Η επέλαση ενός «λαίμαργου σκαθαριού» και η απώλεια χιλιάδων φοινίκων

Οι φοίνικες μοιάζουν με "ομπρέλες" πριν χάσουν εντελώς τα φύλλα τους - WWF Ελλάς/K. Παραγκαμιάν

Τα τελευταία 5 χρόνια παρακολουθούμε ως θεατές μια άνευ προηγουμένου επέλαση. Χιλιάδες φοίνικες στην Κρήτη, την Εύβοια, την Αττική, την Πελοπόννησο, τα Δωδεκάνησα κι άλλες περιοχές, έχουν καταστραφεί στο πέρασμα ενός «λαίμαργου σκαθαριού».

Ο επιθετικός αυτός επισκέπτης από τη Νότια Ασία, γνωστός ως κόκκινος ρυγχοφόρος,  έχει προκαλέσει ήδη μεγάλη οικονομική ζημιά, ενώ απειλεί άμεσα και το περίφημο φοινικόδασος στο Βάι της Κρήτης. Εγκρίθηκε μάλιστα και πίστωση 400.000 ευρώ για την καταπολέμησή του.

Ενήλικο άτομο του Rhynchophorus ferrugineus - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Γιατί όμως έπρεπε να απειληθεί το διάσημο και τουριστικό φοινικόδασος του Βάι για να υπάρξει κάποια κινητοποίηση, τη στιγμή που το σκαθάρι εδώ και χρόνια αλωνίζει στην ελληνική ύπαιθρο; Μάλιστα, την ώρα που λαμβάνονται μέτρα για το Βάι, απειλούνται πολύ σημαντικές συστάδες όπως στον Αλμυρό Ηρακλείου, στον Πρέβελη, στη Φοινικιά, στο Μάρτσαλο και σε άλλες 15 θέσεις στην Κρήτη.  Για εκεί όμως απολύτως  τίποτα.

Και το προφίλ του "λαίμαργου σκαθαριού"... - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Οι ελλιπείς υγειονομικοί έλεγχοι επέτρεψαν στον άγνωστο και επικίνδυνο για τα ελληνικά οικοσυστήματα επισκέπτη να εισβάλλει στη χώρα μας, πριν από 5 χρόνια. Ακόμη και τώρα όμως με χιλιάδες φοίνικες να έχουν ήδη πέσει θύματα, και τόσες αρμόδιες υπηρεσίες, τόσα σχετικά ερευνητικά και ακαδημαϊκά ιδρύματα να έχουν προτείνει πιθανές λύσεις, η Ελλάδα παραμένει απλός θεατής…

Δυστυχώς όμως, όσο θα παραμένουμε θεατές, θα συνεχίσουν να χάνονται δεκάδες φοίνικες ηλικίας 80 και 100 χρόνων, με τεράστια πολιτιστική και ιστορική σημασία, και βεβαίως θα συνεχίσει να απειλείται ο Φοίνικας του Θεόφραστου… Παράλληλα, φοίνικες, όπως αυτοί που βρίσκονται στο Πεδίο του Άρεως και στον Εθνικό Κήπο στην Αθήνα, σε αρχαιολογικούς χώρους ανά την Ελλάδα κι αλλού, θα συνεχίσουν να απειλούνται.

Η νύμφη του Ρυγχοφόρου - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Σημείωση: Το όμορφο αυτό κολεόπτερο κατάγεται από τη Νότια Ασία και η κάμπια του τρέφεται κυρίως με τους μίσχους των φύλλων των φοινικοειδών, χρησιμοποιώντας επιπλέον και τις ίνες τους για να φτιάξει το κουκούλι της.  Δείχνει προτίμηση κυρίως στον κανάριο φοίνικα και την χουρμαδιά, μπορεί όμως να προσβάλλει και τον φοίνικα του Θεόφραστου, τουλάχιστον σε εργαστηριακές συνθήκες.

Τουρισμός στα αποκαΐδια…

Μόλις μάθαμε για την καταστροφή του φοινικόδασους του Πρέβελη, αυτού του μοναδικού βιότοπου, σπεύσαμε στην Κρήτη για να αξιολογήσουμε, από κοινού με τους συναδέλφους στο νησί, τις επιπτώσεις της πυρκαγιάς και να προτείνουμε συγκεκριμένα μέτρα στην πολιτεία, με στόχο τη διάσωση του πολύτιμου οικοσυστήματος.

Προς (το καμένο πλέον) φοινικόδασος - WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Άποψη του φαραγγιού του Κουρταλιώτη – WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Κατεβαίνοντας στο φαράγγι, το καμένο τοπίο ήταν αποκαρδιωτικό. Νεκροί φοίνικες, αποκαΐδια βλάστησης… Τίποτα που να θυμίζει τον ξακουστό επίγειο παράδεισο…

Το καταθλιπτικό τοπίο προκαλούσε την απόγνωση, ενώ τα έντονα σημάδια της τουριστικής εκμετάλλευσης και «βιασμού» του φοινικοδάσους προκαλούσαν την οργή… Καμένες ξαπλώστρες, ποδήλατα θαλάσσης, σκηνές και σκουπίδια…

Αλόγιστη τουριστική εκμετάλλευση - WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Απογοήτευση και θυμός για τη συμπεριφορά πολιτείας και πολιτών. Κανείς δεν βρέθηκε να σταματήσει την είσοδο του κόσμου στο καμένο φοινικόδασος, κανείς δεν ενημέρωνε τους τουρίστες για τη ζημιά που μπορεί να προκαλέσει στη βλάστηση η επίσκεψή τους μετά την καταστροφική πυρκαγιά…

Σκουπίδια στο καμένο φοινικόδασος - WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Οι τουρίστες από την άλλη επισκέπτονταν το φοινικόδασος και δρούσαν σαν να μην έχει συμβεί τίποτα… Συνέχιζαν να νοικιάζουν τα ποδήλατα, να φωτογραφίζονται με φόντο τους καμένους φοίνικες και το χειρότερο όλων να επιμένουν να πετούν σκουπίδια.

Πώς να σεβαστούν όμως οι τουρίστες το φυσικό περιβάλλον, όταν η ίδια η Πολιτεία το αγνοεί; Παρόλα αυτά, είμαι πεπεισμένη από την μέχρι τώρα εμπειρία μου στο WWF Ελλάς, ότι είναι πραγματικά πολύς ο κόσμος που θέλει να βιώσει ουσιαστική αλλαγή στη συμπεριφορά ΟΛΩΝ μας απέναντι στο φυσικό μας πλούτο.

Ποια προστασία; – WWF Ελλάς/Ε. Κορακάκη

Περπατώντας στις στάχτες…

Περπατώντας μέσα στις στάχτες του φοινικόδασους στην εκβολή του Κουρταλιώτη, στη Μονή Πρέβελης, στην Κρήτη, λίγο μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς, δεν ήταν οι καπνοί που μας έκοβαν την ανάσα… Ήταν οι αναθυμιάσεις της ανεπάρκειας, της άγνοιας, της αδιαφορίας, της απληστίας και κυρίως της ανοησίας.

Ο υποόροφος του δάσους πλήρως κατεστραμμένος... - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Και τα 40 στρέμματα της λόχμης των φοινίκων του Θεόφραστου κάηκαν!

Η φυτεία πεύκων στα δυτικά του φαραγγιού - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

– Κάηκαν από την άγνοια για το φυσικό περιβάλλον καθώς, σε μία προσπάθεια αλλαγής του, δενδροφυτεύτηκαν πριν από 15-20 χρόνια χιλιάδες πεύκα σε μια έκταση 200 στρεμμάτων ακριβώς δίπλα στο φαράγγι. Είναι αυτά που οδήγησαν τη φωτιά στην καρδιά του φοινικόδασους.

Καμένοι φοίνικες... - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

– Κάηκαν από την ανεπάρκεια της Περιφέρειας Κρήτης, καθώς δαπανήθηκαν 1,2 εκ. ευρώ στην υλοποίηση ενός δήθεν  “Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Κρίσεων και Αντιμετώπισης Πυρκαγιών σε Δασώδεις Εκτάσεις της Περιφέρειας Κρήτης” που υποτίθεται ότι θα κάλυπτε το πρινοδάσος του Ρούβα και το φοινικόδασος της Μονής Πρέβελης, αλλά δεν λειτούργησε ποτέ.

Παντού καμένοι φοίνικες... - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

– Κάηκαν από την απληστία καθώς χρόνια τώρα το φαράγγι χρησιμοποιείται άμεσα και έμμεσα για κέρδος από πολίτες, επιχειρήσεις, φορείς και την πολιτεία χωρίς το παραμικρό ίχνος αειφορικής διαχείρισης.

– Κάηκαν από την αδιαφορία των δημόσιων αρχών και φορέων για την (ως όφειλαν)  διατήρηση ενός τόπου που με βάση την Εθνική νομοθεσία είναι Τόπος Κοινοτικής Σημασίας, Ζώνη Ειδικής Προστασίας, Καταφύγιο Άγριας Ζωής, Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και Α’ Αρχαιολογική Ζώνη.

– Κάηκαν από την ανοησία όλων αυτών που κρατούν στάση θεατή στη λατόμευση των φυσικών μας πόρων.

Σήμερα, δεύτερη ημέρα της καταστροφής και οι επισκέπτες νοίκιαζαν πάλι ποδήλατα θαλάσσης κάνοντας βόλτες στον αυστηρότατα και δυστυχώς μόνο στη θεωρία προστατευόμενο υγρότοπο. Ντροπή!

Η εκβολή του Κουρταλιώτη αμέσως μετά τη φωτιά - WWF Ελλάς/Κ. Παραγκαμιάν

Πριν καλά – καλά να σβήσουν οι τελευταίες εστίες, άρχισαν και οι δηλώσεις για χρηματοδοτήσεις. Μαζί με αυτές και τα “μαχαιροπίρουνα”. Το ίδιο έργο από την αρχή;

Ο τόπος όμως πρέπει να ηρεμήσει για μερικά χρόνια και για αυτό δεν χρειάζονται χρήματα. Θα πρέπει να αναγνωριστούν και να διορθωθούν τα λάθη κι ούτε για αυτό απαιτούνται χρήματα. Βάλτε μέσα τα μαχαιροπίρουνα λοιπόν.

Εμείς θα είμαστε εκεί, αναπτύσσοντας πρωτοβουλίες και δράσεις για την προστασία της περιοχής και θα σας ενημερώνουμε…