Λίμνες ορυχείων: Όταν η φύση επουλώνει τις πληγές της…

Μια πανοραμική θέα... - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιαδης

Η φύση προσπαθεί πάντα να επουλώνει τις πληγές που της προκαλεί ο άνθρωπος. Κάποιες φορές τα καταφέρνει και ανακτά τη χαμένη της αίγλη κι άλλες πάλι μεταμορφώνεται, στην προσπάθειά της να σβήσει τις ανθρώπινες μουτζούρες από τον καμβά της. Αυτό συμβαίνει και στην περίπτωση των ανενεργών πλέον ορυχείων-λατομείων λευκόλιθου στη Βόρεια Εύβοια, όπου η υποτυπώδης ανθρώπινη αποκατάσταση και οι προσπάθειες της φύσης, έχουν δημιουργήσει ένα εξωπραγματικό τοπίο, στο οποίο κυριαρχούν τα ορυχεία με τις «14 τεχνητές λίμνες».

Με συνολική έκταση που αγγίζει τα 1.000 στρέμματα και βάθη που ξεπερνούν σε κάποιες από αυτές τα 100 μέτρα(!), οι λίμνες των ορυχείων της Βόρειας Εύβοιας είναι ένα μοναδικό σύνθετο ανθρωπογενές τοπίο. Οι λίμνες χωρίζονται γεωγραφικά σε δύο συμπλέγματα. Το πρώτο βρίσκεται προς την ανατολική ακτή που αντικρίζει το Αιγαίο ανάμεσα στα χωριά Προκόπι και Μαντούδι, ενώ το δεύτερο βρίσκεται στις βορειανατολικές παρυφές του Όρους Κανδήλι ανάμεσα στα χωριά Δαφνώνα, Τρούπι, Κάκαβο, Σπαθάρι και Καλύβια.

Ανθρώπινη παρέμβαση & Φύση - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Οι λίμνες μπορούν να διακριθούν σε δύο γενικές κατηγορίες, οι οποίες διαφέρουν τόσο όσον αφορά στα υδρολογικά χαρακτηριστικά τους, όσο και ως προς τη βλάστηση και την πανίδα που αναπτύσσεται σε αυτές. Η πρώτη κατηγορία αφορά στις βαθιές λίμνες που δημιουργήθηκαν από εκσκαφές για την εξαγωγή του λευκόλιθου και η δεύτερη αφορά στα έλη, τα οποία δημιουργήθηκαν στους χώρους απόθεσης των υπολειμμάτων μετά την επεξεργασία του υλικού.

Η ζωή οργιάζει... - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Αγριοκάλαμα και βούρλα, πικροδάφνες, πεύκα, πλατάνια και αρμυρίκια απαρτίζουν το εντυπωσιακό μωσαϊκό της βλάστησης που συναντά κανείς στην περιοχή. Ένα μωσαϊκό που συμπληρώνεται με τα πολλά είδη αμφιβίων, ψαριών και πτηνών που έχουν βρει το ενδιαίτημά τους εκεί, ενώ δεκάδες είναι και τα άλλα είδη της περιοχής που κάνουν χρήση των συγκεκριμένων λιμνών και ελών είτε για τροφή, είτε για ξεκούραση.

Τόσο οι τεχνητές λίμνες Κακάβου όσο και αυτές του Μαντουδίου (Παρασκευορέματος) έχουν χαρτογραφηθεί και απογραφεί πλήρως από το WWF Ελλάς, στο πλαίσιο του προγράμματος για την προστασία των νησιωτικών υγρότοπων της Ελλάδας.

Advertisements

Ποταμός Βούδωρος: Η αιώνια μάχη της φύσης με την «ανάπτυξη»…

Άποψη της κοίτης προς την εκβολή

Πόσοι άραγε από τους αναγνώστες της συγκεκριμένης ανάρτησης θα γνωρίζουν τον ποταμό Βούδωρο στην Εύβοια; Κι όμως, ο Βούδωρος, τέκνο των ορμητικών νερών των ποταμών Νηλέα και Κηρέα, στη Βόρεια Εύβοια, διατρέχει τον εύφορο κάμπο της Κρύας Βρύσης, προσφέροντας εδώ κι αιώνες τα αγαθά και τις «υπηρεσίες» του στους κατοίκους της περιοχής αλλά και τους επισκέπτες της.

Με μήκος περίπου 3,5 χιλιόμετρα και πλάτος, που σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνάει τα 150 μέτρα, ο Βούδωρος αποτελεί τον δημιουργό και τον «ποτιστή» του κάμπου της Κρύας Βρύσης, αλλά και τον ακούραστο εργάτη που σχημάτισε και συντηρεί την πανέμορφη παραλία της.

Οι ίδιοι όμως άνθρωποι που απολαμβάνουν τα οφέλη και την ομορφιά του, έχουν αρχίσει και πλεονεκτούν εις βάρος του, συρρικνώνοντας τον με τις αλόγιστες υπεραντλήσεις, τις εκχερσώσεις για περισσότερη καλλιεργήσιμη γη, τις αμμοληψίες, τη ρύπανσή του με υγρά και στερεά απορρίμματα.

Στοές με πλατάνια...

Τα υγρά λιβάδια του, οι συστάδες καλαμιών και πικροδαφνών παλεύουν διαρκώς σε έναν άνισο αγώνα με την «ανάπτυξη» και δυστυχώς δεν είναι λίγες οι φορές που χάνουν και μαζί τους χάνουν την τροφή τους και τη φωλιά τους δεκάδες είδη πουλιών και ζώων, που ζουν στον υγρότοπο. Ωστόσο, ο ποταμός αντιστέκεται ακόμα σθεναρά. Ως πότε άραγε;

Πρέπει επιτέλους να δούμε κάποια στιγμή με άλλο μάτι όλους τους φυσικούς μας πόρους και μαζί, όλους εκείνους τους μεγάλους και μικρούς υγρότοπους που μας προσφέρουν τόσα πολλά, χωρίς να ζητούν τίποτα.

Η επέλαση ενός «λαίμαργου σκαθαριού» και η απώλεια χιλιάδων φοινίκων

Οι φοίνικες μοιάζουν με "ομπρέλες" πριν χάσουν εντελώς τα φύλλα τους - WWF Ελλάς/K. Παραγκαμιάν

Τα τελευταία 5 χρόνια παρακολουθούμε ως θεατές μια άνευ προηγουμένου επέλαση. Χιλιάδες φοίνικες στην Κρήτη, την Εύβοια, την Αττική, την Πελοπόννησο, τα Δωδεκάνησα κι άλλες περιοχές, έχουν καταστραφεί στο πέρασμα ενός «λαίμαργου σκαθαριού».

Ο επιθετικός αυτός επισκέπτης από τη Νότια Ασία, γνωστός ως κόκκινος ρυγχοφόρος,  έχει προκαλέσει ήδη μεγάλη οικονομική ζημιά, ενώ απειλεί άμεσα και το περίφημο φοινικόδασος στο Βάι της Κρήτης. Εγκρίθηκε μάλιστα και πίστωση 400.000 ευρώ για την καταπολέμησή του.

Ενήλικο άτομο του Rhynchophorus ferrugineus - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Γιατί όμως έπρεπε να απειληθεί το διάσημο και τουριστικό φοινικόδασος του Βάι για να υπάρξει κάποια κινητοποίηση, τη στιγμή που το σκαθάρι εδώ και χρόνια αλωνίζει στην ελληνική ύπαιθρο; Μάλιστα, την ώρα που λαμβάνονται μέτρα για το Βάι, απειλούνται πολύ σημαντικές συστάδες όπως στον Αλμυρό Ηρακλείου, στον Πρέβελη, στη Φοινικιά, στο Μάρτσαλο και σε άλλες 15 θέσεις στην Κρήτη.  Για εκεί όμως απολύτως  τίποτα.

Και το προφίλ του "λαίμαργου σκαθαριού"... - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Οι ελλιπείς υγειονομικοί έλεγχοι επέτρεψαν στον άγνωστο και επικίνδυνο για τα ελληνικά οικοσυστήματα επισκέπτη να εισβάλλει στη χώρα μας, πριν από 5 χρόνια. Ακόμη και τώρα όμως με χιλιάδες φοίνικες να έχουν ήδη πέσει θύματα, και τόσες αρμόδιες υπηρεσίες, τόσα σχετικά ερευνητικά και ακαδημαϊκά ιδρύματα να έχουν προτείνει πιθανές λύσεις, η Ελλάδα παραμένει απλός θεατής…

Δυστυχώς όμως, όσο θα παραμένουμε θεατές, θα συνεχίσουν να χάνονται δεκάδες φοίνικες ηλικίας 80 και 100 χρόνων, με τεράστια πολιτιστική και ιστορική σημασία, και βεβαίως θα συνεχίσει να απειλείται ο Φοίνικας του Θεόφραστου… Παράλληλα, φοίνικες, όπως αυτοί που βρίσκονται στο Πεδίο του Άρεως και στον Εθνικό Κήπο στην Αθήνα, σε αρχαιολογικούς χώρους ανά την Ελλάδα κι αλλού, θα συνεχίσουν να απειλούνται.

Η νύμφη του Ρυγχοφόρου - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Σημείωση: Το όμορφο αυτό κολεόπτερο κατάγεται από τη Νότια Ασία και η κάμπια του τρέφεται κυρίως με τους μίσχους των φύλλων των φοινικοειδών, χρησιμοποιώντας επιπλέον και τις ίνες τους για να φτιάξει το κουκούλι της.  Δείχνει προτίμηση κυρίως στον κανάριο φοίνικα και την χουρμαδιά, μπορεί όμως να προσβάλλει και τον φοίνικα του Θεόφραστου, τουλάχιστον σε εργαστηριακές συνθήκες.

Οι παραθεριστές και τα κρίνα

Οι περισσότεροι έχουμε δει αυτό το υπέροχο φυτό που φυτρώνει στις αμμώδεις παραλίες της Ελλάδας. Τα κάτασπρα και ευωδιαστά λουλούδια του βγαίνουν το κατακαλόκαιρο, εν μέσω των «ιερών» μπάνιων του λαού. Πόσο ιερά είναι όμως αυτά τα μπάνια; Η ανάγκη των διακοπών, μας δίνει άραγε το δικαίωμα να αδιαφορούμε και να καταστρέφουμε απειλούμενα φυτά , όπως τα θαλασσόκρινα;

Το απειλούμενο θαλασσόκρινο (Pancratium maritimum)

Απογράφοντας τις εκβολές του πανάρχαιου ποταμού Βούδωρου, στη βόρεια Εύβοια (Δήμος Κηρέως), με έκπληξη είδαμε πολλά αυτοκίνητα και τροχόσπιτα πάνω σε έναν από τους μεγαλύτερους και πυκνότερους πληθυσμούς θαλασσόκρινου που έχουμε καταγράψει σε νησιωτικούς υγρότοπους.

Διακοπές πάνω στα κρίνα - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

«Τι προστασία με λες! Μη με σκοτίζεις, εδώ ήρθα για να ξεκουραστώ» ήταν η …ευγενέστερη απάντηση που πήραμε από τους παραθεριστές, όταν τους εξηγούσαμε ότι οι θαλασσόκρινοι είναι απειλούμενα είδη και ότι πρέπει να μετακινήσουν τα τροχόσπιτα και τα αυτοκίνητά τους.

Ροκανίζουμε την Ελληνική φύση. Τη ροκανίζουμε έτσι απλά και χωρίς λόγο, λίγα τετραγωνικά μέτρα τη φορά.

Η ιστορία του καναλιού που θέλησε να ξαναγίνει ποταμός…

Μια φορά και έναν καιρό υπήρχε ένας ποταμός σε ένα κομμάτι γης που κάποια στιγμή έγινε ένα μεγάλο νησί και το ονόμασαν Εύβοια. Ο ποταμός που παρέμεινε εκεί βαφτίστηκε κι αυτός: τον είπαν Λήλαντα. Γεννήθηκε πολύ πριν τον άνθρωπο και δούλευε επί αιώνες σε συνεργασία με την υπόλοιπη φύση, για το χατίρι μιας κυράς που την έλεγαν Αρμονία. Καθώς περνούσαν τα χρόνια, ο ποταμός μεγάλωνε και μαζί του μεγάλωνε και το έργο που προσέφερε. Δημιούργησε μια μεγάλη και πολύ εύφορη πεδιάδα και ένα όμορφο δέλτα, στο οποίο έβρισκαν τροφή και καταφύγιο πολλά είδη πουλιών και άλλων ζώων.

Ένας ολόκληρος οικισμός δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια πάνω στο δέλτα του Λήλαντα - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Κάποια στιγμή στην περιοχή εμφανίστηκε ο άνθρωπος. Ο ποταμός τον καλοδέχτηκε και του προσέφερε την εύφορη πεδιάδα που είχε δημιουργήσει προκειμένου να κατοικήσει εκεί, να την καλλιεργήσει και να τραφεί. Προς τιμή του λοιπόν ο άνθρωπος ονόμασε την πεδιάδα αυτή Ληλάντιο Πεδίο. Τα χρόνια πέρασαν έγιναν αιώνες και μαζί τους η δουλειά για την κυρά Αρμονία συνεχιζόταν. Η Βροχή έπεφτε και ο Λήλας τη μάζευε στην αγκαλιά του και την μετέφερε μαζί με άλλα υλικά προς το δέλτα του, όπου συνέχιζε να προσφέρει την εύφορη γη του σε φυτά, ανθρώπους και ζώα. Ο άνθρωπος καλλιεργούσε τη γη και την πότιζε με τα νερά που του έφερνε ο Λήλας. Όλα δούλευαν ρολόι και όλοι ήταν χαρούμενοι…

Κάποια στιγμή όμως, ο άνθρωπος αποφάσισε ότι ήθελε περισσότερα. Αποφάσισε ότι ήθελε περισσότερη γη για καλλιέργειες, περισσότερο νερό και στη συνέχεια περισσότερη γη για να χτίσει σπίτια, αποθήκες, θερμοκήπια και άλλα πολλά.… Στην περιοχή άρχισαν να καταφθάνουν και άνθρωποι που είχαν σπίτι και δουλειά σε άλλη περιοχή. Όμως τους άρεσε εκεί. Είχε θάλασσα, όμορφο τοπίο, ποταμό, φύση. Έτσι αποφάσισαν να φτιάξουν κι εκεί ένα σπίτι που το ονόμασαν «Εξοχικό» και το οποίο το επισκέπτονταν μερικές μόνο μέρες τον χρόνο. Κάπως έτσι όλοι αυτοί οι άνθρωποι μαζί αποφάσισαν να πάρουν τα ηνία από την Αρμονία και να γίνουν αυτοί οι αφέντες της περιοχής.

Η πλημμύρα του Λήλαντα έκοψε τους δρόμους στα δύο και παρέσυρε ολόκληρα σπίτια - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Έτσι και έκαναν και σιγά, σιγά άρχισαν να κατεβαίνουν όλο και χαμηλότερα στην εύφορη πεδιάδα, μέχρι που έφτασαν στη θάλασσα και είδαν ότι το πιο όμορφο κομμάτι της πεδιάδας ήταν το δέλτα του Λήλαντα. Εκεί λοιπόν άρχισαν να χτίζουν έναν νέο οικισμό. Ήταν τόσο όμορφα εκεί που αποφάσισαν να ονομάσουν τον οικισμό τους «Όαση». Έτσι άρχισαν να χτίζουν και ο ποταμός έβλεπε. Έχτιζαν, έχτιζαν, ώσπου τελείωσε η στεγνή γη και κάποιοι έμειναν παραπονεμένοι. Τότε οι άνθρωποι που ήσαν πρώτοι μεταξύ πρώτων τους καθησύχασαν λέγοντάς τους ότι θα κάνουν ό, τι είναι απαραίτητο για να χτίσουν και αυτοί και να μη μείνουν παραπονεμένοι. Έτσι, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, όταν ο Λήλας είναι πάντα πιο αδύναμος, του επιτέθηκαν και τον χτύπησαν με μανία. Τον περιόρισαν, τον έσκαψαν και τελικά τον φυλάκισαν, ορθώνοντας σε μεγάλο τμήμα της κοίτης του τσιμεντένια τείχη και μετατρέποντάς τον σε κανάλι.

Ανενόχλητοι πια άρχισαν να μπαζώνουν και να χτίζουν μεγάλα τμήματα του δέλτα του Λήλαντα. Μόλις τελείωσαν, όλοι οι άνθρωποι ήταν πια ικανοποιημένοι και ο Λήλας έστεκε και τους κοίταζε. Αποδυναμωμένος πια και φυλακισμένος, ήταν ανήμπορος να προσφέρει όσα πρόσφερε παλιά. Και η ζωή κύλησε για λίγο ομαλά. Όμως στην φούρια τους να χτίσουν παντού, οι άνθρωποι δεν σήκωσαν το κεφάλι για να δουν τι κάνουν (βλέπετε πολλά από αυτά που έκαναν ήταν παράνομα και άρα έπρεπε να γίνουν γρήγορα). Όταν πια τελείωσαν το μεγαλύτερο κομμάτι της «δουλειάς» τους, ανασήκωσαν για λίγο το κεφάλι και είδαν ότι η περιοχή δεν ήταν πια τόσο όμορφη…

Το δέλτα του Λήλαντα είχε γεμίσει με λάσπη - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Για την ακρίβεια ήταν πλέον άσχημη. Τα σπίτια άναρχα βαλμένα εδώ και εκεί, οι δρόμοι έσκιζαν και χώριζαν τη γη, η πεδιάδα άρχισε να γίνεται λιγότερο εύφορη, η παραλία συρρικνώθηκε και βρώμιζε συχνά, η φύση όλο και λιγόστευε και το ποτάμι… ο Λήλας με το δέλτα του, ήταν πια κανάλι. Πουθενά δεν υπήρχε η οργιώδης βλάστηση και τα δεκάδες πουλιά που ομόρφαιναν το τοπίο και βέβαια πουθενά δεν υπήρχε η αναπλήρωση και ο εμπλουτισμός της γης που προσέφερε κάποτε ο Λήλας.

Ωστόσο, η βροχή, που ήταν ο μεγαλύτερος σύμμαχος του Λήλαντα, δεν είχε πει την τελευταία της λέξη. Έτσι κάποια μέρα πλησίασε τον ποταμό για να τον παρηγορήσει προτείνοντάς του μια ύστατη προσπάθεια αντεπίθεσης. Ο Λήλας δέχτηκε και μετά από μερικές μέρες σχεδιασμού της μάχης, η βροχή άρχισε να πέφτει λυσσαλέα από τους ουρανούς. Ο Λήλας τη μάζευε αστείρευτα, άλλωστε ήταν κάτι που όφειλε αλλά και ήξερε να κάνει πολύ καλά. Σιγά, σιγά ο Λήλας μεγάλωνε ξανά κι όσο η βροχή έπεφτε, τόσο αυτός μεγάλωνε, ώσπου κάποια στιγμή δυνάμωσε τόσο, που έσπασε τα πρώτα τσιμεντένια τείχη. Εκείνα που οι άνθρωποι είχαν ορθώσει για να τον φυλακίσουν… Και μαζί με τα τείχη, παρέσυρε σπίτια, δρόμους, κολώνες, αυτοκίνητα, στην προσπάθειά του να ξαναγίνει αυτό που ήταν κάποτε: ένας Ποταμός!!!

Χωρίς να βάλουν μυαλό… Τα έργα εγκλωβισμού του Λήλαντα ξανάρχισαν… - WWF Ελλάς/Ν. Γεωργιάδης

Όταν η βροχή πια στέρεψε, οι άνθρωποι δεν πίστευαν στα μάτια τους. Πολλά από αυτά που με κόπους είχαν χτίσει έγιναν βορά του καναλιού που ήθελε να ξαναγίνει ποτάμι. Τα όνειρά τους είχαν πλέον γεμίσει λάσπες και συντρίμμια. Αντί όμως, να συνειδητοποιήσουν ότι έπρεπε με κάποιον τρόπο να τα βρουν και να συμμαχήσουν με τον Λήλαντα αλλά και την υπόλοιπη φύση, προκειμένου να μην ξαναζήσουν παρόμοιες στιγμές, αυτοί αντεπιτέθηκαν ξανά και άρχισαν πάλι να στήνουν τα τείχη τους, να σκάβουν βαθύτερα για να ξανακάνουν τον Λήλαντα κανάλι… Δεν κατάλαβαν ούτε για μια στιγμή ότι μπορεί να νίκησαν και να κατέστρεψαν την Αρμονία και τη Φύση, αλλά τον ποταμό δεν θα τον νικήσουν έτσι απλά. Και δυστυχώς για όλους η ιστορία θα επαναληφθεί…

ΥΓ1. Οποιαδήποτε ομοιότητα με ονόματα και καταστάσεις ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΟΛΟΥ συμπτωματική.

ΥΓ2. Οι εκβολές του ποταμού Λήλαντα είναι ένας από τους 77 υγρότοπους που έχουμε απογράψει στην Εύβοια. Μαζί με το Έλος Μπούρτζι αποτελούσαν κάποτε έναν ενιαίο υγρότοπο, ο οποίος συρρικνώθηκε και υποβαθμίστηκε σημαντικά από παράνομες ανθρώπινες δραστηριότητες. Στο Ληλάντιο Πεδίο υπάρχει ένας ακόμα πολύ σημαντικός υγρότοπος, η Αλυκή Κοπανά, ο οποίος δεν ξέφυγε ούτε αυτός από την ανθρώπινη δίψα για επέκταση και «ανάπτυξη».

Κείμενο: Νίκος Γεωργιάδης

Δείτε σχετικές ειδήσεις:

Σερβιτόρος της Εύβοιας

Απογευματινή

Και η άλλη άποψη…