Καθαρίζοντας το σπίτι της Μεσογειακής φώκιας γύρω από τη Γυάρο

To blog του WWF μετακόμισε στο www.wwf.gr/blog

Στις μεσογειακές φώκιες αρέσει να ξαπλώνουν στις παραλίες και να ξεκουράζονται μετά το κολύμπι και το ψάρεμα ενώ οι σπηλιές αποτελούν τον αγαπημένο χώρο αναπαραγωγής και φωλιάσματος για τα υπέροχα αυτά πλάσματα, που τα συναντάμε μαζί με τα νεογέννητα μικρά τους.

Η υποβρύχια ομάδα σε αποσυμπίεση. Φωτό: Γ. Ρηγούτσος

Η υποβρύχια ομάδα. Φωτό: Γ. Ρηγούτσος

Από τις πρώτες αποστολές της ομάδας πεδίου του WWF Eλλάς στη Γυάρο, διαπιστώσαμε ότι υπήρχαν μεγάλες ποσότητες σκουπιδιών όχι μόνο στις παραλίες, αλλά και στον θαλασσινό βυθό όπου καλά κρυμμένα κείτονταν αλιευτικά εργαλεία, δίχτυα “φαντάσματα”. Η ομάδα ερευνητών της ΜΟm, έχοντας μια πολύ καλή εικόνα των σπηλιών που χρησιμοποιούν οι φώκιες για να ξεκουραστούν και να θηλάσουν τα μικρά τους, γνώριζε ποιες ήταν επείγον να καθαριστούν. Τόσο τα απορρίμματα που… φιλοξενούνται σε παραλίες και υποθαλάσσιες σπηλιές, όσο και τα μπλεγμένα δίχτυα, αποτελούν κίνδυνο για τις φώκιες και κυρίως για τα μικρά τους. Όντας άπειρα και αδύναμα, μπορούν να παγιδευτούν σε αυτά, με άσχημες συνέπειες.

Αγώνας δρόμου για να προλάβουμε τα γεννητούρια

Από τις αρχές του 2015 είχαμε ξεκινήσει έρευνες καταγραφής της κατάστασης των παραλιών και των βυθών του νησιού. Με βάση τα δεδομένα μας, σχεδιάσαμε ένα πλάνο δράσεων και προσκαλέσαμε εθελοντικές ομάδες από τη Σύρο και την Αττική, ενώ παράλληλα συνεργαστήκαμε στενά με την ερευνητική ομάδα της ΜΟm και το δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS. Σκοπός μας ήταν να προλάβουμε να καθαρίσουμε το «σπίτι της φώκιας» πριν εκείνη επιστρέψει στο νησί για να γεννήσει.

DSC06571

Καθαρίζοντας τις παραλίες της Γυάρου. Φωτό: Α. Λεμονάκης

Η αρχή του Μαΐου μας βρήκε ανάμεσα σε σακούλες απορριμμάτων, γάντια, κράνη, λίστες πληρωμάτων και μια τεράστια σπαζοκεφαλιά οργάνωσης εθελοντών, σκαφών και υλικών.

DSC06720

Τεράστιος ο όγκος των υλικών που συλλέχτηκαν! Φωτό: Α. Λεμονάκης

Χερσαίος καθαρισμός

Και η μεγάλη στιγμή φτάνει! Τρία ταχύπλοα σκάφη αφήνουν το λιμάνι της Ερμούπολης φορτωμένα χαμόγελα εθελοντών και πλέουν προς τις παραλίες που λίγους μήνες μετά θα ξεκουράζεται η μεσογειακή φώκια. Κανείς δε σκέφτεται τα κρύα νερά του Αιγαίου και μόλις τα σκάφη πλησιάζουν, πηδούν στο νερό κουβαλώντας μαζί τα απαραίτητα υλικά για τη συλλογή των απορριμμάτων.

DSC06744

Η ομάδα των χερσαίων καθαρισμών μπροστά στις φυλακές της Γυάρου. Φωτό: Α. Λεμονάκης

DCIM100GOPROG0040758.

Κάβοι και μεγάλες σακούλες έτοιμα για απομάκρυνση. Φωτό: Γ. Ρηγούτσος

DCIM100GOPROG0070864.

Ανθρώπινη αλυσίδα για την απομάκρυνση των υλικών. Φωτό: Γ. Ρηγούτσος

Ο καθαρισμός της φωκοσπηλιάς

Λίγες μέρες μετά, μια μικρή ομάδα εθελοντών που αψηφούν την κλειστοφοβία και αγαπούν την περιπέτεια, με την ερευνητική ομάδα της MΟm και την ομάδα πεδίου του προγράμματος ΚΥΚΛΑΔΕΣ Life του WWF Ελλάς, αποβιβάζονται με ένα μικρό κανό στην καλά κρυμμένη σπηλιά της φώκιας. Αμέσως έρχονται αντιμέτωποι με ένα τεράστιο όγκο σκουπιδιών! Με μόνο φως το φακό και μερικές λάμπες θυέλλης, χώνονται σε μια πολύ στενή σχισμή, με κίνδυνο της ζωής τους, για να περάσουν στο εσωτερικό της σπηλιάς, όπου το κύμα εναποθέτει εδώ και πολλά χρόνια κάθε είδους σκουπίδι, με κυριότερα τα πλαστικά μπουκάλια και δοχεία. Ένα ταξίδι στο “κέντρο της γης” με μοναδικό σκοπό την προστασία των νεογέννητων που σε μερικούς μήνες θα παίρνουν εκεί την πρώτη τους πνοή και θα δοκιμάζουν για πρώτη φορά το κολύμπι.

11303521_957393400948900_504753681_o

Καθαρισμός εντός της φωκοσπηλιάς. Φωτό: Γ. Ρηγούτσος

11275627_957392757615631_202296098_o

Μεταφορά των απορριμμάτων με καγιάκ, δύσκολο, επίπονο και επικίνδυνο έργο. Φωτό: Γ. Ρηγούτσος

Ο υποβρύχιος καθαρισμός

Παρασκευή βράδυ, στο λιμάνι της Ερμούπολης βρίσκεται κοντά μας μια θαλασσινή ομάδα αυτοδυτών που έμαθε για το ΚΥΚΛΑΔΕΣ Life, εμπνεύστηκε από το έργο των καθαρισμών και θέλησαν να έρθουν κοντά μας και να συνδράμουν στο υποβρύχιο σκέλος. Νωρίς το πρωί της επόμενης μέρας ξεκινά η τελευταία φάση των καθαρισμών του αιγαιοπελαγίτικου βυθού. Το ερευνητικό σκάφος Γιούρα του WWF, φορτωμένο ως επάνω με μπουκάλες, στολές, ρυθμιστές πίεσης και κάθε είδους καταδυτικό εργαλείο, πλέει ανοιχτά του ακρωτηρίου Φούι δίπλα στο ιστιοπλοϊκό σκάφος Ωκυρρόη το οποίο ο ιδιοκτήτης του, Αντώνης Λεμονάκης, διέθεσε για να υποστηρίξει την πιο δύσκολη και πολύπλοκη αποστολή.

_RIG1967

Ανέλκυση διχτυών. Φωτό: Γ. Ρηγούτσος

Την τελευταία αυτή αποστολή υποδέχτηκε ένα κοπάδι ζωνοδέλφινα που έπαιζαν ανενόχλητα με τις πλώρες των σκαφών. Άραγε καταλάβαιναν ότι πηγαίναμε προς τη Γυάρο για να απαλλάξουμε τους βυθούς από αλιευτικά εργαλεία που ξέμειναν σαν φαντάσματα και στοιχειώνουν τους βυθούς;

Τελικά τι καταφέραμε;

Τελικά, οι εργασίες των καθαρισμών χρειάστηκαν 4 μέρες, περίπου 50 ώρες στο νερό, δεκάδες σακούλες σκουπιδιών, 20 φιάλες κατάδυσης και πολλή δύναμη που πηγάζει από το όραμα που έχουν τα στελέχη του WWF και οι εθελοντές για ένα καλύτερο αύριο των ελληνικών θαλασσών.

Οι προσπάθειες για καθαρούς βυθούς και παραλίες στη Γυάρο μόλις ξεκίνησε. Θέλουμε να ευχαριστήσουμε τον Όμιλο Φουσκωτών και Ταχυπλόων Σκαφών Σύρου, τη Φωτογραφική Λέσχη Σύρου, το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων και φυσικά τους σπουδαστές της Σχολής Εμποροπλοιάρχων, που συμμετείχαν με δική τους πρωτοβουλία στον καθαρισμό, αποτέλεσαν την κινητήρια δύναμη χάρη στην οποία πραγματοποιήθηκε ο καθαρισμός των παραλιών. Παράλληλα, ευχαριστούμε και την ερευνητική ομάδα της MOm (τον Πάνο Δενδρινό και τον Αλέξανδρο Καραμανλίδη) για την πολύτιμη συνεργασία στο κομμάτι του καθαρισμού των σπηλιών.

Ευχαριστούμε επίσης τους εθελοντές αυτοδύτες που συμμετείχαν δίπλα στην υποβρύχια ομάδα του ΚΥΚΛΑΔΕΣ Life, χωρίς τους οποίους δε θα μπορούσαμε να καλύψουμε τη μεγάλη ακτογραμμή της Γυάρου.

ΦΩΤΟ Γ. Ρηγούτσος - Η προσπάθεια του καθαρισμού υποβρυχίως

Η προσπάθεια του καθαρισμού υποβρυχίως. Φωτό: Γ. Ρηγούτσος

Αποσυμπίεση: Αναπνέω αργά μέσα από το σωλήνα που μου φέρνει αέρα από τη μπουκάλα, είναι ο ομφάλιος λόρος που με κρατάει στη ζωή, βρίσκομαι στα τελευταία μέτρα πριν αφήσω τον υπέροχο υποβρύχιο κόσμο της Γυάρου και ανέβω στην επιφάνεια. Σε εκείνα τα τελευταία λεπτά της αποσυμπίεσης, επικρατεί μια γαλήνη μέσα μου, κοιτάζω γύρω τους υποβρύχιους συντρόφους που μας συνόδεψαν τις τελευταίες μέρες στη δύσκολη και επικίνδυνη αποστολή. Έχουν όλα πάει περίφημα, οι δύτες είναι ασφαλείς και οι φώκιες και τα δελφίνια μπορούν να κολυμπούν ξένοιαστα με τα μικρά τους στους βυθούς. Μεγάλο μέρος των «φαντασμάτων» ανελκύθηκε στην επιφάνεια…

Χρήστος Παπαδάς

ΚΥΚΛΑΔΕΣ Life: ένα πρόγραμμα για την προστασία της φύσης και την ευημερία του ανθρώπου

Yiaros

10% των θαλασσών του πλανήτη θα έπρεπε να προστατεύεται, τη στιγμή που στη Μεσόγειο προστατεύεται μόλις το 1% της επιφάνειάς της. 10% του παγκόσμιου πληθυσμού της Μεσογειακής φώκιας, Monachus monachus, ενός είδους συμβόλου για τον πλανήτη μας ζει και αναπαράγεται γύρω από τη Γυάρο. Δύο ποσοστά είναι αρκετά για να πείσουν και τον πλέον δύσπιστο ότι είναι απαραίτητη η δημιουργία μιας Θαλάσσιας Προστατευόμενης Περιοχής (ΘΠΠ) στις ευρύτερες Βόρειες Κυκλάδες, με επίκεντρο τη Γυάρο. Μιας ΘΠΠ που θα σέβεται και θα απαντά όμως με συνολικό τρόπο και στις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας, αφού αυτή θα είναι άλλωστε ένας από τους βασικούς «παίκτες» στη δημιουργία και διαχείρισή της.

Το νέο πρόγραμμα Κυκλάδες Life φέρνει έναν φρέσκο αέρα όχι μόνο στις ελληνικές θάλασσες αλλά και σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Έννοιες όπως η οικοσυστημική προσέγγιση και η συνδιαχείριση εισάγονται ίσως για πρώτη φορά στην ελληνική πραγματικότητα και για να είμαστε ειλικρινείς φιλοδοξούμε να αποτελέσουν πυλώνες για τη δημιουργία μιας ΘΠΠ που θα αποτελέσει πρότυπο σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Πώς; Για να απαντήσουμε, οφείλουμε να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή…

Ποιο είναι το όραμά μας;

Το όραμα όλων μας, καθώς στην πρωτοβουλία αυτή συμμετέχουν πολλοί και ποικίλοι φορείς, είναι να στηθεί και να λειτουργήσει αποτελεσματικά μια νέα πρότυπη προστατευόμενη περιοχή στις ευρύτερες Βόρειες Κυκλάδες με επίκεντρο τη θαλάσσια ζώνη γύρω από τη Γυάρο. Ο απώτερος στόχος είναι να δημιουργήσουμε ένα μοντέλο βιώσιμης ΘΠΠ που θα προστατεύει το θαλάσσιο περιβάλλον, ενώ παράλληλα θα στηρίζει το μέλλον των τοπικών κοινωνιών. Αυτό το επιτυχημένο μοντέλο θα πρέπει να προωθήσουμε και να χρησιμοποιήσουμε και σε άλλες περιοχές σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Gyaros-2

Ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε;

Η σημαντική καινοτομιά και διαφοροποίηση από άλλες αντίστοιχες προσπάθειες, είναι ότι από το πρώτο στάδιο αυτής της προσπάθειας θα εμπλακούν ενεργά όλοι όσοι επηρεάζουν ή επηρεάζονται από την περιοχή, όπως κεντρικές και τοπικές αρχές, ΟΤΑ, ψαράδες, τουριστικός τομέας, πανεπιστήμια, ΜΚΟ και πολλοί άλλοι. Επιπλέον, πρόκληση αποτελεί και το γεγονός ότι κατά τον σχεδιασμό αυτής της ΘΠΠ, θα βασιστούμε στις αρχές της θαλάσιας χωροταξίας και σε νέες πιο ολοκληρωμένες προσεγγίσεις, όπως την οικοσυστημική διαχείριση και τη συνδιαχείριση από τους χρήστες της περιοχής, που για πρωτη φορά θα εφαρμοστούν στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο. Σε μια χώρα που ο δημιουργικός διάλογος, η αμοιβαία εμπιστοσύνη και η ανοικτή και αποτελεσματική συνεργασία δεν είναι μέρος της καθημερινής κουλτούρας μας, μια τέτοια προσέγγιση είναι αναμενόμενο ότι θα αντιμετωπίσει δυσκολίες. Αν και είμαστε ρεαλιστές, παραμένουμε αισιόδοξοι και αποφασισμένοι να ξεπεράσουμε τα εμπόδια και να δώσουμε λύσεις. Όπως η οργάνωση πρωτοστάτησε πριν από δύο δεκατίες στη δημιουργία της πρώτης ΘΠΠ στην Ελλάδα στη Ζάκυνθο, έτσι και σήμερα μπορούμε και πρέπει να πάμε ένα βήμα μπροστά.

Τι μπορούμε να πετύχουμε;

Θεωρώ ότι μέσω του προγράμματος ΚΥΚΛΑΔΕΣ Life μπορεί να επιτευχθεί τόσο ο κεντρικός μας στόχος όσο και μια σειρά από επιμέρους σημαντικά επιτεύγματα. Πέρα από την άμεση προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, θα δημιουργηθούν εξειδικευμένες υποδομές, θα προωθηθούν νέες εναλλακτικές δραστηριότητες, όπως ο καταδυτικός τουρισμός, και κυρίως θα δημιουργηθεί ένα πρότυπο σύστημα αποτελεσματικής επιτήρησης της ευρύτερης θαλάσσιας περιοχής. Η εμπειρία από την εμπλοκή μου στο Θαλάσσιο Πάρκο των Βόρειων Σποράδων, έδειξε ότι με μεθοδική δουλειά, υπομονή, και επιμονή η προστασία και διαχείριση μιας ΘΠΠ μπορεί να γίνει κτήμα των τοπικών κοινωνιών και να συμβάλει θετικά και καθοριστικά στη διαμόρφωση του μέλλοντος τους.

Γιατί είναι σημαντική στις σημερινές συνθήκες η δουλειά αυτή;

Σήμερα, ιδιαίτερα εν μέσω της δύσκολης συγκυρίας που βιώνει η χώρα, η πρωτοβουλία αυτή είναι πιο επίκαιρη και αναγκαία από ποτέ. Ενδεικτικό είναι ότι το πρόγραμμα αυτό έρχεται να ανταποκριθεί σε ένα αίτημα μιας σημαντικής μερίδας επαγγεματιών ψαράδων των Κυκλάδων που εδώ και κάποια χρόνια, αναγνωρίζοντας το πρόβλημα των θαλασσών μας, απαιτούν τη λήψη μέτρων για την προστασία των ιχθυοαποθεμάτων στην περιοχή. Πιο σημαντικό όμως είναι το γεγονός ότι προτάσσει  μια διαφορετική προσέγγιση στη συνδιαχείριση των νησιών μας, διαμορφώνοντας και εφαρμόζοντας λύσεις που θα συγγεράσουν την προστασία του μοναδικού θαλάσσιου πλούτου μας με τη βιωσιμότητα των νησιωτικών κοινωνιών.

Δρ. Σπύρος Κοτομάτας, συντονιστής του προγράμματος ΚΥΚΛΑΔΕΣ Life

—————————————————

Το πρόγραμμα Κυκλάδες Life το συντονίζει το WWF Ελλάς και υλοποιείται σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, την Αναπτυξιακή Εταιρεία Κυκλάδων, το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, τη MOm/Εταιρεία Μελέτης και Προστασίας της Μεσογειακης Φώκιας και το Ινστιτούτο Tethys.

Το πρόγραμμα ΚYKLAΔΕΣ LIFE «Ολοκληρωμένη προστασία της Μεσογειακής φώκιας  στις Βόρειες Κυκλάδες» (NAT/GR/000688) υποστηρίζεται και συγχρηματοδοτείται από τη χρηματοδοτική γραμμή LIFE Nature της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και από το Ίδρυμα Prince Albert II του Μονακό.