Χαρτογραφώντας τους βυθούς της Γυάρου

Μήνες τώρα ετοιμαζόταν μια αποστολή χαρτογράφησης του πυθμένα της Γυάρου. Είχαν προηγηθεί αρκετές συναντήσεις, τηλεφωνικές επικοινωνίες, αρκετά εμαιλ και μια βδομάδα εντατικής παρακολούθησης μετεωρολογικών προγνώσεων, περιμένοντας το μελτέμι να πέσει.
Το ξημέρωμα μας βρίσκει να περιμένουμε νοτιοανατολικά της Γυάρου όταν στον ορίζοντα διακρίνεται η σιλουέτα του ερευνητικό σκάφος του Πανεπιστημίου Πατρών, ένα ξύλινο παραδοσιακό καΐκι, που έχει αφήσει την αλιεία και πλέον υπηρετεί την επιστημονική κοινότητα, φορτωμένο όργανα, υπολογιστές και ερευνητές.

DSC_0235

Το ερευνητικό σκάφος ΑΓ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

DCIM100GOPRO

ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Μετά από μια ερευνητική βόλτα πιο νότια στις Κυκλάδες, προσεγγίζουν τώρα τον όρμο των φυλακών. Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο όλοι ξέρουμε ότι ο καιρός έχει κάνει ένα παράθυρο και πρέπει να το εκμεταλλευτούμε όσο καλύτερα μπορούμε. Πλαγιάζουμε δίπλα τους τη στιγμή που ξεκινούν να κατεβάζουν τα μηχανήματά τους στο νερό. Στην πρύμνη το ειδικό βίντζι κατεβάζει σιγά και προσεκτικά το ψαράκι (sidescan sonar), ένα όργανο που μοιάζει με τορπίλη,ενώ δύο άλλοι ερευνητές στη δεξιά πλευρά τοποθετούν τον τομογράφο πυθμένα (sub- bottom profiler).

DCIM100GOPRO

Η ομάδα των ωκεανογράφων εν δράση ΦΩΤΟ Ε.ΣΑΜΑΡΑ/WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Συλλέγοντας τα όργανα από το βυθό ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Τα δύο αυτά όργανα σε συνδυασμό με ένα πλήθος καλωδίων που τρέχουν κατά μήκος του σκάφους μεταφέρουν πληροφορίες στις μονάδες των υπολογιστών που είναι τοποθετημένες στη γέφυρα. Αναρωτιέμαι που καταλήγουν όλες αυτές οι πλεξούδες καλωδίων και έτσι κατευθύνομαι προς τη γέφυρα όπου με υποδέχεται ο καπετάν Γιώργης. Ένας άνθρωπος που μυρίζει θάλασσα, απλός, τραχύς, ποτισμένος αλμύρα, βγάζει μια καλοσύνη και συνάμα μια απόλυτη ειλικρίνεια. Προσπαθώ να μπω στη γέφυρα του καϊκιού και συνειδητοποιώ πως δεν υπάρχει και πολύς χώρος, παντού πίσω από την τιμονιέρα, βρίσκονται υπολογιστές, λάπτοπ και οθόνες. Εδώ χτυπά η καρδιά των πληροφοριών, εδώ έρχονται τα δεδομένα από τα μηχανήματα που αυτή τη στιγμή βρίσκονται στο νερό και αναλύονται δίνοντας την εικόνα του βυθού.

DCIM100GOPRO

Η ομάδα των ωκεανογράφων με τον επικεφαλή Δρ. Γ. Παπαθεοδώρου ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Τομογράφος πυθμένα (ωκεανογραφικό όργανο) ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Ένα χέρι απλώνεται για να συστηθούμε, είναι ο επικεφαλής της ομάδας καθηγητής δρ. Γ. Παπαθεοδώρου, ζεστός και χαμογελαστός, ένας από τους καλύτερους ερευνητές στο είδος του, αρχίζει να εξηγεί και να απαντά σε όλες τις ερωτήσεις μας. Σήμερα μαζί μας εκτός της ομάδας πεδίου του Κυκλάδες Life, τυχαίνει να βρίσκονται οι δύο υπεύθυνοι επικοινωνίας του WWF Ελλάς και το δημοσιογραφικό τους δαιμόνιο δεν αφήνει εύκολα σε ησυχία τους ερευνητές.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Οι καταδυτικές ομάδες του Παν. Πατρών και η ομάδα πεδίου του ΚΥΚΛΑΔΕΣ Life ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Ταξιδεύουμε περιμετρικά της Γυάρου και τα υποβρύχια μάτια των οργάνων που σέρνουμε πίσω μας σκανάρουν διεξοδικά το βυθό δίνοντας νέες πληροφορίες για μια ανεξερεύνητη περιοχή.
Αφήνω για λίγο τη γέφυρα και αποφασίζω να κάνω μια βόλτα στο σκάφος. Παρατηρώ και καταγράφω με την κάμερα που κρατάω τα μηχανήματα και συνειρμικά αρχίζω να θυμάμαι τα ντοκιμαντέρ του Ζακ Ιβ Κουστώ και τις εξερευνήσεις με το Καλυψώ, που βλέπαμε όταν ήμασταν παιδιά τα καλοκαιρινά μεσημέρια στην ΕΡΤ και ονειρευόμασταν κάποτε να μπορέσουμε και εμείς να γίνουμε πλήρωμα σε ένα τέτοιο σκάφος. Σήμερα μάλλον είμαστε και εμείς μέρος εκείνου του παιδικού ονείρου που μας μεγάλωσε και καθώς σκέφτομαι αυτά πέφτω πάνω στην καταδυτική ομάδα του σκάφους που ετοιμάζει μια κάμερα μεγάλου βάθους για να τσεκάρει ένα στόχο στα 90μ. Ο Γιώργος και ο Αναστάσης είναι τα μέλη της αποστολής που καταδύονται όταν οι ερευνητές θέλουν ανθρώπινα μάτια στο βυθό για να επιβεβαιώσουν ένα αντικείμενο, ένα ναυάγιο ή να πάρουν δείγματα από τον πυθμένα και να καταμετρήσουν τα λιβάδια ποσειδωνίας. Στις περιπτώσεις που το βάθος δεν επιτρέπει ή κάνει πολύπολοκη μια κατάδυση στέλνουν την κάμερα μεγάλου βάθους.
Οι ώρες στη θάλασσα περνούν γρήγορα και το απόγευμα με βρίσκει με τα δάχτυλα κολλημένα στα πλήκτρα της υποβρύχιας κάμερας καμιά δεκαπενταριά μέτρα κάτω από το ερευνητικό σκάφος « Γιούρα». Κοιτάζω την επιφάνεια αφήνοντας αργά τις φυσαλίδες να φεύγουν από τα πνευμόνια μου, περιμένω την ομάδα να κατέβει φιλμάροντας από τον πυθμένα τη διαδικασία κατάδυσης. Μαύρες σιλουέτες καταπίνονται από το νερό που κλείνει από πάνω τους. Μαζί τους κατεβάζουν ένα πλαίσιο ενός τετραγωνικού μέτρου, για να μπορέσουν να εκτιμήσουν την πυκνότητα της ποσειδωνίας. Σε λίγο όλοι είμαστε στο πυθμένα, η ομάδα τουΚΥΚΛΑΔΕΣ, η υποβρύχια ομάδα του Παν. Πατρών και ο υποβρύχιος φωτογράφος Γιώργος Ρηγούτσος, τα φλας του οποίου έχουν πάρει φωτιά. Ξεκινάμε για μια πρώτη περιήγηση στο βυθό της Γυάρου, αλλά παράλληλα θέλουμε να εξετάσουμε από κοντά κάποιους στόχους (σημεία ενδιαφέροντος) που μας έχει υποδείξει η ομάδα των χαρτογράφων.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ερευνητές καταμετρούν λιβάδια ποσειδωνίας ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ο υποβρύχιος φωτογράφος Γ. Ρηγούτσος φωτογραφίζοντας ποσειδωνίες ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ΦΩΤΟ Χ.ΠΑΠΑΔΑΣ/WWF Ελλάς

Η Γυάρος για άλλη μια φορά έρχεται να επιβεβαιώσει την αξία της, το υποθαλάσσιο οικοσύστημα σφύζει από ζωή. Κοπάδια με σάλπες, μας ακολουθούν σε όλη τη διάρκεια παρατηρώντας τα παράξενα πλάσματα που ταράζουν την ησυχία της αβύσσου με τις φυσαλίδες. Οι μικρές πανέμορφες μπλε καλογρίτσες (Chromis chromis), κρύβονται πίσω από τα φύλλα της ποσειδωνίας, αυτού του ιδιαίτερου καταφυγίου που δρα ως βρεφονηπιακός σταθμός για τα ψάρια, προσφέροντας καταφύγιο μέχρι να μπορέσουν να κυνηγήσουν στην ανοιχτή θάλασσα. Ένα κοπάδι λούτσων μου αποσπά την προσοχή και με το rec της κάμερας πατημένο, ξεκινάω να τους ακολουθώ. Οι λούτσοι είναι κοντινοί συγγενείς των barracuda, δεινοί και ταχύτατοι θηρευτές με παρατηρούν με τα μεγάλα τους μάτια και σταδιακά καταδύονται ενώ πασχίζω να τους ακολουθήσω. Ακούω το ηχητικό σφύριγμα του υπολογιστή καταδύσεων που φοράω στο αριστερό χέρι και βγαίνω από την όμορφη κατάσταση που είχα μπει παρατηρώντας αυτά τα υπέροχα ψάρια. Το βάθος έχει αυξηθεί αρκετά και έχω αποσπαστεί από την υπόλοιπη ομάδα, κοιτάζω τις ενδείξεις στα όργανά μου και στρίβω προς τα πίσω αφήνοντας το βαθύ μπλε για εκείνους που έχουν βράγχια, εμείς οι κοινοί θνητοί, μπορούμε για λίγο μόνο να αποκτούμε αυτές τις ιδιότητες και πάντα με προσοχή και σεβασμό στους κανόνες. Στα δεκαπέντε μέτρα εντοπίζω και πάλι την ομάδα μου, να καταμετρά ρίζες ποσειδωνίας και να καταγράφει τις πυκνότητες των λιβαδιών του Ποσειδώνα.
Κοιτάζοντας τα όργανα κατάδυσης, μας υπενθυμίζουν ότι θα έχουμε αέρα για λίγα μόνο λεπτά ακόμα, οπότε ανεβαίνουμε αργά προς τα πέντε μέτρα για την προαιρετική στάση αποσυμπίεσης, που σκοπό έχει να διώξει τις μεγάλες ποσότητες αζώτου από το αίμα των δυτών.
Αναδυόμαστε την ώρα που ο ήλιος βυθίζεται πίσω από τις φυλακές και μπροστά μας βλέπουμε να έρχεται με χαμηλή ταχύτητα το ερευνητικό σκάφος για να μας περισυλλέξει από το νερό. Ανεβαίνοντας επάνω μας κατακλύζουν οι ερωτήσεις από ερευνητές και πλήρωμα για το πώς ήταν υποβρυχίως. Γρήγορη αποσυναρμολόγηση του εξοπλισμού και στη συνέχεια βιράρισμα άγκυρας και πλώρη για Ερμούπολη.
Το μελτέμι έχει ανέβει για τα καλά, οι άνεμοι 6 Bf (μποφόρ) που πνέουν κάνουν το μπουγάζι Άνδρου Τήνου να σηκώνει ψηλό κύμα. Επιστρέφουμε καλπάζοντας πάνω στα κύματα, με τα άλματα να διαδέχονται το ένα το άλλο και το σκάφος να κλυδωνίζεται καθώς ο ενάμισης τόνος πολυεστέρα σκάει με δύναμη πάνω στις κορφές των κυμάτων και τις κόβει. Έτσι είναι το Αιγαίο, μια θάλασσα που δε σταματά να κινείται, μια θάλασσα γεμάτη ιστορία, όμορφους ανθρώπους και θησαυρούς.
Το σούρουπο μας βρίσκει κάτω από τη συνοικία Βαπόρια της Ερμούπολης, τα μεγάλα παραθαλάσσια αρχοντικά της πρωτεύουσας των Κυκλάδων καθρεφτίζονται στη θάλασσα. Περνάμε με ταχύτητα κόβοντας τις καθρεφτιζόμενες σιλουέτες τους καθώς κατευθυνόμαστε προς τα φανάρια του λιμανιού της Σύρου.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Πατρών, παρ’ όλες τις δύσκολες συνθήκες που αντιμετώπισαν, έμειναν στη Γυάρο για δεκαπέντε μέρες ολοκληρώνοντας τη χαρτογράφηση του πυθμένα. Τα πρώτα αποτελέσματα από το βυθό φαίνεται να είναι πολύ σημαντικά. Η μυστική Γυάρος αποκαλύπτεται σταδιακά και εκπλήσσει επιβεβαιώνοντας τις προσδοκίες μας…

Δυο νύχτες κάτω από τα αστέρια

Κοιτάζω το ρολόι, είναι 2.30 το πρωί,ξημερώματα 1ης Ιουλίου. Βρίσκομαι ξαπλωμένος στον πρυμνιό καναπέ του ερευνητικού φουσκωτού και τα μάτια δε χορταίνουν το ασύλληπτο θέαμα του έναστρου ουρανού. Ένας απίστευτος γαλαξίας απλώνεται από πάνω μαζί με την απόλυτη ησυχία που σκεπάζει τη Γυάρο. Ο παφλασμός του κύματος που σκάει στον καθρέφτη του σκάφους μαζί με το λίκνισμά του, φέρνουν τις τελευταίες σκέψεις στο μυαλό πριν σβήσει κάτω από το βάρος του Μορφέα.

DSC_0141

Νυχτερινή παρατήρηση μύχων –  Χ.Παπαδάς/WWF Ελλάς

Είναι το τέλος μιας μεγάλης μέρας και γυρίζοντας πίσω το φιλμ, βλέπω εικόνες και εμπειρίες που ζήσαμε. Το πρωινό μας βρίσκει στην Ερμούπολη να τρέχουμε για τις ετοιμασίες του σκάφους, σκοπός άλλη μια αποστολή, πιο σύνθετη αυτή τη φορά. Με την άφιξη του πρωινού πλοίου στη Σύρο, φτάνει μαζί και ένας εξαιρετικός συνεργάτης, ο δρ. Γ. Κατσαδωράκης ορνιθολόγος και για δεκαετίες συνεργάτης του WWF Ελλάς. Τις επόμενες μέρες θα είναι μαζί μας σε ένα ταξίδι εξερεύνησης της ορνιθοπανίδας της Γυάρου και συγκεκριμένα των θαλασσινών πουλιών.

DSC_0133

Επιστροφή μύχων στο ηλιοβασίλεμα  – Χ.Παπαδάς/WWF Ελλάς

Πληροφορίες θέλουν να αποικίζουν το νησί κάποια σπάνια θαλασσοπούλια και για το λόγο αυτό είμαστε σε συνεχή επικοινωνία με μια άλλη ομάδα ειδικών που παρεκκλίνουν της πορείας και των ερευνών τους για να ενωθούν μαζί μας σε μια κοινή αποστολή. Ο λόγος για την ομάδα της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας (E.O.E.) που με επικεφαλή της, τη Δανάη Πορτόλου κατευθύνονται από το Λαύριο για τη Γυάρο.

Ο καιρός δεν είναι καλός, βγαίνοντας από το λιμάνι της Ερμούπολης αντιμετωπίζουμε κύματα ύψους δύο και τριών μέτρων στην πλώρη μας. Η πορεία κόντρα στο κύμα (όρτσα στη ναυτική γλώσσα) είναι αρκετά δύσκολη και χρίζει ιδιαίτερων χειρισμών, αλλά αυτό το αναλαμβάνει η Ελίνα (καπετάνισσα του «Γιούρα») που ξέρει τα μονοπάτια ανάμεσα στο κύμα. Κοιταζόμαστε με το Γιώργο και αφού σιγουρεύομαι ότι δεν υπάρχει πρόβλημα τραβάμε για το βόρειο φάρο της Σύρου και μετά δυτικά για των κόλπο των φυλακών.

DSC_0159

Αποβίβαση ερευνητή σε απόκρυμνη ακτή της Γυάρου – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Φτάνοντας βρίσκουμε ήδη δεμένο το φουσκωτό της ορνιθολογικής και πλαγιοδετούμε, για τις ανάλογες συστάσεις και τις απαραίτητες συνεννοήσεις. Στο σκάφος επεμβαίνουν η Δανάη, ο Άγγελος και ο καπετάνιος του φουσκωτού Κώστας. Έμπειροι ορνιθολόγοι αλλά και θαλασσόλυκοι, κάθε χρόνο γυρίζουν το Αιγαίο, σκαρφαλώνουν βραχονησίδες και καταγράφουν τα θαλασσοπούλια και τη σημασία των νησίδων του Αιγαίου. Αυτές οι άγονες, κατάξερες λέμβοι του Αιγαίου, για αυτή την ομάδα αποτελούν τον Αμαζόνιο τους, και οι έρευνες που διενεργούν τα τελευταία χρόνια αποδεικνύουν πόσο σημαντικά κομμάτια του πάζλ της βιοποικιλότητας της Ελλάδας μπορεί να βρει κανείς σε μερικά διάσπαρτα βράχια στο μπλε του Αιγαίου.

DSC_0154

Ορνιθολόγος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας εν δράση Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

DSC_0186

Ερευνητής στο αφιλόξενο τοπίο της Γυάρου  – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Η μέρα κυλά γρήγορα και η προσμονή μας για το σούρουπο μεγαλώνει. Το ηλιοβασίλεμα μας βρίσκει πέντε ναυτικά μίλια μακριά από τη Γυάρο να κοιτάμε προς την Άνδρο. Μάτια και κυάλια έχουν επιστρατευτεί σε μια διαρκή αναζήτηση για τους σπάνιους Μύχους. Μικρά γρήγορα θαλασσοπούλια, πετούν βιαστικά πάνω από το νερό κάνοντας κινήσεις ακριβείας. Η ομάδα μας πιστεύει ότι στη Γυάρο υπάρχει μια μεγάλη αποικία, αλλά για να διαπιστωθεί αυτό πρέπει προηγουμένως να τα περιμένουμε να γυρίσουν από το πρωινό κυνήγι.

Οι μύχοι είναι μονογαμικά θαλασσοπούλια, δημιουργούν φωλιές σε βραχονησίδες μεταξύ χώματος και βράχου σε μια προσπάθεια να κερδίσουν όσο περισσότερη δροσιά μπορούν σε έναν τόπο που κατά τη διάρκεια της ημέρας έχει πολύ υψηλές θερμοκρασίες, κάτι που το βιώσαμε, όταν σκαρφαλώσαμε στις πλαγιές προσπαθώντας να εντοπίσουμε φωλιές και νεοσσούς.

Ξαφνικά μέσα από τα πορτοκαλιά χρώματα ενός ήλιου που μόλις χάθηκε στο πέλαγος, αρχίζουν να έρχονται κατά δεκάδες πουλιά που περνούν ξυστά πάνω από το φουσκωτό. Στη φάση αυτή κινούνται σε κοντινή απόσταση από τα νησιά που έχουν τις αποικίες, προσγειώνονται στην επιφάνεια του νερού και κολυμπούν ομαδικά δημιουργώντας σχεδίες (rafts). Σε αυτό το σχηματισμό θα παραμείνουν για να δουν το φεγγάρι και μόνο αφού δύσει, θα ξεκινήσουν να καλούν το ζευγάρι τους που είναι στη στεριά. Το ένα από τα δύο πουλιά μένει μέσα στη φωλιά για να φυλάξει τους νεοσσούς, ενώ το άλλο ψαρεύει όλη μέρα σε μεγάλες αποστάσεις. Όταν επιστρέψει και προσγειωθεί στη σχεδία ο μόνος τρόπος για να βρει τη φωλιά του είναι τα απανωτά καλέσματα με το ζευγάρι του. Με τον τρόπο αυτό εντοπίζει τη φωλιά του και στο τέλος απογειώνεται για να προσγειωθεί με ακρίβεια μπροστά σε αυτή. Ο μύχος εξαιτίας του σχηματισμού των ποδιών του δεν μπορεί να περπατήσει εύκολα στο τραχύ έδαφος των νησιών, οπότε πρέπει να βρίσκει ακριβώς τη φωλιά του και να φτάνει εκεί πετώντας, όσο πιο κοντά μπορεί.

DSC_0165

Ορνιθολόγος εξετάζει το εσωτερικό φωλιάς μύχων με ενδοσκόπιο – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Σε αυτή τη φάση η ομάδα έχει χωριστεί, δύο μέλη έχουν αφεθεί πάνω στο νησί με τηλεσκόπια για να μπορέσουν να εντοπίσουν τις σχεδίες και να καταγράψουν τον αριθμό των πουλιών ενώ τα δύο φουσκωτά κινούνται περιμετρικά προσπαθώντας να εντοπίσουν από πού έρχονται τα πουλιά και μέσω VHF να ενημερώσουν τη χερσαία ομάδα για τις κατευθύνσεις που πρέπει να παρακολουθούν. Οι σχεδίες αποτελούν το καλύτερο σημείο για να καταγραφεί ο αριθμός των πουλιών μια αποικίας και για το λόγο αυτό οι ορνιθολόγοι θεωρούν τόσο σημαντική αυτή την ώρα.

Έχει νυχτώσει για τα καλά, το φεγγάρι δύει και αρχίζουν τα καλέσματα. Η απόκοσμη φωνή του μύχου σε κάνει να ανατριχιάζεις. Μέσα στην ήσυχη νύχτα ο Γιώργος, που έχει μείνει επάνω στο νησί για να ηχογραφήσει τις φωνές και να παρατηρήσει από κοντά τις συμπεριφορές, ακούγεται να λέει μέσα από τον ασύρματο: « Αυτές είναι οι σειρήνες που περιγράφονται στα ομηρικά έπη, αυτά τα πουλιά είναι που άκουγαν και οι αρχαίοι και σκιάζονταν τις νύχτες χωρίς φεγγάρι. Ανατριχιαστικά απόκοσμα καλέσματα… έρχονται από παντού πλέον»

Είναι περασμένες δώδεκα, έχουμε σβήσει τη μηχανή σε μικρή απόσταση από τα βράχια και απλά αφήνουμε το σκάφος να παρασύρεται. Ακούω τα καλέσματα των μύχων, τώρα κατακλύζουν το χώρο, εναλλάξ με το βουβό ήχο από το αντιμάμαλο κύμα που σκάει στα βράχια. Κοιτάζω το στερέωμα, σπάνια βλέπεις τόσα αστέρια. Η φωτορύπανση των πόλεων έχει στερήσει από τα μάτια μας αυτό το υπέροχο θέαμα, που σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Γαλαξίας σχηματίστηκε από την Ήρα, η οποία έχυσε γάλα στον ουρανό, όταν ανακάλυψε πως ο Δίας την ξεγέλασε και τάιζε τον νεαρό Ηρακλή.. Σε κάποια άλλη εκδοχή, ο Ερμής έβαλε στα κρυφά τον Ηρακλή στον Όλυμπο για να τραφεί από τα στήθη της Ήρας που κοιμόταν. Ο Ηρακλής δάγκωσε τη θηλή της Ήρας και το γάλα της εκτινάχθηκε στους ουρανούς σχηματίζοντας τον Γαλαξία.

Τις σκέψεις διακόπτει η φωνή του Γιώργου που μας καλεί από τον ασύρματο, να τον πάρουμε από τα βράχια. Κοιτάζω το ρολόι, είναι περασμένες δύο, κινούμαστε αργά και προσεκτικά, το σκοτάδι είναι πυκνό, η στεριά δεν φαίνεται, μονάχα ο δυνατός προβολέας κόβει τη νύχτα και ανοίγει δρόμο ανάμεσα στα βράχια. Μια λεπτή φιγούρα διακρίνεται πάνω σε ένα βράχο και μας υποδεικνύει το σημείο που πρέπει να προσεγγίσουμε.

Λίγα λεπτά αργότερα δύο μαύρες σιλουέτες τρέχουν ξυστά δίπλα στην ακτογραμμή της Γυάρου αφήνοντας αφρισμένα ίχνη ξωπίσω τους. Τα δύο φουσκωτά (Γιούρα του WWF και Κίναρος της ΕΟΕ) επιστρέφουν προς τον κόλπο των φυλακών όπου είναι η βάση της ομάδας.

Μια μεγάλη μέρα τελειώνει λίγες ώρες πριν ξεκινήσει η επόμενη. Ασφαλίζουμε τα φουσκωτά στο μικρό προβλήτα και γρήγορα χωνόμαστε στους υπνόσακους αναζητώντας λίγη σωματική ξεκούραση.

«Οι δυο μέρες κάτω από τα αστέρια» αποτελούν την πρώτη κοινή αποστολή της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του WWF Ελλάς. Η αποστολή κράτησε τρεις ημέρες και κατά τη διάρκεια των δύο βραδιών γίνονταν νυχτερινές παρατηρήσεις από το σούρουπο έως το ξημέρωμα, ενώ κατά τη διάρκεια της μέρας οι ερευνητές εντόπιζαν φωλιές μύχων πάνω στις απόκρημνες πλαγιές της Γυάρου. Με την κοινή αυτή προσπάθεια, εγκαινιάζεται μια νέα συνεργασία με επίκεντρο τη Γυάρο που θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια, αφού όπως φαίνεται το συγκεκριμένο νησί θα συνεχίσει να μας εκπλήσσει με τους σπάνιους κατοίκους του. Κατά τη διάρκεια της αποστολής εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν σημαντικά στοιχεία σε σχέση με τα θαλασσοπούλια.

kalikatsou1

Ζευγάρι καλικατσού (Phalacrocorax aristotelis) πετάει κοντά στην ακτογραμμή της Γυάρου – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Σπιζαετός (Hieraetus fasciatus) σκαρφαλωμένος σε απόκρυμνα βράχια της Γυάρου – Χ.Παπαδάς / WWF Ελλάς

Στην αποστολή συμμετείχαν εκ μέρους της Ε.Ο.Ε.  οι : Δανάη Πορτόλου, Άγγελος Ευαγγελίδης, Κώστας Παπακωνσταντίνου (καπετάνιος).
Εκ μέρους του WWF Ελλάς έλαβαν μέρος οι: δρ. Γ. Κατσαδωράκης , Ελίνα Σαμαρά, Χρήστος Παπαδάς

1η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΓΥΑΡΟ 22-23/3/2014

Το πρόγραμμα Κυκλάδες Life συμπλήρωσε έξι μήνες ζωή στο Αιγαίο και έχει πλέον αρχίσει να τρέχει για τα καλά. Στα πλαίσια των πρώτων ερευνών που πραγματοποιούνται στηΓυάρο είναι και η μελέτη των χερσαίων οικοσυστημάτων. Ουσιαστικά πρόκειται για μια συστηματική έρευνα και καταγραφή των οργανισμών – φυτών, ζώων καθώς και πτηνών που κατοικούν σε μια περιοχή.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση το πεδίο μας είναι μια άνυδρη βραχονησίδα των Κυκλάδων πάνω στην οποία η φύση μάχεται για την επιβίωση και πραγματικά μας εκπλήσσει με τον πλούτο των χρωματικών παραλλαγών και την ποικιλία των ειδών που φιλοξενούνται σε ένα τέτοιο νησί.

Για το σκοπό αυτό μια ομάδα εξειδικευμένων ερευνητών του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Κρήτης συνοδευόμενη από την ομάδα πεδίου του ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIFE, το μεσημέρι του Σαββάτου αποβιβαζόταν στις ακτές της Γυάρου. Το νησί είχε πλέον ανοιξιάτικη εμφάνιση, ο ήλιος έλαμπε και τα νερά γαλαζοπράσινα σε προκαλούσαν για μια βουτιά.

 

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Επιβίβαση ερευνητικής ομάδας – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

 

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Εν πλω για Γυάρο – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Σε λίγα λεπτά εξοπλισμός και ερευνητές βρίσκονταν στον μικρό προβλήτα μπροστά από το επιβλητικό κτίριο των φυλακών. Μπουκαλάκια, λαβίδες, οινόπνευμα, σημειωματάρια, GPS, φωτογραφικές μηχανές, όλα αραδιασμένα στα πόδια μας. Οι ερευνητές οργανώνονται και έπειτα από μια σύντομη ενημέρωση ξεχύνονται στο άγνωστο πεδίο της Γυάρου. Ο καθένας είναι εξειδικευμένος σε διαφορετικά είδη και όλοι μαζί θα προσπαθήσουν να συνθέσουν το παζλ του νησιού και να αποτυπώσουν αυτό που ονομάζουμε χερσαία οικοσυστήματα.

Ο ήλιος διαγράφει την ανοιξιάτικη πορεία του στον ουρανό, οι ώρες παιρνούν γρήγορα, οι ερευνητές προχωρούν αργά με τα μάτια στραμμένα στο έδαφος, ψάχνουν κάτω από τις πέτρες, μέσα στους θάμνους, τοποθετούν παγίδες για έντομα και κυνηγούν με ενθουσιασμό σαύρες ή συλλέγουν σαλιγκάρια. Είναι λες και βρίσκεσαι με την παρέα του Τομ Σόγιερ, αλλά στην ουσία όλο αυτό είναι το παιχνίδι των ερευνητών του πεδίου, εκείνων των επιστημόνων που το εργαστήριό τους βρίσκεται κάτω από τα δέντρα και τους θάμνους.

 

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Προετοιμασία εξοπλισμού πεδίου – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Στα χέρια της ερευνήτριας Β. Σπανέλη – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Ο Δρ. Πέτρος Λυμπεράκης επί το έργω – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Φωτογραφική τεκμηρίωση της χλωρίδας του νησιού – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Ο Δρ. Μ.Μυλωνάς ανάμεσα σε συστάδες αστοιβών συλλέγει δείγματα χερσαίων μαλάκιων – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Δύει πίσω από τα βουνά της Γυάρου, μέσα από τους θάμνους εμφανίζονται οι τελευταίοι ερευνητές, στις τσέπες τους κουβαλούν δείγματα και σημειώσεις, ανταλλάσουν απόψεις και παρουσιάζουν τις ανακαλύψεις τους. Αυτό είναι μόνο η αρχή, η συνέχεια θα δωθεί στο εργαστήριο όπου θα γίνει η επίσημη αναγνώριση των οργανισμών και η καταγραφή τους.

Η Γυάρος δε θέλει να μας αφήσει να φύγουμε, γλυκά χρώματα μιας απαλής δύσης στο Αιγαίο μας περιμένουν καθώς η πλώρη μας σχίζει τα ήσυχα νερά του Αιγαίου. Αύριο μας περιμενει άλλη μια μέρα ανακαλύψεων και εξερεύνησης.

Η πρώτη ερευνητική αποστολή για την καταγραφή των χερσαίων οικοσυστημάτων της Γυάρου, ολοκληρώθηκε την Κυριακή το απόγευμα. Προς μεγάλη χαρά όλων, η ομάδα των επιστημόνων είχε καταφέρει να εντοπίσει το φίδι της Γυάρου Hierophis viridiflavus*. Εν αναμονή της επόμενης αποστολής…

Στην αποστολή συμμετείχαν εκ μέρους του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης οι:
Δρ Μωυσής Μυλωνάς, Δρ Κατερίνα Βαρδινογιάννη, Δρ Αποστόλης Τριχάς, Αλεξανδράκης Γιώργος, Βάσια Σπανέλη, Δρ Νίκος Πουλακάκης, Δρ Πέτρος Λυμπεράκης, Δρ Σίλια Αντωνίου

 

WWF Ελλάς/ Ε. Σαμαρά

Ο Δρ. Π. Λυμπεράκης κρατώντας στα χέρια του το ενδημικό μαύρο φίδι της Γυάρου – WWF Ελλάς/ Ε. Σαμαρά

*Hierophis viridiflavus
(Lacépède, 1789)
Εξάπλωση στην Ελλάδα: Γυάρος. Υπολογίζεται πως έχει εισαχθεί αρκετούς αιώνες πριν.

Γενικές Πληροφορίες:
Μη δηλητηριώδες. Το υποείδος που απαντά στην Γυάρο είναι το Hierophis viridiflavus carbonarius (Bonaparte 1833). Ολικό μήκος των αυτοχθόνων πληθυσμών έως 150cm, τα δείγματα της Γυάρου όμως είναι μικρότερα (έως 90cm). Ημερόβιο, γρήγορο και νευρικό φίδι που κυνηγά κυρίως στο έδαφος αλλά σκαρφαλώνει συχνά σε βράχους και θάμνους. Τρέφεται με τρωκτικά, άλλα φίδια, σαύρες, αμφίβια, νεοσσούς και μεγάλα έντομα. Ζευγαρώνει την άνοιξη και τα θηλυκά γεννούν 4-10 αυγά. Τα νεαρά άτομα μπορούν να μπερδευτούν με νεαρές Δεντρογαλιές (Hierophis gemonensis). Αμύνεται σθεναρά αν πιαστεί δαγκώνοντας δυνατά. Ακίνδυνο φίδι.

Μέχρι πρόσφατα πολλοί ερευνητές αντιμετώπιζαν τον πληθυσμό της Γυάρου σαν ξεχωριστό, ενδημικό είδος (Coluber gyarosensis) ενώ παλιότερα ως υποείδος της Δεντρογαλιάς (Coluber gemonensis gyarosensis). Πρόσφατες μελέτες των ελάχιστων δειγμάτων όμως έδειξαν πως πρόκειται για εισαχθέν Hierophis viridiflavus. Φαίνεται πως ο πληθυσμός της Γυάρου βρίσκεται σε κίνδυνο καθώς υπολογίζεται πως είναι πολύ μικρός σε αριθμό.

Πηγή: http://www.herpetofauna.gr/index.php?module=cats&page=read&id=159&sid=142

 

Αποστολή στη Γυάρο

Δευτέρα βράδυ, γίνονται οι τελευταίες ετοιμασίες. Παντού σκορπισμένα σακίδια, φωτογραφικές μηχανές, εξοπλισμοί, νερά και τρόφιμα, χάρτες. Να θυμηθώ να πάρω ξανά μετεωρολογικό και να βάλω το ξυπνητήρι … ώρα 4.50 αφύπνιση.

Οι νύχτες πάντα πριν από τις αποστολές κυλούν αργά, το μυαλό τρέχει στο τι θα συναντήσουμε. Έρχονται σκόρπιες φράσεις του Γ. Ρίτσου από μια παλιά συνέντευξη στην ΕΡΤ, που περιέγραφε μεταξύ άλλων τη ζωή στη Γυάρο, τις φυλακές και τις συνθήκες κράτησης.

WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Κτίρια φυλακών και περιοχή κατασκηνώσεων – WWF Ελλάς/ X. Παπαδάς

Η μέρα ξεκινά με ψιλόβροχο, δεν είναι ο καλύτερος καιρός για περπάτημα σε άγνωστο έδαφος.

5.45 Το σκάφος που θα μας μεταφέρει είναι ήδη δεμένο στην προκυμαία της Σύρου. Η πόλη κοιμάται, μερικές φιγούρες μαζεύονται βιαστικά φορτωμένες με σάκους στην πλάτη. Επιβιβαζόμαστε και σε λίγο περνάμε τα φανάρια του λιμανιού. Ανεβαίνουμε βόρεια, παραλλάσουμε τον βόρειο φάρο της Σύρου και παίρνουμε πορεία δυτική για Γιούρα. Ο ουρανός είναι βαρύς, κάθε τόσο αστράφτει και ο σκοτεινός θόλος γεμίζει φως.

Μέσα στο σκάφος επιβαίνει η ομάδα του WWF Ελλάς που απαρτίζεται από τρία μέλη (Ελίνα, Ηλίας, Χρήστος), ένας τεχνικός σε θέματα συστημάτων ασφαλείας και παρακολούθησης, δύο στρατιωτικοί από το ειδικό τάγμα για την εξολόθρευση ναρκών, ένας Συριανός που ξέρει τη Γυάρο και ο καπετάνιος με τον λοστρόμο που θα φροντίζουν το σκάφος όσο εμείς θα εξερευνούμε το νησί.

Φαίνεται ο προβλήτας, σε λίγα λεπτά πηδάμε πάνω στον μισογκρεμισμένο μόλο. Μπροστά μας το γκρίζο επιβλητικό κτίριο των φυλακών. Τελευταίες οδηγίες και η ομάδα ξεκινά. Περπατάμε πάνω σε έναν καλοφτιαγμένο χωματόδρομο που έχουν σκάψει οι κρατούμενοι και συνδέει τους όρμους των φυλακών και των κατασκηνώσεων. Στον τελευταίο όρμο της Παναγίτσας, όπως αποκαλείται, ανηφορίζουμε αριστερά στο βουνό. Μονοπάτια δεν υπάρχουν και πυκνή βλάστηση από θυμάρια και αστιβές καλύπτει το έδαφος. Είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί. Το νησί, αφού χρησιμοποιήθηκε για χρόνια ως τόπος εξορίας, παραδόθηκε στο ναυτικό για να γίνει πεδίο βολής. Υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι μπορεί να υπάρχουν άσκαστα βλήματα, ενώ κυκλοφορούν φήμες ακόμα και για ναρκοπέδιο. Για τον λόγο αυτό έχουμε μαζί μας την ειδική ομάδα ανιχνευτών του στρατού που ερευνά σπιθαμή προς σπιθαμή το έδαφος. Η κορυφή είναι μπροστά μας αλλά μας χωρίζουν 450μ. υψομετρικής. Περπατάμε και παράλληλα αφήνουμε ίχνη, ενώ χαρτογραφούμε την περιοχή αναγνώρισης ώστε να μπορέσουμε να την επαναλάβουμε αν χρειαστεί.

WWF Ελλάς /Χ. Παπαδάς

Περπατώντας στην κορυφογραμμή του νησιού – WWF Ελλάς /Χ. Παπαδάς

Όσο ανεβαίνουμε το νησί μοιάζει με τρισδιάστατο χάρτη, διακρίνονται οι όρμοι των κατασκηνώσεων και των φυλακών και το Γλαρονήσι. Μερικά μέτρα ακόμα και εμφανίζεται μπροστά μας το φυλάκιο της ψηλότερης κορυφής της Γυάρου. Για τα επόμενα λεπτά θα αποτελέσει ένα μικρό καταφύγιο για να ανακτήσουμε δυνάμεις. Κάνουμε ένα μικρό διάλειμμα για καφέ και συνεχίζουμε για τη δεύτερη ψηλότερη κορφή του νησιού, τον Σκοτωμένο. Ο καιρός έχει ανοίξει και έχουμε πλέον ορατότητα στα γύρω νησιά, η θέα είναι απίστευτη. Ο χρόνος κυλά όμως και οι μέρες του Γενάρη είναι μικρές, πρέπει να βιαστούμε. Σύντομη επικοινωνία με τον καπετάνιο του σκάφους μέσω ασυρμάτου για την ώρα συνάντησης και το σημείο και ξεκινάμε να καταβαίνουμε.

WWF Ελλάς/ Χ. Παπαδάς

Η θέα από την κορυφή Πρ. Ηλίας. – WWF Ελλάς/ Χ. Παπαδάς

ΦΩΤΟ 3. Η θέα από την κορυφή Πρ. Ηλίας. Διακρίνεται το συγκρότημα των φυλακών και το Γλαρονήσι.

Επιλέγουμε τον όρμο της Παναγίτσας και κατεβαίνουμε προς αυτόν με γρήγορο βηματισμό. Μετά από περίπου μια ώρα φτάνουμε στο παλιό διοικητήριο, που οι ντόπιοι αποκαλούν και βίλα. Ένα κτίριο με πορτοκαλί τούβλα γεμάτο τρύπες από σφαίρες και βλήματα των πολεμικών πλοίων. Περπατώ ολόγυρά του, προσπαθώντας να βρω τρόπο να μπω μέσα. Μάταια όμως, όλες οι πόρτες είναι φραγμένες από ξύλα, που όπως μας εξηγεί ο οδηγός μας, είναι τοποθετημένα για να εγκλωβίζονται μέσα τους ζεστούς μήνες τα αγριοκάτσικα και να τα πιάνουν οι λαθροθήρες. Νομίζω ότι περπατάω σε εμπόλεμη ζώνη, παντού βρίσκω θραύσματα βλημάτων, κάλυκες από σφαίρες και γαζωμένους τοίχους. Κατεβαίνω προς τη θάλασσα περνώντας μέσα από έναν χώρο όπου αποτέλεσε την υπαίθρια φυλακή των πρώτων ετών κράτησης εξορίστων, προτού χτιστούν οι φυλακές. Έχουν κατασκευάσει βάσεις από πέτρα και χώμα, για να στήνονται οι σκηνές, στις πλαγιές των λόφων και θυμίζουν θέατρο… το θέατρο του παραλόγου της μεταπολεμικής Ελλάδας, της Ελλάδας του εμφυλίου σπαραγμού.

Περπατάω προς την παραλία φωτογραφίζοντας τα απομεινάρια των πιο σκοτεινών σελίδων της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, εδώ οι Έλληνες εξόρισαν, φυλάκισαν και βασάνισαν Έλληνες, με μόνη αιτία τις διαφορές  πολιτικών φρονημάτων. Γιατί άραγε;

Ο καπετάνιος μας περιμένει ανοιχτά του όρμου, προσεγγίζει έναν βράχο και εκεί πρέπει να οδηγηθεί όλη η ομάδα και να γραπωθούμε κυριολεκτικά από τα ρέλια του σκάφους τη στιγμή που δεν θα μας βλέπει το κύμα.

WWF Ελλάς/ Χ. Παπαδάς

Επιβίβαση ” Αντί για προβλήτας ένας βράχος” – WWF Ελλάς/ Χ. Παπαδάς

Αποστολή εξετελέσθη. Η πρώτη αποστολή της ομάδας ΚΥΚΛΑΔΕΣ  Life έφτασε στο τέλος της με επιτυχία. Έγινε μια αρχή πάνω στην οποία θα στηριχτούν όλες οι υπόλοιπες χερσαίες αποστολές που θα ακολουθήσουν στα πλαίσια των ερευνών από διάφορες επιστημονικές ομάδες.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να υπογραμμιστεί η άριστη συνεργασία με την ομάδα του ΤΕΝΞ, χωρίς την πολύτιμη συμβολή της οποίας δε θα είχε πραγματοποιηθεί η αποστολή, καθώς και να τους ευχαριστήσουμε για την ασφάλεια που μας προσέφεραν.

Επίσης να ευχαριστήσουμε τον κάπτεν Νίκο και τον κύριο Μιχάλη (οδηγός) για τον επαγγελματισμό και τη συνεργασία τους.

Μια πολυεθνική παρέα σε αναζήτηση μιας φωλιάς Ασπροπάρη…

Η φύση δεν σου επιτρέπει να πλησιάσεις εύκολα τη φωλιά του Ασπροπάρη… Ο μικρός αυτός γύπας φροντίζει να χτίζει τις φωλιές του στα πιο απόμακρα σημεία, σε απόκρημνους βράχους… Η γη των αρπακτικών, η Δαδιά, του προσφέρει αυτές ακριβώς τις γωνίες, μακριά από την αδιακρισία των ανθρώπων.

Λιγοστό το νερό αλλά περισσή η ομορφιά του Διαβολορέματος – WWF Ελλάς/Γ. Βελλίδης

Κι όμως, δουλεύοντας στο WWF, έχεις την υποχρέωση αλλά και την τύχη να φτάσεις ακριβώς εκεί που οι περισσότεροι δεν μπορούν. Να προσεγγίσεις μια φωλιά, να συλλέξεις υπολείμματα τροφών και να συγκεντρώσεις τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για την προστασία του μοναδικού αυτού είδους.

Κάπως έτσι, μια πολυεθνική παρέα από πέντε ανθρώπους του WWF και εθελοντές του προγράμματος EVS, από Ελλάδα, Ισπανία, Πολωνία και Ιταλία, ξεκινήσαμε την κατάβαση μιας πλαγιάς, για να διασχίσουμε την κοίτη του Διαβολορέματος και να ανεβούμε ξανά, έχοντας πάντα το ίδιο εκπληκτικό τοπίο για συντροφιά, μέχρι να φτάσουμε εν τέλει στον βράχο Σεϊτάν.

Ξεκινώντας το ραπέλ με προορισμό τη φωλιά – WWF Ελλάς/Γ. Βελλίδης

Εκεί, στον βράχο με το όνομα εκ Τουρκίας, ξεκίνησε η απόπειρα προσέγγισης της φωλιάς του Ασπροπάρη. Καραμπίνερ, οχτάρια, σχοινιά και μποντριέ βγήκαν από τα σακίδια και η επιχείρηση κατάβασης (γνωστή και ως ραπέλ) ξεκίνησε. Με τη φύση της Δαδιάς στα καλύτερά της, αφού βοήθησε και το αργοπορημένο φθινόπωρο, η περισυλλογή των απαραίτητων υπολειμμάτων στέφθηκε με επιτυχία. Κρεμασμένοι από τον βράχο, περισυλλέξαμε όσα χρειάζονταν, χωρίς να χαλάσουμε τη φωλιά του Ασπροπάρη, καθώς είναι βέβαιο ότι θα την αναζητήσει και του χρόνου.

Η επιστροφή είχε τη δική της μαγεία. Κάθε διαδρομή στη Δαδιά άλλωστε κρύβει τις δικές της εκπλήξεις. Η αναζήτηση του Ασπροπάρη μας δίνει απλά τις αφορμές για να το ανακαλύπτουμε ξανά και ξανά…

* Τον Οκτώβριο του 2011 με τη συμμετοχή της Βουλγαρικής Ορνιθολογικής Εταιρείας BSPB, της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του WWF Ελλάς, καθώς και της Βρετανικής Ορνιθολογικής Εταιρείας RSPB, ξεκίνησε το Πρόγραμμα LIFE, διάρκειας 5 χρόνων, για την έρευνα και προστασία του Ασπροπάρη σε Ελλάδα και Βουλγαρία.

 

Κατακτώντας τα Μετέωρα… “μέσω” ασπροπάρη

Η αναζήτηση του ασπροπάρη δεν είναι εύκολη υπόθεση – WWF Ελλάς/M. Pita

Να ξεπερνάς τον φόβο σου και τον εαυτό σου… Να αγγίζεις τα όρια σου, να τα ανακαλύπτεις και να τα σπας… Να ανεβάζεις την αδρεναλίνη στα ύψη, εκεί περίπου που φτάνει και το σώμα… Να τολμάς πράγματα που ίσως να μην φανταζόσουν ποτέ… Να γραπώνεσαι από τη μαγεία των επιβλητικών βράχων των Μετεώρων και να κατακτάς την κορυφή και πολλά περισσότερα που δεν χωρούν σε λέξεις…

Πώς σχετίζεται όμως μια αναρρίχηση στα μαγευτικά Μετέωρα με τη δουλειά μας για την προστασία του ασπροπάρη, του μαυρόγυπα και των υπόλοιπων αρπακτικών; Μα ακριβώς γιατί η αφορμή για να ασχοληθώ με την αναρρίχηση ήταν αρχικά η ανάγκη μας να φτάνουμε στις φωλιές των ασπροπάρηδων στις γωνιές των βράχων ή των μαυρόγυπων στα ψηλά δέντρα.

Η αναζήτηση της φωλιάς του ασπροπάρη δεν είναι μία εύκολη υπόθεση αλλά περισσότερο μια  δυνατή πρόκληση… Βλέπετε, αυτός ο μικρός γύπας, ο οποίος μεταναστεύει και περνά τον χειμώνα του στον ζεστό ήλιο της Αφρικής, είναι κάπως απόμακρος και ζει σχεδόν ασκητικά στις απόκρημνες γωνιές των βράχων. Εκεί πρέπει να φτάσουμε κι εμείς, προκειμένου να βρούμε τις φωλιές του και να προχωρήσουμε σε μια σειρά από απαραίτητες ενέργειες για τη συλλογή πληροφοριών και εν τέλει την προστασία του.

Η φωλιά του ασπροπάρη ήταν η πρόκληση και η αφορμή – WWF Ελλάς/Μ. Pita

Στην προσπάθειά μας να συλλέξουμε όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες για τον μικρό αυτόν γύπα, πρέπει να τοποθετήσουμε σε έναν ασπροπάρη  έναν πομπό, με τον οποίο θα παρακολουθούμε σχεδόν κάθε του κίνηση (http://lifeneophron.eu/gr/news-view/82.html). Αν θέλουμε να μάθουμε για τη φυσιολογική κατάσταση του είδους, πρέπει να πάρουμε δείγματα αίματος για ανάλυση DNA και μικροβιολογικά δείγματα (http://lifeneophron.eu/gr/news-view/61.html) Για να γίνουν όμως όλα αυτά, δεν αρκεί απλώς η επιστημονική επάρκεια ή ο σωστός προγραμματισμός… Χρειάζεται κοπιαστικό σκαρφάλωμα και πολύ θάρρος.

Ένας νεαρός ασπροπάρης στη φωλιά του – Φωτό: Vladimir Dobrev

Αυτή υπήρξε και η αφορμή που βρήκα την αναρριχητική ομάδα του ΕΟΣ Κομοτηνής και έκανα τα πρώτα μου δειλά βήματα στο σκαρφάλωμα Η πρώτη εμπειρία είναι πάντα δύσκολη, ο φόβος αλλά και η αδρεναλίνη κυριαρχούν, καθώς η ζωή σου κρέμεται από τα υλικά αναρρίχησης και από τον δεύτερο αναρριχητή. Κι όμως… Σε κάθε καινούρια προσπάθεια νοιώθεις ολοένα και πιο έτοιμος, πιστεύεις ακόμη περισσότερο στις δυνάμεις σου.

Έχοντας λοιπόν κάνει εδώ και καιρό την αρχή και έχοντας δοκιμάσει τις δυνάμεις μου στην αναζήτηση φωλιών, δύο εβδομάδες πριν, επισκεφτήκαμε μαζί με τη σχολή μου τη “δεύτερη πατρίδα” του ασπροπάρη, τα Μετέωρα. Οι πελώριοι βράχοι εκεί πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγάλη δόση σεβασμού. Πριν το σκαρφάλωμα, κοιτάς τον βράχο προκειμένου να βρεις καλά σημεία πιασίματος, δένεσαι προσεκτικά σε μια άκρη του σκοινιού και περιμένεις τον δεύτερο αναρριχητή να περάσει το ίδιο σκοινί στο “οχτάρι” του για να σε ασφαλίσει. Ξεκινώντας λες “ΣΚΑΡΦΑΛΩΝΩ” και ο δεύτερος απαντάει “ΑΣΦΑΛΙΖΩ”.

Να ξεπερνάς τον εαυτό σου και τον φόβο – Φωτό: Κ. Αγακίδης

Όταν κάνεις τα πρώτα βήματα, πρέπει να θυμάσαι την αναπνοή σου, να μην αγχώνεσαι και – όπως λέει ο δάσκαλος μας – πάντα να χρησιμοποιείς το μυαλό σου. Όταν τελικά αγγίζεις την κορυφή, το χαμόγελο της περηφάνιας δεν μπορεί να σβήσει από το πρόσωπό σου.

Η κατάκτηση της κορυφής σε γεμίζει πάντα περηφάνια – Φωτό: Κ. Αγακίδης

Από την αφορμή ξεκίνησα λοιπόν και βρέθηκα στα Μετέωρα, στην αφορμή και καταλήγω. Η μελέτη του ασπροπάρη συνεχίζεται. Αυτόν τον μήνα πραγματοποιείται η συλλογή των υπολειμμάτων τροφών από την ομάδα του WWF σε όλες τις ενεργές φωλιές του 2012 στη Θράκη, προκειμένου να εκτιμηθεί η σύνθεση της διατροφής αυτού του είδους (http://lifeneophron.eu/gr/news-view/108.html).

Elzbieta Kret, ερευνήτρια πεδίου

Ο Λεύκιππος σε μακρινές πτήσεις…

Η αρχή έγινε με μικρές αποστάσεις των τριών έως έξι χιλιομέτρων… Κοντινές ή μακρινές εκπαιδευτικές πτήσεις με στόχο το μεγάλο ταξίδι προς τον Νότο. Με την εκπαίδευση, μηνιαίας διάρκειας να έχει ολοκληρωθεί, η αναχώρηση ορίστηκε για τις 9 Σεπτεμβρίου 2012, 7:00 πμ ώρα Ελλάδας και τα στοιχεία πτήσης παρέμεναν άγνωστα, μέχρι εκείνη τη στιγμή.

Ο Λεύκιππος δεν είναι ένας νέος πιλότος αερογραμμών αλλά ένας νεαρός ασπροπάρης, τον οποίο δακτυλιώσαμε στις 7 Αυγούστου, στο Εθνικό Πάρκο δάσους Δαδιάς,  τοποθετώντας και έναν δορυφορικό πομπό, προκειμένου να αντλήσουμε τα απαραίτητα στοιχεία, στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE: «Η επιστροφή του Ασπροπάρη».

Η διαδρομή του Λεύκιππου μέχρι σήμερα…

Μέτα από ένα μήνα παραμονής στη φωλιά του και εκπαίδευσης από τους γονείς του, ο Λεύκιππος μας άφησε για Τουρκία μεριά και κατάφερε να διανύσει μια απόσταση 105 χιλιομέτρων σε 12 ώρες. Το επόμενο διάστημα διέσχισε το Βόσπορο και κατευθύνθηκε προς μια περιοχή που υπάρχει ένας σκουπιδότοπος, γνωστός ως σταθμός συγκέντρωσης των ασπροπάρηδων στη διάρκεια της μετανάστευσης όπου «εφοδιάζονται» με τροφή.

Σήμερα, ο νεαρός ασπροπάρης παραμένει ακόμη στην Τουρκία, κοντά στην περιοχή της Άγκυρας, κάνοντας επιτόπιες μετακινήσεις σε περιοχές που έχει βρει τροφή. Εμείς παραμένουμε συντονισμένοι για να παρακολουθήσουμε το συναρπαστικό ταξίδι του…

Δείτε περισσότερα νέα για όλους τους ασπροπάρηδες με δορυφορικούς πομπούς που ξεκίνησαν από Ελλάδα και Βουλγαρία εδώ.

Στα ίχνη του γύπα Ασπροπάρη

Τώρα που τα πουλιά έφυγαν από τα δάση του Έβρου για την Αφρική συλλέγουμε πληροφορίες για τη ζωή τους ψάχνοντας τα ίχνη τροφών που άφησαν στις φωλιές τους. Μαθαίνοντας περισσότερα για τη διατροφή του αρπακτικού καταλαβαίνουμε πώς λειτουργεί όλο το οικοσύστημα.

Μετά από περίπου μίας ώρας εξαντλητική ανάβαση, φτάνεις στην κορυφή του βράχου και το πρώτο που σε «καλωσορίζει» είναι η μυρωδιά από την φωλιά. (φωτο: Κωνσταντίνος Πετρηνός)

Το να φτάσεις στις φωλιές του Ασπροπάρη δεν είναι απλή υπόθεση. Πρέπει να περπατήσεις πολύ μέσα στο δάσος, και μετά είναι η ανάβαση στους βράχους. Εκεί σε υποδέχεται η χαρακτηριστική οσμή. Σημάδι ότι έφτασες στο σωστό σημείο.

Ο απειλούμενος με εξαφάνιση γύπας μεταναστεύει από την Αφρική στη Βόρεια Ελλάδα κάθε άνοιξη. Τον παρακολουθούμε από την πρώτη στιγμή γιατί μας ενδιαφέρει τόσο η μετακίνηση των πληθυσμών όσο και η αυξομείωσή τους.

Τον Σεπτέμβριο ερήμωσαν οι φωλιές αφού τα πτηνά επέστρεψαν με τα μικρά τους στην Αφρική. Ευκαιρία λοιπόν για μία επίσκεψη με σκοπό να μάθουμε περισσότερα για τη διατροφή και τις βιολογικές τους συνήθειες.

Το WWF σε συνεργασία με τη Βουλγαρική Ένωση Προστασίας Πτηνών (BSPB) οργάνωσε το προηγούμενο σαββατοκύριακο ανάβαση στις φωλιές του γύπα από όπου συλλέχθηκαν υπολείμματα τροφών.

Το κατέβασμα στη φωλιά για να συλλεχθούν τα υπολείμματα των τροφών (φωτο: Κωνσταντίνος Πετρηνός)

Για κάθε φωλιά σημειώθηκε η ακριβής θέση της, το μέγεθός της αλλά και η θέση της στο βράχο (απόσταση από το έδαφος). Αυτά τα στοιχεία είναι σημαντικά για να καταλάβουμε τους παράγοντες στην επιλογή θέσης φωλιάσματος από τον Ασπροπάρη και την πιθανότητα επιβίωσης των νεοσσών. Όσο πιο απρόσιτη είναι η φωλιά, τόσο πιο δύσκολο είναι να πλησιάσει κάποια αλεπού και να φάει τα αυγά ή τους νεοσσούς.

* Τον Οκτώβριο του 2011 με τη συμμετοχή της Βουλγαρικής Ορνιθολογικής Εταιρείας BSPB, της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του WWF Ελλάς, καθώς και της Βρετανικής Ορνιθολογικής Εταιρείας RSPB, ξεκίνησε το Πρόγραμμα LIFE, διάρκειας 5 χρόνων, για την έρευνα και προστασία του Ασπροπάρη σε Ελλάδα και Βουλγαρία.