Μετράμε τις φωλιές του Ασπροπάρη

Ενημέρωση: αναζητάμε εθελοντές για το καλοκαιρινό πρόγραμμα στη Δαδιά

Οι μέρες αυτές είναι οι πιο κρίσιμες της χρονιάς για τον απειλούμενο Ασπροπάρη στη Θράκη: ο μοναδικός γύπας που μεταναστεύει επιστρέφει από την Αφρική, μετά από ταξίδι χιλιάδων χιλιομέτρων. Ψάχνουμε να βρούμε πόσα ζευγάρια γύρισαν, πόσες φωλιές έφτιαξαν και αν έχουν καταφέρει να γεννήσουν το αυγό τους (κάνουν μόλις 1 με 2 αυγά το χρόνο).

Μέσα από το τηλεσκόπιο: στα βράχια στο κέντρο, ο Ασπροπάρης είναι μια μικρή άσπρη κουκίδα.

Μέσα από το τηλεσκόπιο: στα βράχια στο κέντρο, ο Ασπροπάρης είναι μια μικρή άσπρη κουκίδα. (φωτογραφίες: Έλα Κρετ)

Η Έλα Κρετ, περιβαλλοντολόγος του WWF, αναφέρει από το πεδίο: «Φέτος έχουμε ήδη μετρήσει 5 ζευγάρια Ασπροπάρη. Για τα 4, έχουμε δει τις φωλιές και τα καλά νέα είναι ότι ήδη κλωσσάνε αυγά. Για το 1 ζευγάρι, ακόμα δεν είμαστε σίγουροι, γιατί φαίνεται πως άλλαξε την περσινή φωλιά του και έφτιαξε καινούρια σε άλλο σημείο του μεγάλου βράχου. Για να βεβαιωθούμε, θα χρειαστεί 3-4 άτομα να παρακολουθήσουμε το βράχο από διαφορετικά σημεία ταυτόχρονα, για να δούμε σε ποια εσοχή μπαίνει ο Ασπροπάρης.

Τα μεγάλα βράχια κέντρο-δεξιά είναι το καταφύγιο του Ασπροπάρη κοντά στον ποταμό Κομψάτο, στη Ροδόπη.

Τα μεγάλα βράχια κέντρο-δεξιά είναι το καταφύγιο του Ασπροπάρη κοντά στον ποταμό Κομψάτο, στη Ροδόπη.

Δυστυχώς προς το παρόν έχουμε συνολικά ένα ζευγάρι λιγότερο σε σχέση με πέρσι. Διατηρούμε μια μικρή ελπίδα ότι το ζευγάρι που λείπει ίσως άργησε λίγες μέρες, όμως αν αργήσει κι άλλο, θα δυσκολευτεί να κάνει απογόνους. Το Σεπτέμβρη τα νεογνά τους πρέπει να είναι ήδη αρκετά ώριμα ώστε να κάνουν μόνα τους το μακρινό ταξίδι για την Αφρική!

Είδαμε τα άγρια άλογα, στον Κομψάτο στη Ροδόπη.

Είδαμε και τα άγρια άλογα στον Κομψάτο στη Ροδόπη.

Ακόμα, είμαστε ιδιαίτερα ανήσυχοι για τις φόλες. Πριν λίγες μέρες είχαμε μια άσχημη υπενθύμιση του κινδύνου, όταν κληθήκαμε σε ένα ακριτικό χωριό για να παραλάβουμε δυο νέα θύματα, Όρνια.»

Ο Κίκο έχει το δικό του «τηλεσκόπιο» για τις φόλες - τη μύτη του.

Ο Κίκο έχει το δικό του «τηλεσκόπιο» για τις φόλες – τη μύτη του.

Ο Ασπροπάρης μετρά ελάχιστα ζευγάρια στη Θράκη αλλά και ολόκληρη την Ελλάδα. Κάθε χρόνο, βρισκόμαστε κοντά του στη μάχη που δίνει για την επιβίωση στην Ελλάδα. Τα δηλητηριασμένα δολώματα -οι γνωστές φόλες- αποτελούν γι’αυτόν μια μόνιμη απειλή.

Η δράση αυτή αποτελεί μέρος του προγράμματος LIFE10 NAT/BG/000152, με τίτλο “Επείγοντα μέτρα για την εξασφάλιση της επιβίωσης του Ασπροπάρη (Neophron percnopterus) στη Βουλγαρία και την Ελλάδα το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία των: Ορνιθολογική Εταιρεία της Βουλγαρίας (Bulgarian Society for the Protection of Birds–BSPB), Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, WWF Ελλάς και Ορνιθολογική Εταιρεία της Μεγάλης Βρετανίας (Royal Society for the Protection of Birds–RSPB). Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη.

2 νέα θύματα δηλητηρίασης στη Ροδόπη

“Μας ενημέρωσαν κάτοικοι του χωριού ότι παιδιά που έπαιζαν έξω είδαν ένα μεγάλο αρπακτικό πουλί να πέφτει μες στο χωριό ενώ πετούσε”.
Ενώ μόλις πριν λίγες μέρες τα σχολεία του Έβρου και της Ροδόπης που έχουν υιοθετήσει τον Ασπροπάρη διαμαρτυρήθηκαν ενάντια στις φόλες, σήμερα μετράμε νέα θύματα. Η Έλα, περιβαλλοντολόγος του WWF στη Δαδιά, μας γράφει από το πεδίο:

φωτογραφία: Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Δαδιάς

φωτογραφία: Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Δαδιάς

“Με 2 υπαλλήλους του Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Δαδιάς πήγαμε να διερευνήσουμε στην Άνω Βυρσίνη, που βρίσκεται κοντά στα σύνορα με Βουλγαρία. Ήταν ένα Όρνιο με συμπτώματα δηλητηρίασης. Το Σάββατο το πρωί το πήγαμε στην κτηνίατρο, αλλά δυστυχώς ήταν αδύνατο να σωθεί.

IMG_3926_small

φωτογραφία: Φορέας διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Δαδιάς

Την Κυριακή μας ενημέρωσαν για ακόμα ένα Όρνιο, αυτήν την φορά έξω από το χωριό. Επιστρέψαμε με το Φορέα Διαχείρισης για το πουλί, αλλά και για να προσπαθήσουμε να ‘διαβάσουμε’ από τις κινήσεις των πουλιών πού ακριβώς βρίσκεται το δηλητηριασμένο δόλωμα (η περιοχή είναι τεράστια κι αδύνατο να το βρούμε αλλιώς!). Ταυτόχρονα στην βουλγαρική πλευρά έκαναν έρευνα τα παιδιά από την BSPB (Βουλγαρική Ορνιθολογική). Δυστυχώς παρακολουθώντας την περιοχή σχεδόν όλη τη μέρα, δεν καταφέραμε να βρούμε την πηγή της δηλητηρίασης. Αύριο μαζί με το προσωπικό του Φορέα, τους δικούς μας εθελοντές και εννοείται με τον Κίκο θα κάνουμε την τελευταία προσπάθεια.» (περισσότερα για τον Κίκο)

Θέλουμε να ευχαριστήσουμε τους κατοίκους της Άνω Βυρσίνης για την έγκαιρη ενημέρωση και την ένθερμη συμμετοχή τους.

elakret

Η δράση αυτή αποτελεί μέρος του προγράμματος LIFE10 NAT/BG/000152, με τίτλο “Επείγοντα μέτρα για την εξασφάλιση της επιβίωσης του Ασπροπάρη (Neophron percnopterus) στη Βουλγαρία και την Ελλάδα το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία των: Ορνιθολογική Εταιρεία της Βουλγαρίας (Bulgarian Society for the Protection of Birds–BSPB), Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, WWF Ελλάς και Ορνιθολογική Εταιρεία της Μεγάλης Βρετανίας (Royal Society for the Protection of Birds–RSPB). Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη.

Διαβάζοντας την εντομοπανίδα του Δάσους

Λίγο πριν μπει ο χειμώνας πραγματοποιήσαμε δύο ξεχωριστές δράσεις στο πλαίσιο των ερευνών μας για την εντομοπανίδα που φιλοξενεί το Δάσος της Δαδιάς.

Είχε φτάσει η ώρα λοιπόν να ανοίξουμε τα μπουκάλια συλλογής από τις παγίδες τύπου Malaise που είχαμε στήσει στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς και να μελετήσουμε το περιεχόμενο τους. Το δεύτερο βήμα της δράσης που είχαμε ξεκινήσει, με τον ζωολόγο-εντομολόγο Michael de Courcy Williams και τον Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου τον περασμένο Μάιο, για να αξιολογήσουμε την ποιότητα και τη δομή των δασικών οικοσυστημάτων της περιοχής. Στήσαμε λοιπόν μεγενθυντικούς φακούς, μικροσκόπια και λεκάνες διαλογής και απόπλυσης, συμβουλευτήκαμε τις κλείδες αναγνώρισης και βουτήξαμε στο περιεχόμενο των μπουκαλιών στην προσπάθεια μας να ξεχωρίσουμε άτομα της οικογένειας Syrphidae.

Εικόνα 1. Ο πρώτος διαχωρισμός ατόμων της οικογένειας Syrphidae από τον υπόλοιπο όγκο του βιολογικού υλικού έχει ξεκινήσει

Εικόνα 1. Ο πρώτος διαχωρισμός ατόμων της οικογένειας Syrphidae από τον υπόλοιπο όγκο του βιολογικού υλικού έχει ξεκινήσει

Εικόνα 2. Η χρήση του μεγεθυντικού φακού ήταν απαραίτητη

Εικόνα 2. Η χρήση του μεγεθυντικού φακού ήταν απαραίτητη

Η δουλειά δεν ήταν εύκολη μιας και ο όγκος του συλλεχθέντος βιολογικού υλικού ήταν μεγάλος, ενώ τα διακριτά χαρακτηριστικά των ειδών που ψάχναμε (κυρίως η ξεχωριστή φλέβωση των φτερών τους ) απαιτούσαν λεπτή χρήση του μικροσκοπίου, χωρίς το οποίο ο αμύητος ερευνητής θα ήταν πολύ δύσκολο να αναγνωρίσει τη διαφορά μεταξύ ατόμων της οικογένειας αυτής και της κοινής μας μέλισσας ή σφήκας. Τελικά καταφέραμε να αναγνωρίσουμε είδη όπως το Myathropa florea, του οποίου η λάρβα τρέφεται από τα βακτήρια που εντοπίζονται σε αποσυντιθέμενο οργανικό υλικό και το Episyrphus balteatus, το οποία αν και ακίνδυνο μιμείται πετυχημένα τις σφήκες. Σε λίγο καιρό θα καταλήξουμε στην πλήρη καταγραφή των ειδών της οικογένειας που συλλέγουμε και θα προχωρήσουμε στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων μας, κάτι που ευελπιστούμε να μας αποκαλύψει σημαντικές πληροφορίες για την κατάσταση των δασών της περιοχής.

Εικόνα 3. Ένα είδος της οικογένειας Syrphidae, το Myathropa florea

Εικόνα 3. Ένα είδος της οικογένειας Syrphidae, το Myathropa florea

Εικόνα 4. Ένα ακόμα είδος της οικογένειας Syrphidae, το Episyrphus balteatus

Είχαμε όμως και μια ακόμα ερευνητική ευκαιρία: να ανακαλύψουμε τα λεπιδόπτερα που δραστηριοποιούνται στη νύχτα του Δάσους της Δαδιάς. Τα λεπιδόπτερα της νύχτας, ή αλλιώς οι νυχτοπεταλούδες ελκύονται από το φως. Εμφανίζουν όμως προτίμηση στο υπεριώδες φάσμα της ακτινοβολίας. Για να καταφέρουμε επομένως να τα ελκύσουμε  βρήκαμε ένα αδιατάρακτο από άλλες πηγές φωτός σημείο του δάσους όπου και στήσαμε μια λάμπα υπεριώδους φωτός, πάνω σ’ ένα λευκό σεντόνι, που θα μας βοηθούσε να περιεργαστούμε καλύτερα τους νυχτερινούς μας επισκέπτες.

Εικόνα 5. Φως στο δάσος/ Μ. Τουσίδου

Εικόνα 5. Φως στο δάσος/ Μ. Τουσίδου

Εικόνα 6. Για άλλη μια φορά οι κλείδες αναγνώρισης ήταν ο βασικός μας οδηγός/  Μ. Τουσίδου

Εικόνα 6. Για άλλη μια φορά οι κλείδες αναγνώρισης ήταν ο βασικός μας οδηγός/ Μ. Τουσίδου

Οπλιστήκαμε λοιπόν με υπομονή και με καλή διάθεση, μιας και κάθε βόλτα στο δάσος τη νύχτα δίνει ευκαιρίες στη φαντασία να παίξει παιχνίδια, και βάζοντας στη μέση της παρέας μας τη μοναδική πηγή φωτός περιμέναμε την έλευση των νυχτοπεταλούδων. Η στιγμή του έτους έκανε την προσπάθεια μας δυσκολότερη, μιας και η θερμοκρασία είχε αρχίσει να πέφτει αρκετά, κάτι που μείωνε τις πιθανότητες μας να δούμε όλες όσες ζούνε στο Δάσος της Δαδιάς. Οι νυχτερινοί επισκέπτες όμως τελικά ήρθαν. Πεταλούδες που συνήθως τις προσπερνάμε ως «αδιάφορες» και «μουντές» τώρα κάτω από το φως αποκάλυπταν την ιδιαίτερη ομορφιά τους, με τα πιο γήινα μοτίβα τους και τις μεταξωτές πινελιές τους. Ήταν μια μοναδική εμπειρία που σίγουρα θα επαναλάβουμε!

Εικόνα 7. Ο πιο ξεχωριστός μας επισκέπτης, του είδους Pericomena caecigena. Η κοινή του ονομασία στα αγγλικά είναι Autumn Empero moth και το άνοιγμα φτερών του φτάνει τα 9 εκατοστά/ M. Pita

Εικόνα 7. Ο πιο ξεχωριστός μας επισκέπτης, του είδους Pericomena caecigena. Η κοινή του ονομασία στα αγγλικά είναι Autumn Empero moth και το άνοιγμα φτερών του φτάνει τα 9 εκατοστά/ M. Pita

Ηλιοβασίλεμα στο δάσος (Ιστορίες εθελοντών – Χοσέ)

Απόγευμα της 17ης Φεβρουαρίου 2013. Είμαι καθισμένος στο έδαφος, σε ένα τυχαίο σημείο του δάσους. Για να είμαι ειλικρινής, δεν είναι ένα τυχαίο σημείο. Ξέρουμε πολύ καλά πού είμαστε: το GPS που κρατάμε στα χέρια, μας δίνει την ακριβή μας θέση.

Παρέα με την Jasmin στην παρατήρηση

Παρέα με την Jasmin στην παρατήρηση

Δεν είμαι μόνος μου. Παρέα με μία άλλη εθελόντρια, αφήσαμε λίγα μέτρα πιο κάτω το τζιπ και τώρα περιμένουμε υπομονετικά. Το μονοπάτι δύσβατο, λόγω των βροχών των προηγούμενων ημερών. Μια περιπέτεια στο δάσος ξεκίνησε κι απόψε. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι τώρα είμαστε ξεκούραστοι αναπνέοντας τον καθαρό αέρα, μετά την επίτευξη, ή σχεδόν, του στόχου μας. Τουλάχιστον για σήμερα.

Ο ήλιος δύει σε λίγο. Ένα μικρό ρέμα είναι το μόνο που ακούγεται. Εκεί, όπου αναμφίβολα μερικά ζώα θα κάνουν την εμφάνισή τους τις επόμενες ώρες ή μπορεί και να βρίσκονται ήδη εδώ. Θέλω να είμαι εδώ για να τα δω κι έτσι περιμένουμε στη σιωπή.

Τα πουλιά είναι σιωπηλά. Μέσα από τον ήχο του νερού αρχίζει να ακούγεται μια ισχυρή φωνή, λίγο μελαγχολική και μεταλλική. Είναι εκεί, είμαι σίγουρος. Την ίδια στιγμή ακούω μερικά κοτσύφια που προσπαθούν να ξεφύγουν, στέλνοντας ειδοποιήσεις για τους συντρόφους τους. Η φωνή συνεχίζεται περιμένει απάντηση.

Και ακόμα δεν μπορώ να το δω.

Γύρω από τα στριμμένα κλαδιά των πεύκων αρχίζει να γλιστράει τώρα μια αμυδρή ομίχλη, που γίνεται όλο και πιο πυκνή με την πτώση της θερμοκρασίας. Mυρίζω μόνο το βρεγμένο χώμα, όπου κάθομαι, με τις πευκοβελόνες και τα πεσμένα φύλλα βελανιδιάς. Αλλά κλείνω τα μάτια μου και αναβλύζουν στις σκέψεις μου άπειρες μυρωδιές. Μου έρχεται συνεχώς στο μυαλό η μυρωδιά των μικρών λουλουδιών, της ρίγανης, της ρητίνης του πεύκου ή του παλιού ξύλου. Αυτή η μυρωδιά που μας καλωσόρισε όταν φτάσαμε το καλοκαίρι στο δάσος και ένα ξερό κλαδί έτριξε στο έδαφος κάτω από τα πόδια μας.

Τα πεύκα στο ηλιοβασίλεμα - WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Τα πεύκα στο ηλιοβασίλεμα – WWF Ελλάς/Α. Bonetti

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει απάντηση στη φωνή, αλλά εξακολουθεί να ακούγεται εκεί. Επίμονη, δεν σταματά. Ούτε θα ήταν η πρώτη φορά που σιωπά ξαφνικά. Εμείς παραμένουμε σιωπηλοί. Κοιτάζω το ρολόι, είναι 6:12 μ.μ. Ήρθα στην Ελλάδα για δέκα μήνες, αλλά ο χρόνος πέρασε γρήγορα. Σε λιγότερο από δύο μήνες θα φύγω, έτσι πάλι κλείνω τα μάτια μου και θυμάμαι τους ανθρώπους που έχουν καθίσει εδώ, μαζί μου.

Κοιτάω γύρω και είναι ακόμα πιο σκοτεινά, εξαιτίας της συννεφιάς. Κρίμα, σήμερα δεν θα δούμε τα αστέρια, όπως χθες. Θυμάμαι άλλες γωνιές του δάσους, άλλους χώρους, άλλα μονοπάτια που έχω περάσει πολλές ώρες ψάχνοντας για αετούς στον ουρανό. Θυμάμαι ακόμη τους γκρι λόφους, τα κατεξοχήν παρατηρητήρια του δάσους. Επίσης, μου έρχονται στο μυαλό τα ρέματα, όπου βρήκα ίχνη της βίδρας, ίχνη της πορείας της στον ποταμό Έβρο κι ύστερα απέναντι στο μεγάλο νησί. Θυμάμαι άλλα χωριά και κωμοπόλεις, άλλα βουνά και λίμνες. Άλλες παραλίες μακρύτερα, πολύ μακρύτερα, με σημαντική ιστορία. Και πολλούς, διαφορετικούς ανθρώπους. Όλα αυτά σε δέκα μήνες. Με πιάνει ίλιγγος… Κατακλύζομαι από αναμνήσεις, εμπειρίες, δράση, ανθρώπους και φύση…

Αναμένοντας τη φωνή των μπούφων - WWF Ελλάς/A. Bonetti

Αναμένοντας τη φωνή των μπούφων – WWF Ελλάς/A. Bonetti

Επιστρέφω εκεί που ήμουν. Παρόλο που δεν βλέπω τίποτα τώρα, δεν θέλω να ανάψω τον φακό μου. Ίσως έτσι μπορεί να εμφανιστεί μία βίδρα, ή ένα ελάφι, ένα αγριογούρουνο ή μια ανύποπτη αλεπού, όπως κάποιες αλλές φορές. Ή ακόμα και ένας λύκος. Ή ίσως τίποτα… Δεν πειράζει όμως, δεν θα τον ανάψω, είναι καλύτερα.

Ακόμα δεν έχουμε απάντηση. Ας περιμένουμε λίγο ακόμα, έως τις 6:45 μ.μ.

Σβήνουμε το μεγάφωνο. Το πρωτόκολλο είναι άδειο αυτήν τη φορά. Δεν έχουν απαντήσει ούτε οι μπούφοι στο σημείο E-3, όπου βρισκόμαστε. Αν και δεν μπορούσαμε πραγματικά να φτάσουμε στο ακριβές σημείο για λίγα μέτρα, επειδή ο δρόμος κόπηκε στο τελευταίο τμήμα πριν το ποτάμι και ήταν αδύνατο να περάσουμε. Γράφουμε τις νέες συντεταγμένες. Αύριο θα προσπαθήσω ξανά σε άλλο μέρος, όχι πολύ μακριά από εδώ. Στην καρδιά του Εθνικού Πάρκου Δάσους Δαδιάς–Λευκίμης–Σουφλίου.

 José M. Rodríguez Ochagavía. Από την Λα Ριόχα, Ισπανία.

«Ορνιθολόγοι Χωρίς Σύνορα» καταγράφουν τα όρνια

Ορνιθολόγοι στη Βουλγαρία και την Ελλάδα «καταργούν τα σύνορα» και καταγράφουν τον πληθυσμό των όρνεων σε μια μεγάλη διασυνοριακή περιοχή. 

Πάνε έξι χρόνια τώρα που η διασυνοριακή αυτή πρωτοβουλία καταμέτρησης των όρνιων στους χώρους που κουρνιάζουν επαναλαμβάνεται κάθε φθινόπωρο. Όπως και πέρυσι , έτσι και φέτος την 1η Δεκεμβρίου, τρεις ώρες πριν φύγει και το τελευταίο φως της μέρας, ορνιθολόγοι και εθελοντές σταθήκαμε σε διάφορα σημεία με θέα τα βράχια, στα οποία συνήθως βρίσκουν το νυχτερινό τους καταφύγιο τα όρνια.

Είναι μαγικό και συνάμα ενθαρρυντικό και συγκινητικό, να γνωρίζεις ότι την ίδια ώρα, δεκάδες άνθρωποι βρίσκονται εθελοντικά εκεί έξω σε κοιλάδες και βουνοκορφές, όλοι για τον ίδιο σκοπό. Φέτος η πρωτοβουλία διευρύνθηκε και συμμετείχαν ορνιθολόγοι και από τη Σερβία. Ογδόντα άτομα μοιράστηκαν σε 34 σημεία στις τρεις χώρες και συνολικά κατέγραψαν 573 όρνια: 217 στην Βουλγαρία, 52 στην Ελλάδα και 304 στη Σερβία.

WWF Ελλάς / A. Bonetti

WWF Ελλάς / A. Bonetti

Στο ελληνικό κομμάτι, ελέγξαμε 13 σημεία κουρνιάσματος, αλλά τυχεροί στάθηκαν μόνο όσοι βρέθηκαν σε τρία εξ’ αυτών με τον μεγαλύτερο αριθμό να παρατηρείται στο δάσος της Δαδιάς. Δυστυχώς, τα όρνια έχουν μειωθεί δραματικά στη βόρεια Ελλάδα αλλά και στην υπόλοιπη ηπειρωτική χώρα.

Μετά το δυσάρεστο γεγονός δηλητηρίασης πολλών όρνιων στα στενά του Νέστου, ο συνολικός αριθμός που διαβιεί στη Θράκη έχει μειωθεί. Ωστόσο, στο δάσος Δαδιάς και στον νότιο Έβρο, υπάρχει ακόμη αναπαραγόμενος πληθυσμός που μαζί με όρνια από τη Βουλγαρία αποτελούν έναν αξιοσημείωτο πληθυσμό, μεγάλο μέρος του οποίου μπορεί να καταγράψει κανείς στα σημεία συγκέντρωσής του, όπως είναι ο χώρος τροφοδοσίας των γυπών στη Δαδιά.

feeding_place

Με τη βοήθεια μακροχρόνιων προγραμμάτων δακτυλίωσης των βαλκανικών πληθυσμών, είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ότι τα όρνια σε ανώριμη ηλικία – έως το 5ο έτος – ταξιδεύουν σε μεγάλες αποστάσεις και έτσι στη Δαδιά μπορούμε να παρατηρήσουμε όρνια που γεννήθηκαν στην Κροατία, τη Σερβία, τη FYROM και τη Βουλγαρία. Πολλές φορές μάλιστα, μπορούν να φτάσουν μέχρι και το Ισραήλ.

Η ταξιδιάρικη αυτή συμπεριφορά των όρνιων είναι που καταργεί τα σύνορα και ενώνει τις δυνάμεις μας στα Βαλκάνια για μια κοινή δράση για τη διατήρηση και την προστασία των σπάνιων πουλιών.

Η διασυνοριακή καταγραφή των όρνιων αποτελεί πρωτοβουλία της Βουλγαρικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και φέτος συμμετείχαν μαζί της άτομα από WWF, Φορείς Διαχείρισης δάσους Δαδιάς και Δέλτα Έβρου, ΕΟΕ, FWFF, Green Balkans, BPPS, CNR Natura form, ICNS, DOOO Uvats και NGOs Jadovnik. Δείτε περισσότερα: http://bspb.org/show/2516-33

Εκεί που οι λέξεις χάνουν το νόημα τους…

Η φθινοπωρινή παλέτα - Ι. Κάντας/WWF Ελλάς

Η φθινοπωρινή παλέτα – Ι. Κάντας/WWF Ελλάς

Στη γη των αρπακτικών, οι λέξεις αρχίζουν να στερούνται της αξίας και του νοήματός τους… Εκεί που σμίγει το πράσινο με όλα τα χρώματα της φθινοπωρινής παλέτας, ο φωτογραφικός φακός αποδεικνύεται «τυφλός» και τα μέσα καταγραφής ανίσχυρα.

Πώς να συμπυκνώσεις σε λόγο και εικόνα την τελειομανία της φύσης, την αρχοντιά των ανοιγμένων φτερούγων των αρπακτικών πουλιών, τους ήχους των λιγοστών δυστυχώς κοπαδιών της περιοχής, τη μυστικοπάθεια της ομίχλης, την παγερή εσωστρέφεια της πρωινής πάχνης; Με τι είδους μέσα μπορεί ο άνθρωπος να καταγράψει το μεγαλείο; Πώς να μιλήσει κανείς για το δάσος της Δαδιάς; Πώς να γράψεις για αυτό, αν όχι με ένα κείμενο που είναι καταδικασμένο να αυτοκαταργηθεί;

Ένα αρπακτικό ανοίγει τα φτερά του - I. Κάντας/WWF Ελλάς

Ένα αρπακτικό ανοίγει τα φτερά του – I. Κάντας/WWF Ελλάς

Στο ταξίδι σε αυτή τη μοναδική γωνιά της Ελλάδας, στον Έβρο, όποια μέσα κι αν κουβαλήσεις στο σακίδιο σου, τα μόνα εργαλεία που θα σου μείνουν εν τέλει είναι οι αισθήσεις σου. Μονάχα αυτές, και μονάχα αν δεν τις έχεις απενεργοποιήσει ως περιττές στην άχρωμη αστική καθημερινότητά σου, είναι ικανές να σου προσφέρουν μια δόση του άπιαστου που ξεδιπλώνεται μπροστά σου. Η αφή των κορμών του πεύκου, της οξιάς και της βελανιδιάς. Η ακοή του καλέσματος των μπούφων και του φτερουγίσματος από μαυρόγυπες, όρνια, τσίφτες, βασιλαετούς και θαλασσαετούς. Η οσμή του βρεγμένου φθινοπωρινού χώματος και η γεύση της ομίχλης. Η όραση που πασχίζει να συλλάβει τα χρώματα, την κίνηση των φύλλων, τη σαλαμάνδρα που διασχίζει τον δασικό δρόμο. Μονάχα αυτά είναι τα εργαλεία σου και απαιτούν περίτεχνη χρήση και καλό ακόνισμα.

Πώς να μιλήσει κανείς για το μεγαλείο; - Ι. Κάντας/WWF Ελλάς

Πώς να μιλήσει κανείς για το μεγαλείο; – Ι. Κάντας/WWF Ελλάς

Πώς να μην αγαπήσεις αυτήν τη φύση; Πώς να μην ταχθείς άνευ όρων στον αγώνα για την προστασία της; Πώς να μην αντιληφθείς την ιερότητά της, ακόμη και σε εποχές που όλες οι αξίες είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης, συνδιαλλαγής και οικονομικών μεγεθών; Πώς να μην υπερασπιστείς ένα από τα τελευταία οχυρά σου; Πώς να μην βρίσκεσαι εκεί για 20 χρόνια και να είσαι αποφασισμένος να παραμείνεις για άλλα τόσα;

Μια πολυεθνική παρέα σε αναζήτηση μιας φωλιάς Ασπροπάρη…

Η φύση δεν σου επιτρέπει να πλησιάσεις εύκολα τη φωλιά του Ασπροπάρη… Ο μικρός αυτός γύπας φροντίζει να χτίζει τις φωλιές του στα πιο απόμακρα σημεία, σε απόκρημνους βράχους… Η γη των αρπακτικών, η Δαδιά, του προσφέρει αυτές ακριβώς τις γωνίες, μακριά από την αδιακρισία των ανθρώπων.

Λιγοστό το νερό αλλά περισσή η ομορφιά του Διαβολορέματος – WWF Ελλάς/Γ. Βελλίδης

Κι όμως, δουλεύοντας στο WWF, έχεις την υποχρέωση αλλά και την τύχη να φτάσεις ακριβώς εκεί που οι περισσότεροι δεν μπορούν. Να προσεγγίσεις μια φωλιά, να συλλέξεις υπολείμματα τροφών και να συγκεντρώσεις τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για την προστασία του μοναδικού αυτού είδους.

Κάπως έτσι, μια πολυεθνική παρέα από πέντε ανθρώπους του WWF και εθελοντές του προγράμματος EVS, από Ελλάδα, Ισπανία, Πολωνία και Ιταλία, ξεκινήσαμε την κατάβαση μιας πλαγιάς, για να διασχίσουμε την κοίτη του Διαβολορέματος και να ανεβούμε ξανά, έχοντας πάντα το ίδιο εκπληκτικό τοπίο για συντροφιά, μέχρι να φτάσουμε εν τέλει στον βράχο Σεϊτάν.

Ξεκινώντας το ραπέλ με προορισμό τη φωλιά – WWF Ελλάς/Γ. Βελλίδης

Εκεί, στον βράχο με το όνομα εκ Τουρκίας, ξεκίνησε η απόπειρα προσέγγισης της φωλιάς του Ασπροπάρη. Καραμπίνερ, οχτάρια, σχοινιά και μποντριέ βγήκαν από τα σακίδια και η επιχείρηση κατάβασης (γνωστή και ως ραπέλ) ξεκίνησε. Με τη φύση της Δαδιάς στα καλύτερά της, αφού βοήθησε και το αργοπορημένο φθινόπωρο, η περισυλλογή των απαραίτητων υπολειμμάτων στέφθηκε με επιτυχία. Κρεμασμένοι από τον βράχο, περισυλλέξαμε όσα χρειάζονταν, χωρίς να χαλάσουμε τη φωλιά του Ασπροπάρη, καθώς είναι βέβαιο ότι θα την αναζητήσει και του χρόνου.

Η επιστροφή είχε τη δική της μαγεία. Κάθε διαδρομή στη Δαδιά άλλωστε κρύβει τις δικές της εκπλήξεις. Η αναζήτηση του Ασπροπάρη μας δίνει απλά τις αφορμές για να το ανακαλύπτουμε ξανά και ξανά…

* Τον Οκτώβριο του 2011 με τη συμμετοχή της Βουλγαρικής Ορνιθολογικής Εταιρείας BSPB, της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του WWF Ελλάς, καθώς και της Βρετανικής Ορνιθολογικής Εταιρείας RSPB, ξεκίνησε το Πρόγραμμα LIFE, διάρκειας 5 χρόνων, για την έρευνα και προστασία του Ασπροπάρη σε Ελλάδα και Βουλγαρία.

 

«Ο ασπροπάρης (ευτυχώς!) άργησε μια μέρα»

Ευτυχώς που ο ασπροπάρης είναι μεταναστευτικό πουλί (έρχεται από την Αφρική τέλη Μαρτίου) και έτσι ένα από τα ελάχιστα ζευγάρια της Θράκης και της Ελλάδας γλίτωσαν από βέβαια δηλητηρίαση.

Πριν δυο εβδομάδες ενημερωθήκαμε από κάτοικο της περιοχής μελέτης στη κοιλάδα Φιλιούρι, ότι το χειμώνα είχαν χρησιμοποιηθεί δηλητηριασμένα δολώματα πολύ κοντά στη φωλιά ενός ασπροπάρη για την πιθανή εξόντωση λύκου. Τα δολώματα έκαναν καλά τη δουλειά τους και άφησαν πίσω τους νεκρά  σε κοντινή απόσταση τέσσερα σκυλιά, δύο λύκους και δύο γύπες.

Εμείς με επιτόπια έρευνα βρήκαμε στο σημείο ένα όρνιο που είχε πεθάνει πολλούς μήνες πριν, καθώς τα μόνα που είχαν απομείνει από αυτό ήταν τα φτερά και τα κόκαλά του. Η θέση του νεκρού ζώου ήταν μόλις 1500 μέτρα από τη φωλιά του ασπροπάρη που κατέφθασε στις αρχές του Απρίλη και έως και σήμερα φωλιάζει επιτυχώς μαζί με το μικρό του.

μόνον τα φτερά του όρνιου απέμειναν στη στάση που πέθανε

Στάθηκε τυχερός λοιπόν ο συγκεκριμένος ασπροπάρης που τα δηλητηριασμένα δολώματα τοποθετήθηκαν στην επικράτειά του αρκετό καιρό πριν αυτός επιστρέψει στην περιοχή…

Ωστόσο, δεν είναι τόσο τυχεροί όλοι οι ασπροπάρηδες, διότι τα δηλητηριασμένα δολώματα είναι μια πρακτική που συναντάμε καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Ανάλογα με το στόχο τους, χρησιμοποιούνται από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, όπως κτηνοτρόφοι, κυνηγοί και αγρότες για την εξόντωση λύκων, αρκούδων, αλεπούδων, ασβών και σκυλιών σε διάφορες εποχές του έτους.

Η χρήση δολωμάτων για την εξόντωση θηρευτών ή «ζημιογόνων» ζώων είναι παράνομη, όμως χρόνιες βασικές ελλείψεις στη πρόληψη, φύλαξη και πάταξη του φαινομένου οδηγούν σπάνια και προστατευόμενα είδη σε εξαφάνιση.

Για το περιστατικό που αναφέρουμε δεν είχε σχηματιστεί ποτέ καταγγελία στις αρμόδιες υπηρεσίες όταν συνέβη και έτσι παρέμεινε «αφακέλωτο» με μόνες μαρτυρίες ένα νεκρό όρνιο και την αναφορά ενός ντόπιου κατοίκου.

Δυστυχώς αυτή είναι και η κατάληξη των περισσοτέρων περιστατικών δολωμάτων με αποτέλεσμα αφενός να μη πραγματοποιούνται νόμιμες διαδικασίες περισυλλογής νεκρών ζώων και τοξικολογικές αναλύσεις και αφετέρου ο αριθμός των άγριων ζώων και πουλιών που χάνονται κάθε φορά να παραμένει ακαθόριστος, αν όχι άγνωστος.

Δείτε περισσότερα για τις δράσεις προστασίας του σπάνιου ασπροπάρη στο http://lifeneophron.eu/en/index.html και για άλλα περιστατικά δηλητηρίασης ασπροπάρη στην Ελλάδα και στην Βουλγαρία φέτος http://lifeneophron.eu/en/news-view/9.html

Δύσκολοι καιροί για ασπροπάρηδες…

Όταν έρχονται οι ασπροπάρηδες από την Αφρική, κάποιες φορές διαπιστώνουν ότι οι περσινές τους φωλιές έχουν καταληφθεί από άλλα είδη αρπακτικών πουλιών.

Ο επιθετικός πετρίτης προτιμά τα υψηλά κλαδιά κάποιων δέντρων από όπου εφορμά στα άλλα αρπακτικά υποστηρίζοντας την επικράτειά του.
© Andrea. Bonneti / WWF Ελλάς

Αυτό συμβαίνει με είδη που ξεκινούν νωρίς την αναπαραγωγική τους δραστηριότητα, όπως για παράδειγμα ο μπούφος. Έχουμε καταγράψει αυτό το νυκτόβιο είδος να καταλαμβάνει τέσσερις φωλιές ασπροπάρη, σύμφωνα με τα στοιχεία παρακολούθησης των αρπακτικών πουλιών που συλλέγουμε όλα αυτά τα χρόνια.

Αλλά εκτός από τους μπούφους, υπάρχουν και άλλα, ιδιαίτερα επιθετικά είδη, όπως ο πετρίτης, τα οποία καταφέρνουν με τις συνεχείς ενοχλητικές πτήσεις τους να αποτρέψουν τους ασπροπάρηδες να φωλιάσουν. Οι πετρίτες είναι ιδιαίτερα «κτητικοί» και υπερασπίζουν ισχυρά τη φωλιά τους από την παρουσία άλλων αρπακτικών πουλιών σε ακτίνα 1,5 χιλιόμετρο. Αυτό έχει πολλές  φορές αποτέλεσμα να διώκονται οι ασπροπάρηδες από την επικράτειά τους.

Φέτος, στο Εθνικό Πάρκο δάσους Δαδιάς, ένα ζευγάρι ασπροπάρηδων εκτοπίστηκε από την περσινή του φωλιά από ένα ζευγάρι πετριτών που δεν τα άφησε ούτε σε άλλη τρύπα του ίδιου βράχου να φτιάξουν νέα φωλιά. Ευτυχώς, οι ασπροπάρηδες βρήκαν χώρο να φωλιάσουν με επιτυχία σε έναν άλλο γειτονικό βράχο.

Ο ανταγωνισμός αυτός είναι περισσότερο έντονος σε περιοχές με μεγάλη πυκνότητα αρπακτικών πουλιών τόσο σε αριθμό ειδών, όσο και σε πληθυσμό ανά είδος, όπως συμβαίνει στο Εθνικό πάρκο δάσους Δαδιάς.
Είναι κρίμα για ένα είδος με οριακό πληθυσμό στην Ελλάδα, να αντιμετωπίζει πέραν των περιορισμών που οφείλονται στις ανθρώπινες δραστηριότητες και εκείνους που οφείλονται σε φυσικά αίτια.

Ευτυχώς το ζευγάρι αυτό βρήκε εντός της επικράτειάς του διαθέσιμο βράχο και φώλιασε. Ας ευχηθούμε ότι όλα θα πάνε καλά και θα μεγαλώσει το μικρό του επιτυχώς.


Ο “Χήρος” ασπροπάρης

Πέρασαν δυο μήνες από τότε που έφθασαν στην περιοχή του Κομψάτου οι ασπροπάρηδες από την Αφρική. Σε αυτή την ξεχωριστή παρέα βρίσκεται και πάλι ο ιδιαίτερός μας φίλος, ο «χήρος» ασπροπάρης.

Ένα χρόνο πριν, το ώριμο αυτό πουλί είχε ξεκινήσει να φωλιάζει με το ταίρι του. Ωστόσο στην αρχή του καλοκαιριού κάποια «θανάσιμη» αιτία του στέρησε την παρέα και έτσι πέρασε όλο το περσινό καλοκαίρι μοναχό, πετώντας κοντά στα βράχια που ήταν η φωλιά τους.

Φωτογραφία: © Πέτρος Μπαμπάκας

Συχνά ανταλλάσαμε με το βοσκό της περιοχής την ίδια κουβέντα: «έμεινε μόνο του το καημένο». Φέτος τον Απρίλιο με την επιστροφή του στην ίδια περιοχή, περιμέναμε μήπως βρει άλλο ταίρι και φωλιάσει ξανά. Όμως εμφανίστηκε πάλι μόνο του, κουβαλώντας κλαδιά και μαλλί για να ετοιμάσει τη φωλιά.  Όταν τελικά την έφτιαξε, καθόταν εκεί αρκετές ώρες, αναμένοντας. Μέχρι και χθες που επισκεφτήκαμε για όγδοη φορά φέτος την περιοχή,  ο «χήρος» ασπροπάρης παραμένει χωρίς ταίρι.

Είναι λυπηρό, αλλά κάθε χρόνο διαπιστώνουμε ότι ο πληθυσμός των ασπροπάρηδων μειώνεται σε τέτοιο βαθμό που είναι δύσκολο πια να βρεθούν άλλα ώριμα άτομα για να αντικαταστήσουν τα ταίρια που χάνονται. Όσο οι αιτίες θνησιμότητάς τους παραμένουν χωρίς δραστική αντιμετώπιση, ο πληθυσμός τείνει να εξαφανιστεί σύντομα από την Ελλάδα. Και αυτές δεν είναι άλλες από την παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, την ηλεκτροπληξία με ηλεκτροφόρα σύρματα και την λαθροθηρία με τη μορφή του πυροβολισμού των πουλιών ή την κλοπή των αυγών από τις φωλιές τους.

Με το πρόγραμμα «η επιστροφή του ασπροπάρη» που χρηματοδοτείται από το LIFE10 1NAT/BG/000152 και συγχρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Λεβέντη, ελπίζουμε να ενεργοποιήσουμε τους αρμόδιους φορείς στο επείγον πλέον αυτό θέμα που αφορά τη δραστική μείωση του είδους στην Ελλάδα και να λάβουν άμεσα μέτρα.