Η καρδιά του Ασπροπάρη χτύπησε για μια μέρα στις Σάπες

Παρασκευή 5 Ιουνίου – Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος: Το Διαπολιτιστικό Δημοτικό Σχολείο Σαπών εξοπλίζεται με τα απαραίτητα και εξορμά για ακόμα μια φορά στους δρόμους της πόλης για να φωνάξει υπέρ του Ασπροπάρη.

Μάσκες στα πρόσωπα, πλακάτ ψηλά στον ουρανό, ενημερωτικά φυλλάδια στα χέρια, 60 μαθητές πορεία με το πανό «Σεβασμός στα ζώα και τη φύση» στην κορυφή και φωνές στη διαπασών.

Ημέρα λαϊκής αγοράς και οι δρόμοι της πόλης είναι γεμάτοι με κόσμο. Ανάμεσα στους πάγκους με τα λαχανικά και τα φρούτα ελίσσονται οι πρεσβευτές του μοναδικού αυτού απειλούμενου είδους για να αφυπνίσουν τους συμπολίτες τους για ένα από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει: τα δηλητηριασμένα δολώματα!

Η πορεία τερματίζει στην πλατεία του Δημαρχείου, όπου τα συνθήματα των μαθητών δίνουν τη θέση τους στη σιωπηλή διαμαρτυρία. Το σύνθημα της ημέρας «οι φόλες σπέρνουν θάνατο γι’ αυτό δεν είναι λύση, σεβασμός στα ζώα και στη φύση» έγινε τραγούδι στα χείλη όλων μας!

Εικόνα 1. Στους δρόμους των Σαπών

Εικόνα 1. Στους δρόμους των Σαπών

Εικόνα 2. Το πανό στην κορυφή

Εικόνα 2. Το πανό στην κορυφή

Εικόνα 3. Στη λαϊκή αγορά της πόλης

Εικόνα 3. Στη λαϊκή αγορά της πόλης

Εικόνα 4. Πλακάτ υπέρ των ζώων (άγριων, αδέσποτων, συντροφιάς) & ενάντια στις φόλες

Εικόνα 4. Πλακάτ υπέρ των ζώων (άγριων, αδέσποτων, συντροφιάς) & ενάντια στις φόλες

Εικόνα 5. Οι μαθητές του Διαπολιτιστικού Δημοτικού Σχολείου Σαπών πρωτοπορούν στη μάχη ενάντια στις φόλες

Εικόνα 5. Οι μαθητές του Διαπολιτιστικού Δημοτικού Σχολείου Σαπών πρωτοπορούν στη μάχη ενάντια στις φόλες

Εικόνα 6. Έξω από το Δημαρχείο των Σαπών

Εικόνα 6. Έξω από το Δημαρχείο των Σαπών

Εικόνα 6. Το μήνυμα διαδίδεται σιωπηρά

Εικόνα 7. Το μήνυμα διαδίδεται σιωπηρά

Εικόνα 8. Σάπες: η πόλη όπου διαδηλώνουν Ασπροπάρηδες

Εικόνα 8. Σάπες: η πόλη όπου διαδηλώνουν Ασπροπάρηδες

Η δράση αυτή αποτελεί μέρος του προγράμματος LIFE10 NAT/BG/000152, με τίτλο “Επείγοντα μέτρα για την εξασφάλιση της επιβίωσης του Ασπροπάρη (Neophron percnopterus) στη Βουλγαρία και την Ελλάδα το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία των: Ορνιθολογική Εταιρεία της Βουλγαρίας (Bulgarian Societyfor the Protection of Birds–BSPB), Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, WWF Ελλάς και Ορνιθολογική Εταιρεία της Μεγάλης Βρετανίας (Royal Society for the Protection of Birds–RSPB). Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη.

Οι ασπροπάρηδες του Κομψάτου κι εγώ (Ιστορίες εθελοντών – Πιέρ)

Η παρακολούθηση της φωλιάς των ασπροπάρηδων στον Κομψάτο είναι μια δουλειά που απαιτεί υπομονή. Το σημείο από όπου γίνεται η παρακολούθηση είναι αρκετά μακριά από τον βράχο της φωλιάς, γι’ αυτό δεν είναι πάντα σίγουρο ότι θα δεις πολλά πράγματα ενώ πολλές φορές γίνεσαι θεατής πραγμάτων που δεν περιμένεις.

Η φωλιά του ασπροπάρη στον Κομψάτο είναι βαθειά μέσα στην οροσειρά της Ροδόπης με την ανθρώπινη παρουσία να είναι μηδαμινή

Η φωλιά του ασπροπάρη στον Κομψάτο είναι βαθιά μέσα στην οροσειρά της Ροδόπης με την ανθρώπινη παρουσία να είναι μηδαμινή

Μία από τις πρώτες φορές που βρισκόμουν εκεί δεν ήμασταν βέβαιοι για την ακριβή θέση της φωλιάς και για το εάν η φωλιά χρησιμοποιούνταν ή όχι. Μοιραζόμουν την παρατήρηση με τη Τζασμίν καθώς είχαμε ένα μόνο τηλεσκόπιο κι έτσι ο παρατηρητής άλλαζε κατά τακτά χρονικά διαστήματα. Ενώ εκείνη σκάναρε με το τηλεσκόπιο την περιοχή εγώ διάβαζα ένα βιβλίο καθισμένος στη σκιά ενός δέντρου. Ξαφνικά, ένα μικρός θόρυβος κάπου κοντά με έκανε να ανακαθήσω. Γυρνώντας το κεφάλι μου το βλέμμα μου έπεσε στο κεφάλι και τη γλώσσα ενός φιδιού ούτε 20 εκατοστά από το πρόσωπο μου…Γρήγορα σηκώθηκα, χωρίς να είμαι σίγουρος για το τι ήταν αυτό που είδα ακριβώς… Μετά όμως από μια πιο προσεκτική ματιά κατάλαβα πως δεν ήταν οχιά αλλά ένα φίδι που αργότερα, με τη βοήθεια ενός οδηγού, ταυτοποίησα ως λαφίτη του Ασκληπιού, τον σύντροφο δηλαδή του Ασκληπιού, του Έλληνα θεού της ιατρικής.

Μια άλλη φορά, ήταν μέσα Αυγούστου, ήμουν στον Κομψάτο με μια καινούργια εθελόντρια, τη Ζίτα, με την οποία μοιραζόμασταν και πάλι την παρακολούθηση. Εκείνη την περίοδο η ομάδα του WWF είχε καταλήξει, βασιζόμενη στις παρατηρήσεις μας, στο συμπέρασμα πως οι δύο νεοσσοί δεν ταΐζονταν όπως έπρεπε από τους γονείς. Έτσι εμείς έπρεπε να δούμε πως ακριβώς φρόντιζαν οι γονείς τα μικρά τους. Εκείνη την ημέρα είχαμε παρατηρήσει τους γονείς να πετάνε για αρκετή ώρα, χωρίς όμως να ασχολούνται με αυτό που θα έπρεπε… Συμπεριφέρονταν σαν “έφηβοι”, πετούσαν μαζί κάνοντας κάτι που έμοιαζε με επιδείξεις “ζευγαρώματος”. Σίγουρα, οι δύο Neophron που πετούσαν γύρω από τον βράχο τους ήταν ένα όμορφο θέαμα, δεν ήταν όμως και μια υπεύθυνη συμπεριφορά, καθώς παραμελούσαν τις υποχρεώσεις τους ως γονείς!

Παρατηρώντας τη φωλιά του ασπροπάρη γίνεσαι ένα με τη φύση γύρω σου

Παρατηρώντας τη φωλιά του ασπροπάρη γίνεσαι ένα με τη φύση γύρω σου

Κάποιες φορές βέβαια δεν υπάρχει τίποτα για να παρατηρήσει κανείς, όπως η τελευταία φορά που βρέθηκα εκεί. Ο Χαβιέρ έκανε τις δύο πρώτες βάρδιες και όταν επέστρεψε ήταν πολύ χαρούμενος γιατί είχε δει τα δύο μικρά να πραγματοποιούν ολοκληρωμένες πτήσεις, σημάδι πως θα έφευγαν για την Αφρική από στιγμή σε στιγμή. Και πράγματι αυτό έκαναν αφήνοντας εμένα να πραγματοποιήσω δύο βάρδιες των 5 ωρών παρατηρώντας μια άδεια φωλιά, μέσα στους αέρηδες του Σεπτέμβρη, μήνυμα πως ο χειμώνας ήταν πια προ των πυλών!

Αιολικά Πάρκα στη Θράκη: το στοίχημα της βιώσιμης ανάπτυξης

Εδώ και κοντά δέκα χρόνια στη Δαδιά ασχολούμαστε εντατικά με το ζήτημα της ανάπτυξης αιολικών πάρκων εντός περιοχών ιδιαίτερης σημασίας για τη διαβίωση των σπάνιων αρπακτικών πουλιών της Θράκης.

Δυστυχώς, ενώ η εκμετάλλευση της αιολικής ενέργειας αποτελεί βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής εγκυμονεί ταυτόχρονα σοβαρους κινδύνους για τη βιοποικιλότητα και ιδιαίτερα την ορνιθοπανίδα, ειδικά όταν τα αιολικά πάρκα χωροθετούνται σε περιοχές κρίσιμες για την τροφοληψία ή/και την αναπαραγωγή σπάνιων ειδών αρπακτικών πουλιών.

Το αιολικό πάρκο στη θέση Σωρός μετά την πρόσφατη χιονόπτωση

Το αιολικό πάρκο στη θέση Σωρός μετά την πρόσφατη χιονόπτωση

Η Θράκη είναι ακριβώς μια τέτοια περιοχή καθώς φιλοξενεί τα περισσότερα από τα είδη αρπακτικών πουλιών της Ευρώπης και είναι διεθνώς αναγνωρισμένη ως μια από τις σημαντικότερες περιοχές της ηπείρου για την προστασία και διατήρηση των πληθυσμών τους.

Με στόχο την προώθηση πρακτικών που θα μπορούσαν να δώσουν λύση στο πρόβλημα αυτό η οργάνωση συνέταξε το 2008 πρόταση για την ορθή χωροθέτηση αιολικών πάρκων στη Θράκη, βασιζόμενη στα στοιχεία που είχε έως τότε συλλέξει μέσα από τις πολύχρονες μελέτες της πάνω στην οικολογία των αρπακτικών πουλιών της Θράκης. Μέσα από αυτήν καθορίσαμε στην περιοχή Ζώνες Αποκλεισμού, εντός των οποίων δε θα έπρεπε να εγκατασταθούν άλλα αιολικά πάρκα και Ζώνες Αυξημένης Προστασίας, εντός των οποίων θα μπορούσαν να εγκατασταθούν επιπλέον αιολικά αλλά υπό προϋποθέσεις.

Καθώς τα τελευταία πέντε χρόνια η οργάνωση συνέλεξε επιπλέον δεδομένα για τις επιπτώσεις των αιολικών πάρκων στην ορνιθοπανίδα της περιοχής, όπως και περαιτέρω δεδομένα για την οικολογία των αρπακτικών πουλιών της Θράκης προχωρήσαμε στην αναθεώρηση της πρότασης του 2008. Η καινούργια πρόταση προτείνει ουσιαστικά την επέκταση της Ζώνης Αποκλεισμού αναγνωρίζοντας πως σε κάθε άλλη περίπτωση οι πληθυσμοί της ορνιθοπανίδας της Θράκης είναι πολύ δύσκολο να συνεχίσουν να αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του μοναδικού φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής.

WWF Ελλάς / J. Barreira

WWF Ελλάς / J. Barreira

Η προσπάθεια αυτή βέβαια δεν τελείωσε με τη δημοσίευση της νέας πρότασης. Ακολούθησαν πολλές συναντήσεις με τις αρμόδιες αρχές, τόσο τοπικά όσο και κεντρικά, ενώ συνεχίσαμε να παρακολουθούμε από κοντά τις διαδικασίες αδειοδότησης νέων αιολικών πάρκων στην περιοχή.

Τρεις περιπτώσεις που μας έχουν απασχολήσει πολύ τον τελευταίο καιρό είναι τα αιολικά πάρκα στις θέσεις «Κορφοβούνι», «Γραμματικάκι» και «Αχλάδα». Θέσεις που εντοπίζονται  εντός περιοχών ιδιαίτερης αξίας για τους πληθυσμούς του μαυρόγυπα, του όρνιου, του ασπροπάρη αλλά και του χρυσαετού. Παρά τις πολυάριθμες παρεμβάσεις μας δυστυχώς και τα τρία αυτά πάρκα πήραν τελικά έγκριση από την αρμόδια αρχή, γεγονός που αποδεικνύει πόσο δύσκολη είναι η προσπάθεια μας για την προώθηση πρακτικών που θα θέσουν τη βάση για μια βιώσιμη ανάπτυξη αιολικών πάρκων στην περιοχή. Η αρνητική έκβαση των υποθέσεων αυτών βέβαια δε μας σταμάτησε. Κάναμε τα πρώτα βήματα στην προσπάθεια μας να αναιρεθεί η απόφαση έγκρισης του αιολικού πάρκου στη θέση «Κορφοβούνι» και οργανώνουμε τις επόμενες κινήσεις μας για τα αιολικά πάρκα στις θέσεις «Γραμματικάκι» και «Αχλάδα». Ταυτόχρονα συνεχίζουμε να πιέζουμε για τη ριζική αναθεώρηση των μέχρι τώρα πρακτικών χωροθέτησης των αιολικών πάρκων στη Θράκη.

Μετρώντας τα αρπακτικά πουλιά, μετράμε τις εποχές

Είμαστε ο Κάρλος και η Λιζ, ορνιθολόγοι από την Ισπανία και τη Γαλλία αντίστοιχα. Βρισκόμαστε για ακόμη μια φορά στο δάσος της Δαδιάς , γεμάτοι ενθουσιασμό για τη μαγική αυτή γωνιά του πλανήτη που ήδη γνωρίζουμε και αγαπάμε. Πριν 6-7 χρόνια συνεργαστήκαμε ξανά με το πρόγραμμα του WWF στη Δαδιά. Επιστρέψαμε εκ νέου για να καταγράψουμε τις επικράτειες των ημερόβιων αρπακτικών πουλιών και να εκτιμήσουμε τις αλλαγές των πληθυσμών τους από το 2005 και μετά, όπου και έγινε η τελευταία απογραφή.

Ο Κάρλος και η Λιζ εν δράσει…

Ξεκινήσαμε από τον προηγούμενο Μάρτιο, οργώνοντας την περιοχή, αλλάζοντας συνεχώς σημεία παρατήρησης και καταγράφοντας με ακρίβεια όλα τα δεδομένα. Καθώς ακολουθούσαμε τις κινήσεις των αρπακτικών στην καθημερινή τους ζωή, αισθανόμασταν τις αλλαγές του δάσους από τον χειμώνα προς το καλοκαίρι. Το να βιώνεις τις διεργασίες της φύσης είναι η μεγαλύτερη ικανοποίηση που μας προσφέρει η δουλειά μας… Και παρότι πλέον, τη στιγμή που θα διαβάζετε αυτό το κείμενο, αρχίζει το φλερτ με τον χειμώνα, δεν υπάρχει καλύτερη εποχή από την άνοιξη, τότε που ξεκινήσαμε τη δουλειά μας στη Δαδιά, για να βιώσεις στο έπακρο αυτές τις διεργασίες και να αλλάξεις μαζί τους. Για αυτήν έχουμε ανάγκη να γράψουμε…

Την άνοιξη χλωμά πράσινα φυλλαράκια ξεπετάγονται στα κλαδιά των γυμνών δέντρων… Τραγούδια κατακλύζουν το δάσος από τα μικρόπουλα που μόλις αφίχθησαν από την Αφρική … Την πρώτη εβδομάδα ίσως πετύχεις ελάχιστα πράσινα σκαθάρια… Την επόμενη όμως… εκατοντάδες πετάνε από το ένα λουλούδι στο άλλο. Με τον ερχομό της άνοιξης άλλωστε, οι αλλαγές είναι ξαφνικές… Την ώρα που παρακολουθείς με τα κιάλια, χιλιάδες πεταλούδες θα πετάξουν δίπλα σου και ο δυνατός ήχος από τη φυλλάδα στο έδαφος σε προειδοποιεί για το ξύπνημα των χελωνών από το χειμωνιάτικο όνειρό τους.

Καταγράφοντας αρπακτικά στη Δαδιά – WWF Ελλάς/J. Gracia

Με αυτές τις εικόνες, και αυτά τα συναισθήματα, μετράμε τις εποχές στο Εθνικό Πάρκο της Δαδιάς, αναζητώντας και καταγράφοντας τις επικράτειες των αρπακτικών πουλιών. Είναι ένα μαγικό ταξίδι, όπου τα πάντα, όπως και εμείς, όπως και οι εποχές που πλέον έδωσαν τη θέση τους στο φθινόπωρο, βρίσκονται σε διαρκή κίνηση.

Πώς θα μπορούσαν λοιπόν να απέχουν από αυτόν τον οργασμό αλλαγής και τα αρπακτικά πτηνά; Η συμπεριφορά τους αλλάζει. Έτσι, μετά από μερικές ανοιξιάτικες εβδομάδες γεμάτες με στρατηγικές και τερτίπια που εφαρμόζουν για να βρουν το ταίρι τους και να οριοθετήσουν την περιοχή τους, απομακρύνονται και αρχίζουν τα δρομολόγιά τους από τη φωλιά προς εύρεση τροφής και αντίστροφα. Απόδειξη ότι τα νεογέννητα βρίσκονται ήδη στη φωλιά και δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο.

Ούτε εμείς όμως έχουμε χρόνο για χάσιμο. Κάθε μέρα μέσα στη φύση μας επιφυλάσσει και μια καινούρια έκπληξη. Κάθε μέρα και ένα καινούριο μάθημα. Μικρές ιστορίες ζωής που μας αποκαλύπτουν, κομμάτι-κομμάτι, τον εκπληκτικό πλανήτη μας.

Ζώντας στα βουνά, υπό το βλέμμα του Άκμπαμπα…

Βρεθήκαμε πάνω στα βουνά της Ροδόπης, στη σκιά των Θρακικών μετεώρων, κάτω από τις φυλλωσιές των δρυοδασών, ανάμεσα στους εναπομείναντες βοσκούς, τα σκυλιά και τα κοπάδια τους.

Αναζητούσαμε ίχνη του “άκμπαμπα”, του Ασπροπάρη, όπως τον φωνάζουν οι ντόπιοι βοσκοί, τόσο στο τοπίο αλλά κυρίως στη μνήμη και τη γνώση όσων ακόμη ζουν εκεί.

Η αναζήτηση μας οδήγησε σε πολλούς, απομακρυσμένους στον χώρο και τον χρόνο οικισμούς. Παλιά διώροφα πέτρινα σπίτια, ερειπωμένα, να δηλώνουν πως κάποτε, ακόμα και τότε που οι μετακινήσεις γινόντουσαν με τα ζώα και η κοντινότερη πόλη απείχε εφτά ώρες, οι οικισμοί αυτοί ήταν ζωντανοί, με πλούσια κοινωνική και οικονομική ζωή. Τώρα όμως, σε κάθε οικισμό κατοικούν, συνήθως δύο-τρεις οικογένειες, συνεχίζοντας παραδοσιακές δραστηριότητες και χρήσεις γης, εναρμονισμένες με το περιβάλλον.

Κουβεντιάζοντας κατά το μάζεμα των καπνών – WWF Ελλάς/Elzbieta Kret

Πάντα πρόθυμοι να μοιραστούν μαζί μας ιστορίες από την καθημερινότητά τους στα βουνά. Συζήτησαν μαζί μας για τις συναντήσεις τους με τους άγριους συγκατοίκους του βουνού, όπως ο λύκος και ο αγριόχοιρος, και τη νηφαλιότητα με την οποία αντιμετωπίζουν τις απώλειες που τους προκαλούν, θεωρώντας τες κομμάτι της ζωής τους. Για την προσπάθεια τους να προσαρμοστούν στις δύσκολες σημερινές συνθήκες, όπου κυριαρχούν: απουσία θεσμικής υποστήριξης, μείωση επιδοτήσεων, αύξηση κόστους και μείωση εσόδων, έλλειψη υποδομών, απουσία νέων χεριών που θα συνεχίσουν τη δουλειά στα κοπάδια και τα χωράφια.

Μας μίλησαν ακόμη για την παρουσία του ‘άκμπαμπα’ (Ασπροπάρης) και των υπόλοιπων ‘καρταλιών’ (γύπες). Τα είδη αυτά είναι αναπόσπαστα στοιχεία του περιβάλλοντος για τους κατοίκους της περιοχής. Συνοδεύουν τις δραστηριότητές τους και είναι άμεσα εξαρτώμενα από αυτές. Τους κάνουν παρέα στις εργασίες τους, βοηθώντας τους να εντοπίσουν ζώα που έχουν χάσει ή εξαφανίζοντας σε διάστημα λίγων ωρών κάθε νεκρό ζώο. Είναι εκεί για να μαρτυρήσουν με τη συμπεριφορά τους αν οι καλοκαιρινές εργασίες επιφυλάσσουν ευχάριστες ή δυσάρεστες εκπλήξεις, ενώ αποτελούν και ένδειξη καλοτυχίας.

Μαντριά, αρμονικά χτισμένα μέσα στο δάσος, με θέα τα πανέμορφα βουνά της περιοχής – WWF Ελλάς/Elzbieta Kret

Σίγουρα οι αριθμοί των γυπών έχουν μειωθεί. Όσο όμως θα παραμένουν στα βουνά οι θεματοφύλακες της παράδοσης, οι άνθρωποι που ξέρουν καλύτερα από τον καθένα να συνυπάρχουν και να εκτιμούν αυτά τα είδη, θα έχουμε και περισσότερες ελπίδες για την προστασία τους. Η υποστήριξη των τοπικών κοινωνιών στην προσπάθειά μας, είναι για εμάς κάτι περισσότερο από σημαντική…

Τι μπορεί να βρει ένας ερευνητής στο δάσος Δαδιάς;

H Ρ. Καραμπάτσα σας περιμένει στη βιβλιοθήκη μας - WWF Ελλάς/Catherine Sauvage

Ένας ερευνητής στο δάσος Δαδιάς, προς όποια κατεύθυνση κι αν κοιτάξει, θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια απίστευτη ποικιλία πουλιών, ερπετών, αμφιβίων και νυχτερίδων. Όμως ένας ερευνητής μπορεί να μπει και στο γραφείο του WWF Ελλάς στη Δαδιά και να βρεθεί αντιμέτωπος με μια πολύ καλά οργανωμένη βιβλιοθήκη με επιστημονικά άρθρα, βιβλία και αναφορές, καταχωρημένες σε βάσεις δεδομένων.

Έως τώρα έχουν συγκεντρωθεί 1600 εισαγωγές από έντυπα και 2600 εισαγωγές από ψηφιακά αρχεία. Η κύρια θεματολογία αφορά σε αρπακτικά πουλιά και γύπες, τοπίο, βιοποικιλότητα, διαχείριση προστατευόμενων περιοχών, οικοτουρισμό, καθώς και αιολικά πάρκα και οι πιθανές επιπτώσεις τους στην πανίδα. Στη βιβλιοθήκη μας, η οποία λειτουργεί και ως δανειστική, ο ερευνητής μπορεί να βρει το μεγαλύτερο ποσοστό των μελετών και επιστημονικών δημοσιεύσεων για το δάσος Δαδιάς. Η υπεύθυνη της βιβλιοθήκης, Ροδούλα Καραμπάτσα, σας περιμένει λοιπόν για ένα ταξίδι στη γνώση!

Συνεργάτης επικοινωνίας: r.karampatsa@wwf.gr