Ποταμός Μαλίων, η επιστροφή

Είχαμε υποσχεθεί πως θα επιστρέψουμε στον Ποταμό Μαλίων. Τα δραστήρια μέλη του Δικτύου για την Παρακολούθηση της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης, ­μαζί τους και η τοπική κοινωνία, επέστρεψαν στον «τόπο του εγκλήματος» ενισχυμένοι με νέες δυνάμεις.

Συμπαραστάτες μας αυτή τη φορά, στο πλαίσιο της συνεργασίας του Δικτύου με εκπαιδευτικούς φορείς, οι φοιτητές του College Year in Athens οι οποίοι αν και θα έμεναν στην περιοχή μόνο για τρεις μέρες για τις ανάγκες του προγράμματος σπουδών τους, βρήκαν το χρόνο να γνωρίσουν έναν απειλούμενο υγρότοπο προσφέροντας σύντομης διάρκειας αλλά μεγάλης σημασίας εθελοντική εργασία για την προστασία του.

Οι εθελοντές στον «τόπο του εγκλήματος» - WWF Ελλάς / Θ.Γιαννακάκης

Η δράση αυτή ήρθε να συμπληρώσει το καλοκαιρινό εθελοντικό πρόγραμμα του WWF Ελλάς στα Μάλια.

Οι συντονισμένες δυνάμεις του Δικτύου και των εθελοντών φοιτητών έφτασαν στον Ποταμό Μαλίων την Τρίτη 20 Σεπτεμβρίου. Οι φοιτητές πρώτα συνέλεξαν τα σκουπίδια που άφησαν πίσω τους οι ασυνείδητοι επισκέπτες της περιοχής και στη συνέχεια τοποθέτησαν ενημερωτικές πινακίδες γύρω από τις αμμοθίνες για να τις προστατεύσουν από τα τροχοφόρα που επανειλημμένα εισβάλλουν στο χώρο.

Προηγουμένως είχαν ενημερωθεί με ειδική παρουσίαση από τους ανθρώπους του Προγράμματος για την προστασία των νησιωτικών Υγρότοπων και του Δικτύου για την Παρακολούθηση της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης.

Η ημέρα ολοκληρώθηκε με τους επισκέπτες αρωγούς να «γεύονται» την κρητική φιλοξενία με τσικουδιά και κεράσματα που έφεραν μαζί τους οι πολυτιμότεροι σύμμαχοί μας στην περιοχή, οι πάντα δραστήριοι Σαρπιδονίστας.

Το Δίκτυο για την Παρακολούθηση της Κατάστασης των Υγρότοπων της Κρήτης υποστηρίζεται από το Σύστημα της Coca-cola στην Ελλάδα (Coca-Cola Τρία Έψιλον και Coca-Cola Hellas) μέσα από το πρόγραμμα «Αποστολή Νερό».

Όσο κάποιοι θα “γκρεμίζουν”, εμείς θα “χτίζουμε”…

Θυμάστε όταν, πριν ένα περίπου μήνα, οι Σαρπιδονίστας και οι εθελοντές του WWF Ελλάς οριοθέτησαν με ξύλινους πασσάλους και σχοινί τις αμμοθίνες  στον υγρότοπο του ποταμού Μαλίων;

Ε λοιπόν, χθες νωρίς το πρωί, δεχτήκαμε ένα τηλεφώνημα από κάτοικο της περιοχής, ο οποίος μας ενημέρωσε ότι κάποιος /κάποιοι κατέστρεψαν τμήμα της περίφραξης που οριοθετούσε τις αμμοθίνες. Με την επίσκεψη μας διαπιστώσαμε ότι έσπασαν πασσάλους και έκοψαν το σχοινί, με σκοπό να μπαίνουν οχήματα στον χώρο των προστατευόμενων αμμοθινών.

Το έργο των παρανομούντων - WWF Ελλάς/Μ. Νοΐδου

Το έργο των παρανομούντων - WWF Ελλάς/Μ. Νοΐδου

Σε άμεση αντίδραση, μέλη των Σαπριδονίστας και η ομάδα του WWF Ελλάς στην Κρήτη, θα αποκαταστήσουν άμεσα τις ζημιές. Παράλληλα ελπίζουμε ότι με τη συνδρομή του Δήμου Χερσονήσου, θα τοποθετηθούν μεγάλες πέτρες που θα εμποδίζουν τα οχήματα να μπαίνουν στις αμμοθίνες.

Όσο λοιπόν κάποιοι θα χαλάνε, εμείς θα φτιάχνουμε… Σε συνεργασία μάλιστα με την τοπική κοινωνία θα παρακολουθούμε τον υγρότοπο, ολοένα και πιο στενά. Που θα πάει… Οι παρανομούντες ή θα βαρεθούν ή θα συλληφθούν!

Και οι 12 ήταν υπέροχοι…

Είναι δυνατόν να καθαρίζεις μια έκταση περίπου 30 στρεμμάτων, να μαζεύεις 60 (μεγάλες!) σακούλες σκουπίδια, να κουβαλάς, να τρυπάς, να καρφώνεις – κάτω από τον καυτό ήλιο – και να σε ζηλεύουν οι τουρίστες που απλά κάνουν το μπάνιο τους στην παρακείμενη παραλία;

Αν είσαι εθελοντής του WWF, έχεις το Πάντα στο στήθος και το χαμόγελο στα χείλη, όλα είναι δυνατά!

Οι καλοκαιρινές εθελοντικές ομάδες του WWF βρίσκονται εν δράσει εδώ και ημέρες.

Σήμερα βρισκόμαστε στην Κρήτη, στον υγρότοπο των Μαλίων, μαζί με την ομάδα των 12 εθελοντών μας. Η περιοχή αυτή βρίσκεται κοντά σε οργανωμένη παραλία η οποία είναι ήδη επιβαρυμένη από την τουριστική ανάπτυξη. Έτσι ο κίνδυνος επέκτασης των κακώς κειμένων στον υγρότοπο αποτελεί μια διαρκή απειλή…

Ξεκινήσαμε το πρωί της Δευτέρας και για δύο ημέρες ασχοληθήκαμε με τον καθαρισμό της περιοχής. Η «συλλογή» μας συγκεντρώθηκε σε 60 μεγάλες σακούλες σκουπιδιών!

© Andrea Bonetti / WWF Ελλάς

Με καθαρό πλέον το πεδίο δράσης μας, περάσαμε στο επόμενο βήμα που είναι η οριοθέτηση του υγρότοπου και των ευαίσθητων αμμοθινών με πασσάλους. Το κουβάλημα, τρύπημα και κάρφωμα ξύλινων πασσάλων μήκους 1,5 μέτρου καλά κρατεί από εχθές και συνεχίζεται και σήμερα.

© Andrea Bonetti / WWF Ελλάς

Στόχος μας είναι να «θωρακίσουμε» την περιοχή από πιθανή μελλοντική υποβάθμιση με 200 τέτοιους πασσάλους και από ότι φαίνεται θα καταφέρουμε να έχουμε ολοκληρώσει τις εργασίες μέχρι αύριο το απόγευμα.

© Andrea Bonetti / WWF Ελλάς

Δίπλα μας έχουμε τους Sarpidonistas, μια εθελοντική, ανεξάρτητη ομάδα δράσης από ευαισθητοποιημένους ανθρώπους που αγαπούν τα Μάλια, αλλά και τον Δήμο Χερσονήσου που μας φιλοξενεί. Έχουμε επίσης και τους περαστικούς αλλά και τους λουόμενους που διαρκώς μας προσεγγίζουν για να ενημερωθούν και μας ενθαρρύνουν με τα θετικά τους σχόλια.

Με πολύ θετική ενέργεια και διάθεση συνεχίζουμε λοιπόν την εθελοντική δράση μας στην Κρήτη…


Δείτε προηγούμενες δράσεις μας στην περιοχή:

Σε τέφρα μετατράπηκε και ο καλαμιώνας Μαλίων στην Κρήτη και Φοινικόδασος Πρέβελη και Έλος Ποταμού Μαλίων: η φύση αψηφά τις ψεύτικες υποσχέσεις του κράτους

Φοινικόδασος Πρέβελη και Έλος Ποταμού Μαλίων: η φύση αψηφά τις ψεύτικες υποσχέσεις του κράτους

Πέρασαν τέσσερις μήνες από  την πυρκαγιά στο φοινικόδασος του Πρέβελη και σχεδόν 2 μήνες από εκείνη που κατέκαψε τον καλαμιώνα του έλους Μαλίων. Κι όμως! H φύση σήμερα δείχνει το μεγαλείο της, αψηφώντας την κρατική ανεπάρκεια και τις ψεύτικες υποσχέσεις.

Φοινικόδασος Πρέβελη:

Τα πράγματα πάνε καλύτερα από ό, τι νομίζαμε στο φοινικόδασος του Πρέβελη. Όχι μόνο επιβίωσαν όλοι οι μεγάλοι φοίνικες (όπως είχαμε υποθέσει) αλλά και μεγάλη πλειονότητα των μικρών!  Όλα τα φυτά αναβλαστάνουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τις λιγαριές, τις πικροδάφνες, τις χαρουπιές και τους σκίνους, ενώ τα καμένα καλάμια έχουν ανακάμψει τελείως, δίνοντας μας την εντύπωση ότι σε 2-3 χρόνια το δάσος θα έχει επανέλθει σε πολύ μεγάλο βαθμό.

Φοινικόδασος Πρέβελη - WWF Ελλάς/Θ. Γιαννακάκης

Καλαμιώνας Έλους Μαλίων:

Εντυπωσιακή είναι επίσης και η αναγέννηση του Καλαμιώνα του έλους Ποταμού Μαλίων. Δυο εβδομάδες μετά την καταστροφική πυρκαγιά, ένα καταπράσινο χαλί από νεαρά καλάμια απλώθηκε πάνω στην κατάμαυρη έκταση των 50 στρεμμάτων. Σήμερα τα καλάμια έχουν ύψος σχεδόν  1 μέτρο, και καθώς έχει αρχίσει η μεταναστευτική περίοδος πλήθος πουλιών επισκέπτονται το έλος καθημερινά!

Καλαμιώνας Έλους Μαλίων - WWF Ελλάς/Δ. Πουρσανίδης-Γ.Χρονάκης

Θέλουμε να τονίσουμε πάντως ότι παρά την άμεση ανταπόκριση των φορέων στις πρωτοβουλίες του WWF Ελλάς, οι περισσότερες εξαγγελίες παραμένουν …εξαγγελίες. Ελάχιστα ουσιαστικά βήματα έχουν γίνει μέχρι σήμερα για την προστασία και ορθολογική διαχείριση, παρά το έντονο ενδιαφέρον του ΥΠΕΚΑ και της Περιφέρειας Κρήτης.

Ευτυχώς που  η φύση δεν χρειάζεται χαρτιά και υποσχέσεις για να επανέλθει. Εμείς , συνεχίζουμε να παρακολουθούμε τις περιοχές και να πιέζουμε προς όλες τις κατευθύνσεις για τη διασφάλιση της προστασίας τους.

Δείτε προηγούμενα άρθρα:

Σε τέφρα μετατράπηκε και ο καλαμιώνας Μαλίων στην Κρήτη

Ανάγκη για επείγοντα μέτρα προστασίας του καμένου φοινικοδάσους του Πρέβελη

Τουρισμός στα αποκαΐδια…

Περπατώντας στις στάχτες…

Σε τέφρα μετατράπηκε και ο καλαμιώνας Μαλίων στην Κρήτη

Την Τετάρτη 6 Οκτωβρίου ταξιδεύαμε όλο χαρά για Πειραιά όπου θα συναντιόμασταν με συναδέλφους από την Αθήνα, τη Ζάκυνθο και τη Δαδιά για να πάμε όλοι μαζί στο 5ο Συνέδριο Οικολογίας, στην Πάτρα. Η ομάδα για τους νησιωτικούς υγροτόπους θα παρουσίαζε μεταξύ άλλων και τα αποτελέσματα της έρευνας για ένα πολύ σημαντικό υγρότοπο του Νομού Ηρακλείου, το έλος ποταμού στα Μάλια.

Ο καλαμιώνας κάηκε ολοσχερώς - WWF Ελλάς/Ν. Γιατρομανωλάκης

Ένα τηλεφώνημα εθελοντή της οργάνωσης μάς χάλασε όλη την καλή διάθεση: ο μεγαλύτερος καλαμιώνας της Κρήτης στο έλος Ποταμού Μαλίων κάηκε ολοσχερώς. Για τις επόμενες τέσσερις ημέρες παρακολουθούσαμε και κατευθύναμε τις εξελίξεις τηλεφωνικά.

Απόγνωση μπροστά στη φωτιά - WWF Ελλάς/Μ. Φαζός

Υποστηρικτές και φίλοι του WWF Ελλάς επισκέπτονταν καθημερινά τον υγρότοπο και μας ενημέρωναν ενώ σε συνεργασία με τον Δήμο Μαλίων προγραμματίσαμε για την Τρίτη 11 Οκτωβρίου συνάντηση όλων των σχετικών φορέων και υπηρεσιών υπό την αιγίδα της Περιφέρειας για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα.

Απολογισμός

Τη Δευτέρα φτάσαμε στο Ηράκλειο με βαριά καρδιά. Αφού πήραμε τον απαραίτητο εξοπλισμό πήγαμε κατευθείαν στον υγρότοπο για να εκτιμήσουμε το μέγεθος της ζημιάς αλλά και τη δυνατότητα αποκατάστασης.

Νεκρή νεροχελώνα - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Η πυρκαγιά ξεκίνησε από το δυτικό άκρο του υγρότοπου κατά τις 6 το απόγευμα. Προκλήθηκε από καύση σκουπιδιών ή ξερόκλαδων και καθώς τα καλάμια είναι ξερά αυτήν την εποχή, επεκτάθηκε γρήγορα προς τα ανατολικά κατακαίοντας  49 από τα 70 στρέμματα του καλαμιώνα. Ευτυχώς η πυρκαγιά δεν συνέπεσε με την περίοδο της μετανάστευσης ή την φωλεοποίηση πουλιών και ελάχιστα ήταν τα σπονδυλόζωα που κάηκαν ζωντανά.

Αρχ. κίονας αποκαλύφθηκε με τη φωτιά - WWF Ελλάς/Θ. Γιαννακάκης

Η πυρκαγιά αποκάλυψε παλιές καλλιεργήσιμες εκτάσεις, τυρφώδεις περιοχές, αρκετά πηγάδια, αποστραγγιστικά κανάλια καθώς και αρχαίες κολώνες που πριν δεν φαίνονταν λόγω της πυκνής βλάστησης. Δυστυχώς μέσα στο τετραήμερο που είχε μεσολαβήσει εμφανίστηκαν περιφράξεις μέσα στην καμένη έκταση. Μόνο 15 στρέμματα από τα 130 του υγρότοπου Μαλίων είναι δημόσια έκταση. Το υπόλοιπο είναι πολλές και μικρές ιδιοκτησίες ιδιωτών (200-500 τ.μ.) και καθώς βρίσκονται μέσα σε αρχαιολογική Ζώνη Α δεν μπορούν να δομηθούν ή να φυτευτούν με δένδρα.

Νεκρό χέλι - WWF Ελλάς/Θ. Γιαννακάκης

Έκταση καμένης περιοχής σε σχέση με όρια υγροτόπου

Όπως έδειξε η έρευνα του WWF Ελλάς με ερμηνεία αεροφωτογραφιών για το διάστημα 1945-2008 προκύπτει ότι από το 1945 μέχρι το 1966 η περιοχή καλλιεργούνταν συστηματικά έχοντας ελάχιστα υγροτοπικά στοιχεία. Τη δεκαετία του 1970 άρχισε η σταδιακή εγκατάλειψη των καλλιεργειών και η περιοχή άρχισε να καλύπτεται από υγροτοπική βλάστηση. Ήδη από το 1997 ο καλαμιώνας τού έλους Μαλίων ήταν ο μεγαλύτερος της Κρήτης.

Καθώς οι παράκτιοι υγρότοποι της Κρήτης υποβαθμίζονται με ραγδαίους ρυθμούς και ανεξαρτήτως περιβαλλοντικού καθεστώτος προστασίας, το έλος Μαλίων είχε καταγραφεί από το πρόγραμμά μας ως μια περίπτωση επιτυχούς προστασίας, λόγω όμως ενός αρχαιολογικού νόμου.

Η επόμενη μέρα

Τις επόμενες ημέρες της πυρκαγιάς πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στο Δημαρχείο των Μαλίων υπό τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Κρήτης και συζητήθηκαν τα επόμενα βήματα. Εκτεταμένη εισήγηση έγινε από το WWF Ελλάς, καθώς ο καλαμιώνας έχει απογραφεί στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος «Προστασία των νησιωτικών υγρότοπων της Ελλάδας», ενώ έχει ολοκληρωθεί και μελέτη ανάδειξης του υγρότοπου από την ερευνητική ομάδα. Στη σύσκεψη συμμετείχαν με μεγάλη θέρμη οι κάτοικοι της περιοχής, οι οποίοι συμφώνησαν στην ανάγκη προστασίας του μοναδικού φυσικού οικοσυστήματος που υπάρχει στην ευρύτερη περιοχή των Μαλίων.

Η ζωή επανέρχεται - WWF Ελλάς/Θ. Γιαννακάκης

Όπως και στην περίπτωση του φοινικόδασους του Πρέβελη το καταστροφικό συμβάν προκάλεσε την κινητοποίηση. Ο καλαμιώνας αν αφεθεί θα αναγεννηθεί. Εμείς θα παρακολουθούμε τακτικά τον υγρότοπο και θα σας ενημερώνουμε.