Δυο νύχτες κάτω από τα αστέρια

Κοιτάζω το ρολόι, είναι 2.30 το πρωί,ξημερώματα 1ης Ιουλίου. Βρίσκομαι ξαπλωμένος στον πρυμνιό καναπέ του ερευνητικού φουσκωτού και τα μάτια δε χορταίνουν το ασύλληπτο θέαμα του έναστρου ουρανού. Ένας απίστευτος γαλαξίας απλώνεται από πάνω μαζί με την απόλυτη ησυχία που σκεπάζει τη Γυάρο. Ο παφλασμός του κύματος που σκάει στον καθρέφτη του σκάφους μαζί με το λίκνισμά του, φέρνουν τις τελευταίες σκέψεις στο μυαλό πριν σβήσει κάτω από το βάρος του Μορφέα.

DSC_0141

Νυχτερινή παρατήρηση μύχων –  Χ.Παπαδάς/WWF Ελλάς

Είναι το τέλος μιας μεγάλης μέρας και γυρίζοντας πίσω το φιλμ, βλέπω εικόνες και εμπειρίες που ζήσαμε. Το πρωινό μας βρίσκει στην Ερμούπολη να τρέχουμε για τις ετοιμασίες του σκάφους, σκοπός άλλη μια αποστολή, πιο σύνθετη αυτή τη φορά. Με την άφιξη του πρωινού πλοίου στη Σύρο, φτάνει μαζί και ένας εξαιρετικός συνεργάτης, ο δρ. Γ. Κατσαδωράκης ορνιθολόγος και για δεκαετίες συνεργάτης του WWF Ελλάς. Τις επόμενες μέρες θα είναι μαζί μας σε ένα ταξίδι εξερεύνησης της ορνιθοπανίδας της Γυάρου και συγκεκριμένα των θαλασσινών πουλιών.

DSC_0133

Επιστροφή μύχων στο ηλιοβασίλεμα  – Χ.Παπαδάς/WWF Ελλάς

Πληροφορίες θέλουν να αποικίζουν το νησί κάποια σπάνια θαλασσοπούλια και για το λόγο αυτό είμαστε σε συνεχή επικοινωνία με μια άλλη ομάδα ειδικών που παρεκκλίνουν της πορείας και των ερευνών τους για να ενωθούν μαζί μας σε μια κοινή αποστολή. Ο λόγος για την ομάδα της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας (E.O.E.) που με επικεφαλή της, τη Δανάη Πορτόλου κατευθύνονται από το Λαύριο για τη Γυάρο.

Ο καιρός δεν είναι καλός, βγαίνοντας από το λιμάνι της Ερμούπολης αντιμετωπίζουμε κύματα ύψους δύο και τριών μέτρων στην πλώρη μας. Η πορεία κόντρα στο κύμα (όρτσα στη ναυτική γλώσσα) είναι αρκετά δύσκολη και χρίζει ιδιαίτερων χειρισμών, αλλά αυτό το αναλαμβάνει η Ελίνα (καπετάνισσα του «Γιούρα») που ξέρει τα μονοπάτια ανάμεσα στο κύμα. Κοιταζόμαστε με το Γιώργο και αφού σιγουρεύομαι ότι δεν υπάρχει πρόβλημα τραβάμε για το βόρειο φάρο της Σύρου και μετά δυτικά για των κόλπο των φυλακών.

DSC_0159

Αποβίβαση ερευνητή σε απόκρυμνη ακτή της Γυάρου – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Φτάνοντας βρίσκουμε ήδη δεμένο το φουσκωτό της ορνιθολογικής και πλαγιοδετούμε, για τις ανάλογες συστάσεις και τις απαραίτητες συνεννοήσεις. Στο σκάφος επεμβαίνουν η Δανάη, ο Άγγελος και ο καπετάνιος του φουσκωτού Κώστας. Έμπειροι ορνιθολόγοι αλλά και θαλασσόλυκοι, κάθε χρόνο γυρίζουν το Αιγαίο, σκαρφαλώνουν βραχονησίδες και καταγράφουν τα θαλασσοπούλια και τη σημασία των νησίδων του Αιγαίου. Αυτές οι άγονες, κατάξερες λέμβοι του Αιγαίου, για αυτή την ομάδα αποτελούν τον Αμαζόνιο τους, και οι έρευνες που διενεργούν τα τελευταία χρόνια αποδεικνύουν πόσο σημαντικά κομμάτια του πάζλ της βιοποικιλότητας της Ελλάδας μπορεί να βρει κανείς σε μερικά διάσπαρτα βράχια στο μπλε του Αιγαίου.

DSC_0154

Ορνιθολόγος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας εν δράση Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

DSC_0186

Ερευνητής στο αφιλόξενο τοπίο της Γυάρου  – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Η μέρα κυλά γρήγορα και η προσμονή μας για το σούρουπο μεγαλώνει. Το ηλιοβασίλεμα μας βρίσκει πέντε ναυτικά μίλια μακριά από τη Γυάρο να κοιτάμε προς την Άνδρο. Μάτια και κυάλια έχουν επιστρατευτεί σε μια διαρκή αναζήτηση για τους σπάνιους Μύχους. Μικρά γρήγορα θαλασσοπούλια, πετούν βιαστικά πάνω από το νερό κάνοντας κινήσεις ακριβείας. Η ομάδα μας πιστεύει ότι στη Γυάρο υπάρχει μια μεγάλη αποικία, αλλά για να διαπιστωθεί αυτό πρέπει προηγουμένως να τα περιμένουμε να γυρίσουν από το πρωινό κυνήγι.

Οι μύχοι είναι μονογαμικά θαλασσοπούλια, δημιουργούν φωλιές σε βραχονησίδες μεταξύ χώματος και βράχου σε μια προσπάθεια να κερδίσουν όσο περισσότερη δροσιά μπορούν σε έναν τόπο που κατά τη διάρκεια της ημέρας έχει πολύ υψηλές θερμοκρασίες, κάτι που το βιώσαμε, όταν σκαρφαλώσαμε στις πλαγιές προσπαθώντας να εντοπίσουμε φωλιές και νεοσσούς.

Ξαφνικά μέσα από τα πορτοκαλιά χρώματα ενός ήλιου που μόλις χάθηκε στο πέλαγος, αρχίζουν να έρχονται κατά δεκάδες πουλιά που περνούν ξυστά πάνω από το φουσκωτό. Στη φάση αυτή κινούνται σε κοντινή απόσταση από τα νησιά που έχουν τις αποικίες, προσγειώνονται στην επιφάνεια του νερού και κολυμπούν ομαδικά δημιουργώντας σχεδίες (rafts). Σε αυτό το σχηματισμό θα παραμείνουν για να δουν το φεγγάρι και μόνο αφού δύσει, θα ξεκινήσουν να καλούν το ζευγάρι τους που είναι στη στεριά. Το ένα από τα δύο πουλιά μένει μέσα στη φωλιά για να φυλάξει τους νεοσσούς, ενώ το άλλο ψαρεύει όλη μέρα σε μεγάλες αποστάσεις. Όταν επιστρέψει και προσγειωθεί στη σχεδία ο μόνος τρόπος για να βρει τη φωλιά του είναι τα απανωτά καλέσματα με το ζευγάρι του. Με τον τρόπο αυτό εντοπίζει τη φωλιά του και στο τέλος απογειώνεται για να προσγειωθεί με ακρίβεια μπροστά σε αυτή. Ο μύχος εξαιτίας του σχηματισμού των ποδιών του δεν μπορεί να περπατήσει εύκολα στο τραχύ έδαφος των νησιών, οπότε πρέπει να βρίσκει ακριβώς τη φωλιά του και να φτάνει εκεί πετώντας, όσο πιο κοντά μπορεί.

DSC_0165

Ορνιθολόγος εξετάζει το εσωτερικό φωλιάς μύχων με ενδοσκόπιο – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Σε αυτή τη φάση η ομάδα έχει χωριστεί, δύο μέλη έχουν αφεθεί πάνω στο νησί με τηλεσκόπια για να μπορέσουν να εντοπίσουν τις σχεδίες και να καταγράψουν τον αριθμό των πουλιών ενώ τα δύο φουσκωτά κινούνται περιμετρικά προσπαθώντας να εντοπίσουν από πού έρχονται τα πουλιά και μέσω VHF να ενημερώσουν τη χερσαία ομάδα για τις κατευθύνσεις που πρέπει να παρακολουθούν. Οι σχεδίες αποτελούν το καλύτερο σημείο για να καταγραφεί ο αριθμός των πουλιών μια αποικίας και για το λόγο αυτό οι ορνιθολόγοι θεωρούν τόσο σημαντική αυτή την ώρα.

Έχει νυχτώσει για τα καλά, το φεγγάρι δύει και αρχίζουν τα καλέσματα. Η απόκοσμη φωνή του μύχου σε κάνει να ανατριχιάζεις. Μέσα στην ήσυχη νύχτα ο Γιώργος, που έχει μείνει επάνω στο νησί για να ηχογραφήσει τις φωνές και να παρατηρήσει από κοντά τις συμπεριφορές, ακούγεται να λέει μέσα από τον ασύρματο: « Αυτές είναι οι σειρήνες που περιγράφονται στα ομηρικά έπη, αυτά τα πουλιά είναι που άκουγαν και οι αρχαίοι και σκιάζονταν τις νύχτες χωρίς φεγγάρι. Ανατριχιαστικά απόκοσμα καλέσματα… έρχονται από παντού πλέον»

Είναι περασμένες δώδεκα, έχουμε σβήσει τη μηχανή σε μικρή απόσταση από τα βράχια και απλά αφήνουμε το σκάφος να παρασύρεται. Ακούω τα καλέσματα των μύχων, τώρα κατακλύζουν το χώρο, εναλλάξ με το βουβό ήχο από το αντιμάμαλο κύμα που σκάει στα βράχια. Κοιτάζω το στερέωμα, σπάνια βλέπεις τόσα αστέρια. Η φωτορύπανση των πόλεων έχει στερήσει από τα μάτια μας αυτό το υπέροχο θέαμα, που σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Γαλαξίας σχηματίστηκε από την Ήρα, η οποία έχυσε γάλα στον ουρανό, όταν ανακάλυψε πως ο Δίας την ξεγέλασε και τάιζε τον νεαρό Ηρακλή.. Σε κάποια άλλη εκδοχή, ο Ερμής έβαλε στα κρυφά τον Ηρακλή στον Όλυμπο για να τραφεί από τα στήθη της Ήρας που κοιμόταν. Ο Ηρακλής δάγκωσε τη θηλή της Ήρας και το γάλα της εκτινάχθηκε στους ουρανούς σχηματίζοντας τον Γαλαξία.

Τις σκέψεις διακόπτει η φωνή του Γιώργου που μας καλεί από τον ασύρματο, να τον πάρουμε από τα βράχια. Κοιτάζω το ρολόι, είναι περασμένες δύο, κινούμαστε αργά και προσεκτικά, το σκοτάδι είναι πυκνό, η στεριά δεν φαίνεται, μονάχα ο δυνατός προβολέας κόβει τη νύχτα και ανοίγει δρόμο ανάμεσα στα βράχια. Μια λεπτή φιγούρα διακρίνεται πάνω σε ένα βράχο και μας υποδεικνύει το σημείο που πρέπει να προσεγγίσουμε.

Λίγα λεπτά αργότερα δύο μαύρες σιλουέτες τρέχουν ξυστά δίπλα στην ακτογραμμή της Γυάρου αφήνοντας αφρισμένα ίχνη ξωπίσω τους. Τα δύο φουσκωτά (Γιούρα του WWF και Κίναρος της ΕΟΕ) επιστρέφουν προς τον κόλπο των φυλακών όπου είναι η βάση της ομάδας.

Μια μεγάλη μέρα τελειώνει λίγες ώρες πριν ξεκινήσει η επόμενη. Ασφαλίζουμε τα φουσκωτά στο μικρό προβλήτα και γρήγορα χωνόμαστε στους υπνόσακους αναζητώντας λίγη σωματική ξεκούραση.

«Οι δυο μέρες κάτω από τα αστέρια» αποτελούν την πρώτη κοινή αποστολή της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του WWF Ελλάς. Η αποστολή κράτησε τρεις ημέρες και κατά τη διάρκεια των δύο βραδιών γίνονταν νυχτερινές παρατηρήσεις από το σούρουπο έως το ξημέρωμα, ενώ κατά τη διάρκεια της μέρας οι ερευνητές εντόπιζαν φωλιές μύχων πάνω στις απόκρημνες πλαγιές της Γυάρου. Με την κοινή αυτή προσπάθεια, εγκαινιάζεται μια νέα συνεργασία με επίκεντρο τη Γυάρο που θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια, αφού όπως φαίνεται το συγκεκριμένο νησί θα συνεχίσει να μας εκπλήσσει με τους σπάνιους κατοίκους του. Κατά τη διάρκεια της αποστολής εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν σημαντικά στοιχεία σε σχέση με τα θαλασσοπούλια.

kalikatsou1

Ζευγάρι καλικατσού (Phalacrocorax aristotelis) πετάει κοντά στην ακτογραμμή της Γυάρου – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Σπιζαετός (Hieraetus fasciatus) σκαρφαλωμένος σε απόκρυμνα βράχια της Γυάρου – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Στην αποστολή συμμετείχαν εκ μέρους της Ε.Ο.Ε.  οι : Δανάη Πορτόλου, Άγγελος Ευαγγελίδης, Κώστας Παπακωνσταντίνου (καπετάνιος).
Εκ μέρους του WWF Ελλάς έλαβαν μέρος οι: δρ. Γ. Κατσαδωράκης , Ελίνα Σαμαρά, Χρήστος Παπαδάς

2η Αποστολή Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης στη Γυάρο!

Το καλοκάιρι ξεκίνησε επίσημα και οι τουρίστες έχουν αρχίσει να συρρέουν στα νησιά.  Στην ακατοίκητη Γυάρο όμως τα πράγματα παραμένουν ήρεμα και γαλήνια, ούτε που φυσάει, επικρατεί παγκόσμια μπουνάτσα, ευτυχές  γεγονός για την περιοχή όπου συνήθως οι άνεμοι είναι έντονοι!   Ώσπου ξαφνικά καταφτάνει το σκάφος με την ομάδα των ερευνητών του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Κρήτης που θα ξεχυθούν στο νησί για τις προγραμματισμένες δειγματοληψίες που γίνονται στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών δράσεων του ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIFE.  Στην πρώτη αποστολή του Μουσείου οι ερευνητές είχαν συλλέξει δείγματα πανίδας και είχαν αφήσει παγίδες για να τις συλλέξουν στην επόμενη αποστολή.

Συλλογή Παγίδας  WWF Ελλάς/ Andrea Bonetti

Συλλογή Παγίδας WWF Ελλάς/ Andrea Bonetti

Αυτή η ώρα επιτέλους ήρθε. Αρχίσαμε τον περίπατό μας στο νησί, συλλέγοντας παγίδες και ψάχνοντας να ανακαλύψουμε τα μυστικά του νησιού. Κατά τη διάρκεια της πρώτης μέρας ερευνών κάτω από μια πέτρα, ο ερευνητής του Μουσείου βρήκε αυγά του μαύρου φιδιού της Γυάρου  Hierophys viridiflavus! Έτσι, την επόμενη μέρα, πήγαμε όλοι μαζί να τα δούμε από κοντά και να φωτογραφίσουμε. Ποιός θα το περίμενε όμως, ότι στη θέση των αυγών βρισκόταν ένα μαύρο φίδι με φουσκωμένη κοιλιά!

 Hierophys viridiflavus με γεμάτο στομάχι από αυγά φιδιού του ιδίου είδους/ WWF Ελλάς/ Andrea Bonetti

Hierophys viridiflavus με γεμάτο στομάχι από αυγά φιδιού του ιδίου είδους/ WWF Ελλάς/ Andrea Bonetti

Από την πρώτη μας επίσκεψη στο νησί, ήταν εμφανές ότι τα κατσίκια και τα κουνέλια έχουν αναπτύξει μεγάλους πληθυσμούς. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι υπάρχει μεγάλη υπερβόσκηση από τα κατσίκια, σε σημείο που ένας μικρός ελαιώνας, έχει μετατραπεί σε πυγμαίο ελαιώνα!  Τα μικρά “θαμνάκια¨πίσω από αυτή την πυγμαία ελιά, είναι στη πραγματικότητα ελαιόδεντρα που δεν είχαν την ευκαιρία να αναπτυχθούν εξαιτίας της ακατάπαυστης όρεξης των κατσικιών.

Αποτέλεσμα υπερβόσκησης στον ελαιώνα! /WWF Ελλάς Andrea Bonetti

Αποτέλεσμα υπερβόσκησης στον ελαιώνα! /WWF Ελλάς Andrea Bonetti

Όπως και σε κάθε τόπο έτσι και στη Γυάρο, υπάρχουν διαφορετικά μικροκλίματα κάτι που φαίνεται ξεκάθαρα από την κατάσταση των θυμαριών!  Σε μέρη που το έδαφος έχει κάποια κατακράτηση υγρασίας, τα θυμάρια δεν είχαν ανθήσει, σε αντίθεση με τα πιο ξηρά μέρη, τα οποία είχαν μετατραπεί σε μωβ πανδαισίες!

Μωβ λόφος, από τα ανθισμένα θυμάρια/WWF Ελλάς Andrea Bonetti

Μωβ λόφος, από τα ανθισμένα θυμάρια/WWF Ελλάς Andrea Bonetti

Εκτός από τις δειγματοληψίες που πραγματοποιήθηκαν για τα χερσαία οικοσυστήματα, ξεκίνησαν και οι ορνιθολογικές παρατηρήσεις.  Το πρώτο βήμα ήταν ο περίπλους της Γυάρου και οι οπτικές καταγραφές των πτηνών που συχνάζουν σε αυτή. Τη χωρίσαμε σε 17 τομείς και μετρήθηκαν τα είδη ανά τομέα.  Ανεξάρτητα μετρήθηκαν το Γλαρονήσι και το Φούι, δύο νησάκια δίπλα στη Γυάρο.  Η μελέτη των πτηνών δεν είναι εύκολο θέμα, καθώς πολλά μεταναστευτικά είδη παρατηρούνται υπό συγκεκριμένες εποχικές και καιρικές συνθήκες. Γι’ αυτό το λόγο, οι ερευνητές σε αυτήν την επίσκεψη, πήραν μια πρώτη ιδέα για το πως να σχεδιάσουν τις επόμενες δειγματοληψίες.

Περίπλους της Γυάρου για τη καταγραφή της ορνιθοπανίδας. /WWF Ελλάς  Andrea Bonetti

Περίπλους της Γυάρου για τη καταγραφή της ορνιθοπανίδας. /WWF Ελλάς Andrea Bonetti

Αυτό που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση σε αυτή την αποστολή, ήταν η μεγάλη αντίθεση χρωμάτων του νησιού, εξαιτίας της εναλλαγής των εποχών. Το χειμώνα είχαμε συναντήσει ένα έντονα πράσινο, παραθαλάσσιο τοπίο.  Τώρα όμως που ο καιρός ζέστανε, θάμνοι όπως ο Euphorbia dendroides, ή αλλιώς φλόμος, είχαν ρίξει τα φύλλα τους, μετατρέποντας το τοπίο από έντονο πράσινο σε ένα ήπιο κόκκινο/προτοκαλί. Κάτι δηλαδή που παρατηρούμε στα δάση το φθινώπορο, στη Γυάρο συμβαίνει το καλοκαίρι! Με αυτό τον τρόπο αυτό το πανέμορφο φυτό προσαρμόστηκε για να μπορέσει να επιβιώσει την εντατική ξηρασία του καλοκαιριού.  Αυτός ο φυλλοβόλος θάμνος περιέχει τοξικές ουσίες και χρησιμοποιούνταν από τα αρχαία χρόνια για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

Euphorbia dendroides το καλοκαίρι/WWF Ελλάς Andrea Bonetti

Euphorbia dendroides το καλοκαίρι/WWF Ελλάς Andrea Bonetti

Euphorbia dendroides το χειμώνα /WWF Ελλάς Ελίνα Σαμαρά

Euphorbia dendroides το χειμώνα /WWF Ελλάς Ελίνα Σαμαρά

Μετά από δύο ολόκληρες μέρες οδοιπορίας κάτω από τον καυτό ήλιο στο αφιλόξενο περιβάλλον της Γυάρου, είμαστε έτοιμοι προς αναχώρηση.  Τα αποτελέσματα των ερευνών θα αργήσουν λίγο ακόμα, καθώς η δουλειά εργαστηρίου πέρνει χρόνο και φυσικά οι επιτόπιες έρευνες στο νησί, δεν έχουν τελειώσει.  Κάθε επίσκεψη στο νησί μας προσφέρει περισσότερες γνώσεις και εμπειρίες.  Όλα τα στοιχεία που συλλέγονται είναι απαραίτητα για τη σύνταξη ειδικών περιβαλλοντικών μελετών, στο πλαίσιο του προγράμματος ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIFE.

Ευχαριστούμε τους ερευνητές του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, τον Γιώργο Κατσαδωράκη και φυσικά τον Καπετάνιο Νίκο Πρίντεζη “Πέρλα” για την άψογη συνεργασία και τον πλούτο γνώσεων που μοιράστηκαν μαζί μας.

Εις το επανιδείν και η περιπέτεια συνεχίζεται!

Και η περιπέτεια συνεχίζεται!/WWF Ελλάς Andrea Bonetti

Και η περιπέτεια συνεχίζεται!/WWF Ελλάς Andrea Bonetti