Δυο νύχτες κάτω από τα αστέρια

Κοιτάζω το ρολόι, είναι 2.30 το πρωί,ξημερώματα 1ης Ιουλίου. Βρίσκομαι ξαπλωμένος στον πρυμνιό καναπέ του ερευνητικού φουσκωτού και τα μάτια δε χορταίνουν το ασύλληπτο θέαμα του έναστρου ουρανού. Ένας απίστευτος γαλαξίας απλώνεται από πάνω μαζί με την απόλυτη ησυχία που σκεπάζει τη Γυάρο. Ο παφλασμός του κύματος που σκάει στον καθρέφτη του σκάφους μαζί με το λίκνισμά του, φέρνουν τις τελευταίες σκέψεις στο μυαλό πριν σβήσει κάτω από το βάρος του Μορφέα.

DSC_0141

Νυχτερινή παρατήρηση μύχων –  Χ.Παπαδάς/WWF Ελλάς

Είναι το τέλος μιας μεγάλης μέρας και γυρίζοντας πίσω το φιλμ, βλέπω εικόνες και εμπειρίες που ζήσαμε. Το πρωινό μας βρίσκει στην Ερμούπολη να τρέχουμε για τις ετοιμασίες του σκάφους, σκοπός άλλη μια αποστολή, πιο σύνθετη αυτή τη φορά. Με την άφιξη του πρωινού πλοίου στη Σύρο, φτάνει μαζί και ένας εξαιρετικός συνεργάτης, ο δρ. Γ. Κατσαδωράκης ορνιθολόγος και για δεκαετίες συνεργάτης του WWF Ελλάς. Τις επόμενες μέρες θα είναι μαζί μας σε ένα ταξίδι εξερεύνησης της ορνιθοπανίδας της Γυάρου και συγκεκριμένα των θαλασσινών πουλιών.

DSC_0133

Επιστροφή μύχων στο ηλιοβασίλεμα  – Χ.Παπαδάς/WWF Ελλάς

Πληροφορίες θέλουν να αποικίζουν το νησί κάποια σπάνια θαλασσοπούλια και για το λόγο αυτό είμαστε σε συνεχή επικοινωνία με μια άλλη ομάδα ειδικών που παρεκκλίνουν της πορείας και των ερευνών τους για να ενωθούν μαζί μας σε μια κοινή αποστολή. Ο λόγος για την ομάδα της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας (E.O.E.) που με επικεφαλή της, τη Δανάη Πορτόλου κατευθύνονται από το Λαύριο για τη Γυάρο.

Ο καιρός δεν είναι καλός, βγαίνοντας από το λιμάνι της Ερμούπολης αντιμετωπίζουμε κύματα ύψους δύο και τριών μέτρων στην πλώρη μας. Η πορεία κόντρα στο κύμα (όρτσα στη ναυτική γλώσσα) είναι αρκετά δύσκολη και χρίζει ιδιαίτερων χειρισμών, αλλά αυτό το αναλαμβάνει η Ελίνα (καπετάνισσα του «Γιούρα») που ξέρει τα μονοπάτια ανάμεσα στο κύμα. Κοιταζόμαστε με το Γιώργο και αφού σιγουρεύομαι ότι δεν υπάρχει πρόβλημα τραβάμε για το βόρειο φάρο της Σύρου και μετά δυτικά για των κόλπο των φυλακών.

DSC_0159

Αποβίβαση ερευνητή σε απόκρυμνη ακτή της Γυάρου – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Φτάνοντας βρίσκουμε ήδη δεμένο το φουσκωτό της ορνιθολογικής και πλαγιοδετούμε, για τις ανάλογες συστάσεις και τις απαραίτητες συνεννοήσεις. Στο σκάφος επεμβαίνουν η Δανάη, ο Άγγελος και ο καπετάνιος του φουσκωτού Κώστας. Έμπειροι ορνιθολόγοι αλλά και θαλασσόλυκοι, κάθε χρόνο γυρίζουν το Αιγαίο, σκαρφαλώνουν βραχονησίδες και καταγράφουν τα θαλασσοπούλια και τη σημασία των νησίδων του Αιγαίου. Αυτές οι άγονες, κατάξερες λέμβοι του Αιγαίου, για αυτή την ομάδα αποτελούν τον Αμαζόνιο τους, και οι έρευνες που διενεργούν τα τελευταία χρόνια αποδεικνύουν πόσο σημαντικά κομμάτια του πάζλ της βιοποικιλότητας της Ελλάδας μπορεί να βρει κανείς σε μερικά διάσπαρτα βράχια στο μπλε του Αιγαίου.

DSC_0154

Ορνιθολόγος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας εν δράση Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

DSC_0186

Ερευνητής στο αφιλόξενο τοπίο της Γυάρου  – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Η μέρα κυλά γρήγορα και η προσμονή μας για το σούρουπο μεγαλώνει. Το ηλιοβασίλεμα μας βρίσκει πέντε ναυτικά μίλια μακριά από τη Γυάρο να κοιτάμε προς την Άνδρο. Μάτια και κυάλια έχουν επιστρατευτεί σε μια διαρκή αναζήτηση για τους σπάνιους Μύχους. Μικρά γρήγορα θαλασσοπούλια, πετούν βιαστικά πάνω από το νερό κάνοντας κινήσεις ακριβείας. Η ομάδα μας πιστεύει ότι στη Γυάρο υπάρχει μια μεγάλη αποικία, αλλά για να διαπιστωθεί αυτό πρέπει προηγουμένως να τα περιμένουμε να γυρίσουν από το πρωινό κυνήγι.

Οι μύχοι είναι μονογαμικά θαλασσοπούλια, δημιουργούν φωλιές σε βραχονησίδες μεταξύ χώματος και βράχου σε μια προσπάθεια να κερδίσουν όσο περισσότερη δροσιά μπορούν σε έναν τόπο που κατά τη διάρκεια της ημέρας έχει πολύ υψηλές θερμοκρασίες, κάτι που το βιώσαμε, όταν σκαρφαλώσαμε στις πλαγιές προσπαθώντας να εντοπίσουμε φωλιές και νεοσσούς.

Ξαφνικά μέσα από τα πορτοκαλιά χρώματα ενός ήλιου που μόλις χάθηκε στο πέλαγος, αρχίζουν να έρχονται κατά δεκάδες πουλιά που περνούν ξυστά πάνω από το φουσκωτό. Στη φάση αυτή κινούνται σε κοντινή απόσταση από τα νησιά που έχουν τις αποικίες, προσγειώνονται στην επιφάνεια του νερού και κολυμπούν ομαδικά δημιουργώντας σχεδίες (rafts). Σε αυτό το σχηματισμό θα παραμείνουν για να δουν το φεγγάρι και μόνο αφού δύσει, θα ξεκινήσουν να καλούν το ζευγάρι τους που είναι στη στεριά. Το ένα από τα δύο πουλιά μένει μέσα στη φωλιά για να φυλάξει τους νεοσσούς, ενώ το άλλο ψαρεύει όλη μέρα σε μεγάλες αποστάσεις. Όταν επιστρέψει και προσγειωθεί στη σχεδία ο μόνος τρόπος για να βρει τη φωλιά του είναι τα απανωτά καλέσματα με το ζευγάρι του. Με τον τρόπο αυτό εντοπίζει τη φωλιά του και στο τέλος απογειώνεται για να προσγειωθεί με ακρίβεια μπροστά σε αυτή. Ο μύχος εξαιτίας του σχηματισμού των ποδιών του δεν μπορεί να περπατήσει εύκολα στο τραχύ έδαφος των νησιών, οπότε πρέπει να βρίσκει ακριβώς τη φωλιά του και να φτάνει εκεί πετώντας, όσο πιο κοντά μπορεί.

DSC_0165

Ορνιθολόγος εξετάζει το εσωτερικό φωλιάς μύχων με ενδοσκόπιο – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Σε αυτή τη φάση η ομάδα έχει χωριστεί, δύο μέλη έχουν αφεθεί πάνω στο νησί με τηλεσκόπια για να μπορέσουν να εντοπίσουν τις σχεδίες και να καταγράψουν τον αριθμό των πουλιών ενώ τα δύο φουσκωτά κινούνται περιμετρικά προσπαθώντας να εντοπίσουν από πού έρχονται τα πουλιά και μέσω VHF να ενημερώσουν τη χερσαία ομάδα για τις κατευθύνσεις που πρέπει να παρακολουθούν. Οι σχεδίες αποτελούν το καλύτερο σημείο για να καταγραφεί ο αριθμός των πουλιών μια αποικίας και για το λόγο αυτό οι ορνιθολόγοι θεωρούν τόσο σημαντική αυτή την ώρα.

Έχει νυχτώσει για τα καλά, το φεγγάρι δύει και αρχίζουν τα καλέσματα. Η απόκοσμη φωνή του μύχου σε κάνει να ανατριχιάζεις. Μέσα στην ήσυχη νύχτα ο Γιώργος, που έχει μείνει επάνω στο νησί για να ηχογραφήσει τις φωνές και να παρατηρήσει από κοντά τις συμπεριφορές, ακούγεται να λέει μέσα από τον ασύρματο: « Αυτές είναι οι σειρήνες που περιγράφονται στα ομηρικά έπη, αυτά τα πουλιά είναι που άκουγαν και οι αρχαίοι και σκιάζονταν τις νύχτες χωρίς φεγγάρι. Ανατριχιαστικά απόκοσμα καλέσματα… έρχονται από παντού πλέον»

Είναι περασμένες δώδεκα, έχουμε σβήσει τη μηχανή σε μικρή απόσταση από τα βράχια και απλά αφήνουμε το σκάφος να παρασύρεται. Ακούω τα καλέσματα των μύχων, τώρα κατακλύζουν το χώρο, εναλλάξ με το βουβό ήχο από το αντιμάμαλο κύμα που σκάει στα βράχια. Κοιτάζω το στερέωμα, σπάνια βλέπεις τόσα αστέρια. Η φωτορύπανση των πόλεων έχει στερήσει από τα μάτια μας αυτό το υπέροχο θέαμα, που σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Γαλαξίας σχηματίστηκε από την Ήρα, η οποία έχυσε γάλα στον ουρανό, όταν ανακάλυψε πως ο Δίας την ξεγέλασε και τάιζε τον νεαρό Ηρακλή.. Σε κάποια άλλη εκδοχή, ο Ερμής έβαλε στα κρυφά τον Ηρακλή στον Όλυμπο για να τραφεί από τα στήθη της Ήρας που κοιμόταν. Ο Ηρακλής δάγκωσε τη θηλή της Ήρας και το γάλα της εκτινάχθηκε στους ουρανούς σχηματίζοντας τον Γαλαξία.

Τις σκέψεις διακόπτει η φωνή του Γιώργου που μας καλεί από τον ασύρματο, να τον πάρουμε από τα βράχια. Κοιτάζω το ρολόι, είναι περασμένες δύο, κινούμαστε αργά και προσεκτικά, το σκοτάδι είναι πυκνό, η στεριά δεν φαίνεται, μονάχα ο δυνατός προβολέας κόβει τη νύχτα και ανοίγει δρόμο ανάμεσα στα βράχια. Μια λεπτή φιγούρα διακρίνεται πάνω σε ένα βράχο και μας υποδεικνύει το σημείο που πρέπει να προσεγγίσουμε.

Λίγα λεπτά αργότερα δύο μαύρες σιλουέτες τρέχουν ξυστά δίπλα στην ακτογραμμή της Γυάρου αφήνοντας αφρισμένα ίχνη ξωπίσω τους. Τα δύο φουσκωτά (Γιούρα του WWF και Κίναρος της ΕΟΕ) επιστρέφουν προς τον κόλπο των φυλακών όπου είναι η βάση της ομάδας.

Μια μεγάλη μέρα τελειώνει λίγες ώρες πριν ξεκινήσει η επόμενη. Ασφαλίζουμε τα φουσκωτά στο μικρό προβλήτα και γρήγορα χωνόμαστε στους υπνόσακους αναζητώντας λίγη σωματική ξεκούραση.

«Οι δυο μέρες κάτω από τα αστέρια» αποτελούν την πρώτη κοινή αποστολή της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του WWF Ελλάς. Η αποστολή κράτησε τρεις ημέρες και κατά τη διάρκεια των δύο βραδιών γίνονταν νυχτερινές παρατηρήσεις από το σούρουπο έως το ξημέρωμα, ενώ κατά τη διάρκεια της μέρας οι ερευνητές εντόπιζαν φωλιές μύχων πάνω στις απόκρημνες πλαγιές της Γυάρου. Με την κοινή αυτή προσπάθεια, εγκαινιάζεται μια νέα συνεργασία με επίκεντρο τη Γυάρο που θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια, αφού όπως φαίνεται το συγκεκριμένο νησί θα συνεχίσει να μας εκπλήσσει με τους σπάνιους κατοίκους του. Κατά τη διάρκεια της αποστολής εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν σημαντικά στοιχεία σε σχέση με τα θαλασσοπούλια.

kalikatsou1

Ζευγάρι καλικατσού (Phalacrocorax aristotelis) πετάει κοντά στην ακτογραμμή της Γυάρου – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Σπιζαετός (Hieraetus fasciatus) σκαρφαλωμένος σε απόκρυμνα βράχια της Γυάρου – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Στην αποστολή συμμετείχαν εκ μέρους της Ε.Ο.Ε.  οι : Δανάη Πορτόλου, Άγγελος Ευαγγελίδης, Κώστας Παπακωνσταντίνου (καπετάνιος).
Εκ μέρους του WWF Ελλάς έλαβαν μέρος οι: δρ. Γ. Κατσαδωράκης , Ελίνα Σαμαρά, Χρήστος Παπαδάς

Κατακτώντας τα Μετέωρα… “μέσω” ασπροπάρη

Η αναζήτηση του ασπροπάρη δεν είναι εύκολη υπόθεση – WWF Ελλάς/M. Pita

Να ξεπερνάς τον φόβο σου και τον εαυτό σου… Να αγγίζεις τα όρια σου, να τα ανακαλύπτεις και να τα σπας… Να ανεβάζεις την αδρεναλίνη στα ύψη, εκεί περίπου που φτάνει και το σώμα… Να τολμάς πράγματα που ίσως να μην φανταζόσουν ποτέ… Να γραπώνεσαι από τη μαγεία των επιβλητικών βράχων των Μετεώρων και να κατακτάς την κορυφή και πολλά περισσότερα που δεν χωρούν σε λέξεις…

Πώς σχετίζεται όμως μια αναρρίχηση στα μαγευτικά Μετέωρα με τη δουλειά μας για την προστασία του ασπροπάρη, του μαυρόγυπα και των υπόλοιπων αρπακτικών; Μα ακριβώς γιατί η αφορμή για να ασχοληθώ με την αναρρίχηση ήταν αρχικά η ανάγκη μας να φτάνουμε στις φωλιές των ασπροπάρηδων στις γωνιές των βράχων ή των μαυρόγυπων στα ψηλά δέντρα.

Η αναζήτηση της φωλιάς του ασπροπάρη δεν είναι μία εύκολη υπόθεση αλλά περισσότερο μια  δυνατή πρόκληση… Βλέπετε, αυτός ο μικρός γύπας, ο οποίος μεταναστεύει και περνά τον χειμώνα του στον ζεστό ήλιο της Αφρικής, είναι κάπως απόμακρος και ζει σχεδόν ασκητικά στις απόκρημνες γωνιές των βράχων. Εκεί πρέπει να φτάσουμε κι εμείς, προκειμένου να βρούμε τις φωλιές του και να προχωρήσουμε σε μια σειρά από απαραίτητες ενέργειες για τη συλλογή πληροφοριών και εν τέλει την προστασία του.

Η φωλιά του ασπροπάρη ήταν η πρόκληση και η αφορμή – WWF Ελλάς/Μ. Pita

Στην προσπάθειά μας να συλλέξουμε όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες για τον μικρό αυτόν γύπα, πρέπει να τοποθετήσουμε σε έναν ασπροπάρη  έναν πομπό, με τον οποίο θα παρακολουθούμε σχεδόν κάθε του κίνηση (http://lifeneophron.eu/gr/news-view/82.html). Αν θέλουμε να μάθουμε για τη φυσιολογική κατάσταση του είδους, πρέπει να πάρουμε δείγματα αίματος για ανάλυση DNA και μικροβιολογικά δείγματα (http://lifeneophron.eu/gr/news-view/61.html) Για να γίνουν όμως όλα αυτά, δεν αρκεί απλώς η επιστημονική επάρκεια ή ο σωστός προγραμματισμός… Χρειάζεται κοπιαστικό σκαρφάλωμα και πολύ θάρρος.

Ένας νεαρός ασπροπάρης στη φωλιά του – Φωτό: Vladimir Dobrev

Αυτή υπήρξε και η αφορμή που βρήκα την αναρριχητική ομάδα του ΕΟΣ Κομοτηνής και έκανα τα πρώτα μου δειλά βήματα στο σκαρφάλωμα Η πρώτη εμπειρία είναι πάντα δύσκολη, ο φόβος αλλά και η αδρεναλίνη κυριαρχούν, καθώς η ζωή σου κρέμεται από τα υλικά αναρρίχησης και από τον δεύτερο αναρριχητή. Κι όμως… Σε κάθε καινούρια προσπάθεια νοιώθεις ολοένα και πιο έτοιμος, πιστεύεις ακόμη περισσότερο στις δυνάμεις σου.

Έχοντας λοιπόν κάνει εδώ και καιρό την αρχή και έχοντας δοκιμάσει τις δυνάμεις μου στην αναζήτηση φωλιών, δύο εβδομάδες πριν, επισκεφτήκαμε μαζί με τη σχολή μου τη “δεύτερη πατρίδα” του ασπροπάρη, τα Μετέωρα. Οι πελώριοι βράχοι εκεί πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγάλη δόση σεβασμού. Πριν το σκαρφάλωμα, κοιτάς τον βράχο προκειμένου να βρεις καλά σημεία πιασίματος, δένεσαι προσεκτικά σε μια άκρη του σκοινιού και περιμένεις τον δεύτερο αναρριχητή να περάσει το ίδιο σκοινί στο “οχτάρι” του για να σε ασφαλίσει. Ξεκινώντας λες “ΣΚΑΡΦΑΛΩΝΩ” και ο δεύτερος απαντάει “ΑΣΦΑΛΙΖΩ”.

Να ξεπερνάς τον εαυτό σου και τον φόβο – Φωτό: Κ. Αγακίδης

Όταν κάνεις τα πρώτα βήματα, πρέπει να θυμάσαι την αναπνοή σου, να μην αγχώνεσαι και – όπως λέει ο δάσκαλος μας – πάντα να χρησιμοποιείς το μυαλό σου. Όταν τελικά αγγίζεις την κορυφή, το χαμόγελο της περηφάνιας δεν μπορεί να σβήσει από το πρόσωπό σου.

Η κατάκτηση της κορυφής σε γεμίζει πάντα περηφάνια – Φωτό: Κ. Αγακίδης

Από την αφορμή ξεκίνησα λοιπόν και βρέθηκα στα Μετέωρα, στην αφορμή και καταλήγω. Η μελέτη του ασπροπάρη συνεχίζεται. Αυτόν τον μήνα πραγματοποιείται η συλλογή των υπολειμμάτων τροφών από την ομάδα του WWF σε όλες τις ενεργές φωλιές του 2012 στη Θράκη, προκειμένου να εκτιμηθεί η σύνθεση της διατροφής αυτού του είδους (http://lifeneophron.eu/gr/news-view/108.html).

Elzbieta Kret, ερευνήτρια πεδίου

Μια ιδιαίτερη φωλιά στα Σεκάνια…

Στην τελευταία επίσκεψη στα Σεκάνια, στις αμμοθίνες, ψηλά δηλαδή στην παραλία και δίπλα σε μία περιοχή με έντονη αμμοθινική βλάστηση, ανακαλύψαμε μια φωλιά της περσινής περιόδου περιτυλιγμένη από ρίζες φυτών. Βρισκόταν στην επιφάνεια ως ένα ενιαίο συσσωμάτωμα με τα αυγά να διακρίνονται… Αυγά που μάλλον δύσκολα θα είχαν καταφέρει να εκκολαφθούν αφού είχαν «ριζώσει». Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού τα αυγά αποτελούν πηγή τροφής, θρεπτικών συστατικών και υγρασίας για το ριζικό σύστημα φυτών που γειτνιάζουν με τις φωλιές.

Μια ιδιαίτερη φωλιά - WWF Ελλάς/Χ. Μινώτου

Ως σημαντικός παράγοντας εκκόλαψης μιας φωλιάς Caretta caretta είναι η καταλληλότητα της θέσης της. Το WWF Ελλάς, μέσω μετρήσεων δυναμικής της ακτής, ελέγχει παραμέτρους, όπως τις ζώνες βλάστησης, την κλίση της παραλίας καθώς και άλλους παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τη φωλεοποίηση. Η διάβρωση και η μετακίνηση φερτών υλικών (λάσπης και χώματος) στην παραλία αυξάνουν τη βλάστηση στην περιοχή των αμμοθινών μειώνοντας ουσιαστικά τον ωφέλιμο χώρο για φωλεοποίηση.

Τη φωλιά τη μεταφέραμε στα γραφεία του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου (ΕΘΠΖ) για να εκτεθεί στο Κέντρο Ενημέρωσης του ΕΘΠΖ ως ένα «φυσικό σπάνιο γλυπτό».

Η Δαδιά καλωσορίζει μια νέα οικογένεια… λευκοπελαργών

Μια ευχάριστη έκπληξη περίμενε το χωριό της Δαδιάς φέτος την άνοιξη. Κάποιοι ιδιαίτεροι επισκέπτες που είχαν να μας τιμήσουν με την παρουσία τους από το 2006, έκαναν φέτος την εμφάνισή τους… Ο λόγος για 4 λευκοπελαργούς, δύο από τους οποίους μάλιστα έφτιαξαν τη φωλιά τους στο κέντρο της Δαδιάς.

Ο γονιός με ένα από τα δύο μικρά πελαργάκια - WWF Ελλάς/Π. Μπαμπάκας

Η μοίρα βέβαια δεν τους επεφύλασσε ευχάριστες εκπλήξεις… Δυστυχώς ένας από τους γονείς σκοτώθηκε στα καλώδια του ρεύματος και έμεινε ο δεύτερος να προσπαθεί να μεγαλώσει μόνος του τα τρία μικρά. Για έναν γονιό όμως είναι πολύ δύσκολο να τα καταφέρει και το πιο μικρό πελαργάκι δεν μπόρεσε να επιβιώσει. Η ζωή έχει όμως πάντα τον τρόπο να συνεχίζει…

Παρακολουθώντας τη φωλιά, βλέπουμε τα δύο πελαργάκια να αναπτύσσονται μέρα με τη μέρα. Ο μοναχικός πλέον γονιός, με υπομονή και επιμονή συνεχίζει να τα τρέφει και να τα προστατεύει από βροχή και ήλιο. Ο ρόλος του οικογενειάρχη του ταιριάζει μια χαρά και εμείς ελπίζουμε τα μικρά να ανοίξουν σύντομα τα φτερά τους και να μας επισκέπτονται συχνά τα επόμενα χρόνια.