η φύση προσπαθεί πάντα να επουλώνει τις πληγές που της προκαλεί ο άνθρωπος. Κάποιες φορές τα καταφέρνει και ανακτά τη χαμένη της αίγλη κι άλλες πάλι μεταμορφώνεται, στην προσπάθειά της να σβήσει τις ανθρώπινες μουτζούρες από τον καμβά της. Αυτό συμβαίνει και στην περίπτωση των ανενεργών πλέον ορυχείων-λατομείων λευκόλιθου στη Βόρεια Εύβοια, όπου η υποτυπώδης ανθρώπινη αποκατάσταση και οι προσπάθειες της φύσης, έχουν δημιουργήσει ένα εξωπραγματικό τοπίο, στο οποίο κυριαρχούν τα ορυχεία με τις «14 τεχνητές λίμνες».

Με συνολική έκταση που αγγίζει τα 1.000 στρέμματα και βάθη που ξεπερνούν σε κάποιες από αυτές τα 100 μέτρα(!), οι λίμνες των ορυχείων της Βόρειας Εύβοιας είναι ένα μοναδικό σύνθετο ανθρωπογενές τοπίο. Οι λίμνες χωρίζονται γεωγραφικά σε δύο συμπλέγματα. Το πρώτο βρίσκεται προς την ανατολική ακτή που αντικρίζει το Αιγαίο ανάμεσα στα χωριά Προκόπι και Μαντούδι, ενώ το δεύτερο βρίσκεται στις βορειανατολικές παρυφές του Όρους Κανδήλι ανάμεσα στα χωριά Δαφνώνα, Τρούπι, Κάκαβο, Σπαθάρι και Καλύβια.

Ανθρώπινη παρέμβαση & Φύση - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Οι λίμνες μπορούν να διακριθούν σε δύο γενικές κατηγορίες, οι οποίες διαφέρουν τόσο όσον αφορά στα υδρολογικά χαρακτηριστικά τους, όσο και ως προς τη βλάστηση και την πανίδα που αναπτύσσεται σε αυτές. Η πρώτη κατηγορία αφορά στις βαθιές λίμνες που δημιουργήθηκαν από εκσκαφές για την εξαγωγή του λευκόλιθου και η δεύτερη αφορά στα έλη, τα οποία δημιουργήθηκαν στους χώρους απόθεσης των υπολειμμάτων μετά την επεξεργασία του υλικού.

Η ζωή οργιάζει... - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Αγριοκάλαμα και βούρλα, πικροδάφνες, πεύκα, πλατάνια και αρμυρίκια απαρτίζουν το εντυπωσιακό μωσαϊκό της βλάστησης που συναντά κανείς στην περιοχή. Ένα μωσαϊκό που συμπληρώνεται με τα πολλά είδη αμφιβίων, ψαριών και πτηνών που έχουν βρει το ενδιαίτημά τους εκεί, ενώ δεκάδες είναι και τα άλλα είδη της περιοχής που κάνουν χρήση των συγκεκριμένων λιμνών και ελών είτε για τροφή, είτε για ξεκούραση.

Τόσο οι τεχνητές λίμνες Κακάβου όσο και αυτές του Μαντουδίου (Παρασκευορέματος) έχουν χαρτογραφηθεί και απογραφεί πλήρως από το WWF Ελλάς, στο πλαίσιο του προγράμματος για την προστασία των νησιωτικών υγρότοπων της Ελλάδας.

Ποταμός Βούδωρος: Η αιώνια μάχη της φύσης με την «ανάπτυξη»…

Άποψη της κοίτης προς την εκβολή

Πόσοι άραγε από τους αναγνώστες της συγκεκριμένης ανάρτησης θα γνωρίζουν τον ποταμό Βούδωρο στην Εύβοια; Κι όμως, ο Βούδωρος, τέκνο των ορμητικών νερών των ποταμών Νηλέα και Κηρέα, στη Βόρεια Εύβοια, διατρέχει τον εύφορο κάμπο της Κρύας Βρύσης, προσφέροντας εδώ κι αιώνες τα αγαθά και τις «υπηρεσίες» του στους κατοίκους της περιοχής αλλά και τους επισκέπτες της.

Με μήκος περίπου 3,5 χιλιόμετρα και πλάτος, που σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνάει τα 150 μέτρα, ο Βούδωρος αποτελεί τον δημιουργό και τον «ποτιστή» του κάμπου της Κρύας Βρύσης, αλλά και τον ακούραστο εργάτη που σχημάτισε και συντηρεί την πανέμορφη παραλία της.

Οι ίδιοι όμως άνθρωποι που απολαμβάνουν τα οφέλη και την ομορφιά του, έχουν αρχίσει και πλεονεκτούν εις βάρος του, συρρικνώνοντας τον με τις αλόγιστες υπεραντλήσεις, τις εκχερσώσεις για περισσότερη καλλιεργήσιμη γη, τις αμμοληψίες, τη ρύπανσή του με υγρά και στερεά απορρίμματα.

Στοές με πλατάνια...

Τα υγρά λιβάδια του, οι συστάδες καλαμιών και πικροδαφνών παλεύουν διαρκώς σε έναν άνισο αγώνα με την «ανάπτυξη» και δυστυχώς δεν είναι λίγες οι φορές που χάνουν και μαζί τους χάνουν την τροφή τους και τη φωλιά τους δεκάδες είδη πουλιών και ζώων, που ζουν στον υγρότοπο. Ωστόσο, ο ποταμός αντιστέκεται ακόμα σθεναρά. Ως πότε άραγε;

Πρέπει επιτέλους να δούμε κάποια στιγμή με άλλο μάτι όλους τους φυσικούς μας πόρους και μαζί, όλους εκείνους τους μεγάλους και μικρούς υγρότοπους που μας προσφέρουν τόσα πολλά, χωρίς να ζητούν τίποτα.